Hydrogen không phải vấn đề: Cách chúng ta sản xuất, lưu trữ và vận chuyển mới là thách thức thực sự
*Annie Nguyễn – 24/05/2026*
Con phà hydrogen lỏng đầu tiên trên thế giới, MF Hydra, hoạt động tại Na Uy với nguồn hydrogen nhập khẩu từ Đức, được làm lạnh đến âm 253 độ C, đã trở thành một biểu tượng không chủ ý cho sự phân bổ nguồn lực xanh sai lầm. Theo Wlodek Bogucki – doanh nhân, nhà đầu tư và nhà hoạt động VC – đây không phải là một luận điểm chống lại hydrogen, mà là luận điểm chống lại giả định rằng một nguồn năng lượng tiềm năng có thể được triển khai mà không có kỷ luật nhiệt động lực học, sự trung thực về kinh tế và những đột phá kỹ thuật thực sự cần thiết để đạt được quy mô khả thi.
Na Uy có thủy điện dồi dào và hạ tầng phà chạy bằng pin điện đã trưởng thành. Việc lựa chọn hydrogen lỏng cho vận tải đường ngắn là vô nghĩa về mặt vật lý, tài chính và sinh thái. Hydrogen được sản xuất tại Đức, vận chuyển hơn 1.300 km, hóa lỏng ở nhiệt độ gần độ không tuyệt đối – một quá trình tiêu tốn một phần đáng kể năng lượng mà bản thân hydrogen chứa đựng. Đây không phải là lối tắt để khử carbon, mà là một vòng vèo rất tốn kém.
Ba vấn đề thực sự cần giải quyết:
-
Cường độ năng lượng sản xuất: Điện phân thông thường chuyển đổi 70-80% năng lượng điện đầu vào thành hydrogen, phần còn lại mất đi dưới dạng nhiệt. Hiệu suất vòng đời thấp khiến hydrogen kém cạnh tranh so với điện khí hóa trực tiếp.
-
Lưu trữ: Hydrogen ở dạng khí có mật độ năng lượng theo thể tích rất thấp, buộc phải nén ở áp suất cực cao (350-700 bar) hoặc hóa lỏng ở nhiệt độ đông lạnh. Cả hai cách đều tiêu tốn năng lượng, đòi hỏi hạ tầng phức tạp và chi phí cao.
-
Vận chuyển: Mật độ năng lượng thể tích thấp khiến việc vận chuyển hydrogen với số lượng lớn trở nên đắt đỏ. Đường ống là rẻ nhất nhưng thiếu hạ tầng. Xe bồn và tàu chở đông lạnh có chi phí cao trên mỗi đơn vị năng lượng.
Nghiên cứu nghiêm túc đang tập trung vào các hướng đột phá: điện phân nhiệt độ cao, quang điện hóa, sản xuất hydrogen sinh học; lưu trữ trạng thái rắn (hydrua kim loại, chất mang hữu cơ lỏng, amoniac) giúp an toàn hơn, chi phí thấp hơn. Yếu tố then chốt là tính mô-đun: sản xuất hydrogen phân tán, tại điểm sử dụng, loại bỏ chi phí vận chuyển.
Bài học từ MF Hydra: tham vọng công nghệ không có kỷ luật kinh tế chỉ tạo ra các mô hình trình diễn đắt đỏ, không phải sự chuyển đổi khả thi. Câu hỏi thực sự là chi phí toàn phần cho mỗi kg hydrogen tại điểm sử dụng ở quy mô thương mại, và liệu nó có cạnh tranh được với hydrogen xám (1-2 USD/kg) hay mục tiêu 1 USD/kg vào năm 2030 hay không.
Nền kinh tế hydrogen thực sự đóng góp vào chuyển dịch năng lượng sẽ không giống như con phà hydrogen lỏng của Na Uy. Nó sẽ là các hệ thống sản xuất mô-đun tại các khu công nghiệp, nền tảng ngoài khơi, cộng đồng xa xôi – nơi năng lượng tái tạo sẵn có và điện khí hóa trực tiếp không khả thi. Và nó sẽ sử dụng lưu trữ trạng thái rắn an toàn, hiệu quả về chi phí, không cần hạ tầng đông lạnh.
