Điện rác và xử lý rác thải ở Việt Nam: Định hình xu hướng, gọi đầu tư, vượt thách thức

Điện rác và xử lý rác thải ở Việt Nam: Định hình xu hướng, gọi đầu tư, vượt thách thức

Ngày 22 tháng 1 năm 2026

Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Điều hành Pacific Group

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và phát triển kinh tế kéo theo gia tăng lượng chất thải sinh hoạt, quản lý rác thải và phát triển các dự án xử lý rác thải tiên tiến, đặc biệt là điện rác (waste-to-energy) đang trở thành ưu tiên của nhiều địa phương tại Việt Nam. Tính đến tháng 1/2026, chính quyền các tỉnh, thành phố đã phê duyệt nhiều dự án xử lý rác quy mô lớn, đồng thời ban hành các cơ chế thu hút đầu tư nhằm giảm tỷ lệ chôn lấp truyền thống và thay bằng công nghệ xử lý hiện đại.

Ở miền Bắc, Hà Nội đã đi trước trong phát triển điện rác với nhà máy Sóc Sơn, công suất xử lý khoảng 5.000 tấn rác mỗi ngày và phát điện 90 MW. Đây là nhà máy xử lý rác thải lớn nhất Việt Nam và đứng thứ hai trên thế giới về quy mô, được kết nối lưới điện quốc gia từ năm 2025, đáp ứng một phần đáng kể nhu cầu xử lý rác sinh hoạt tại thủ đô và giảm phụ thuộc vào bãi chôn lấp truyền thống. Đồng thời, thành phố đang triển khai thêm các dự án điện rác tại bãi rác Nam Sơn với quy mô lớn hơn, dự kiến xử lý cả rác chôn lấp cũ và rác sinh hoạt, vốn đầu tư hơn 7.500 tỷ đồng theo hình thức xã hội hóa.

Tại miền Trung, Quảng Ninh đã khởi công dự án nhà máy điện rác tại Thống Nhất với vốn hơn 3.200 tỷ đồng, công suất xử lý khoảng 1.300 tấn/ngày và phát điện khoảng 25 MW, dự kiến đi vào hoạt động trong giai đoạn 2028.

TP. Hồ Chí Minh là một địa phương trọng điểm phía Nam quyết tâm chuyển đổi hệ thống xử lý rác. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 xử lý 100% rác sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện và tái chế, thay thế hoàn toàn chôn lấp thông thường. Hiện tại hai dự án lớn do Vietstar Joint Stock Company và Tam Sinh Nghĩa Investment Development Joint Stock Company triển khai tại Khu liên hợp xử lý chất thải Tây Bắc Củ Chi đang được đẩy nhanh tiến độ thi công. Nhà máy Vietstar có công suất thiết kế 2.000 tấn/ngày, sử dụng công nghệ tích hợp đốt rác phát điện và sản xuất phân compost, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026–2027. Việc thành phố tập trung thúc đẩy các dự án có công nghệ thu hồi năng lượng nhấn mạnh quyết tâm giảm tỷ lệ chôn lấp còn chiếm phần lớn hiện nay.

Ở miền Trung – Tây Nguyên, tỉnh Bình Định kêu gọi đầu tư dự án nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt Long Mỹ với vốn hơn 1.500 tỷ đồng, công nghệ đốt phát điện và ưu tiên lựa chọn nhà đầu tư thông qua đấu thầu cạnh tranh. Dự án này, khi hoàn thành, sẽ tăng khả năng xử lý rác tại địa phương đồng thời sản xuất điện và tái chế vật liệu có giá trị kinh tế.

Trong nhóm các địa phương mới nổi về xử lý rác, Thanh Hóa đang tìm kiếm nhà đầu tư cho dự án khu xử lý chất thải tập trung cấp vùng tại xã Sao Vàng với tổng vốn dự kiến khoảng 1.270 tỷ đồng. Dự án dự kiến xử lý khoảng 1.000 tấn rác mỗi ngày và sản xuất điện khoảng 12 MW, hướng tới giảm áp lực chôn lấp và góp phần xử lý rác sinh hoạt hiệu quả cho khu vực. Việc chọn nhà đầu tư sẽ thực hiện qua đấu thầu công khai, đảm bảo các tiêu chuẩn công nghệ tiên tiến và hiệu quả môi trường.

Tại Hà Tĩnh, dự án nhà máy xử lý chất thải rắn tại xã Hồng Lộc được xác định là một trong những trọng điểm xử lý rác của tỉnh. Theo quy hoạch và chủ trương đầu tư điều chỉnh, nhà máy sử dụng công nghệ đốt rác thu hồi năng lượng để phát điện, được chia thành hai giai đoạn với tổng công suất xử lý khoảng 950 tấn/ngày đêm và công suất phát điện khoảng 30 MW. Chủ trương xây dựng nhà máy nhận được sự đồng thuận của chính quyền và người dân trong hội nghị cung cấp thông tin dự án, tuy vậy còn tồn tại các băn khoăn liên quan tới vị trí và ảnh hưởng môi trường trong quá trình vận hành. Việc đối thoại giữa chính quyền, chủ đầu tư và cộng đồng được tiến hành nhằm giải quyết các lo ngại này.

Song song với các dự án điện rác, nhiều địa phương đang chú trọng hoàn thiện hệ thống quản lý rác và chuyển đổi mô hình thu gom, phân loại ngay tại nguồn. Những khu xử lý rác truyền thống vốn đã quá tuổi sử dụng, như ở một số tỉnh miền Bắc, đang phát sinh vấn đề ô nhiễm nghiêm trọng với mùi hôi, ruồi nhặng và nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm, buộc các cơ quan chức năng phải đẩy nhanh tiến trình thay thế bằng hệ thống xử lý hiện đại hơn.

Về chính sách và khung pháp lý, Nhà nước đã xác định quản lý chất thải rắn và phát triển điện rác là một phần không thể tách rời của chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là yêu cầu bắt buộc, bước đầu giúp tăng sự hiệu quả của các công nghệ xử lý sau thu gom. Các nghị quyết của Chính phủ và địa phương nhấn mạnh mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp, tăng tỷ lệ tái chế và thu hồi năng lượng từ rác thải, đồng thời hoàn thiện cơ chế thu phí dịch vụ theo khối lượng và thể tích thay vì thu theo định mức trước đây nhằm khuyến khích phân loại tại nguồn.

Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai, lĩnh vực này vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các dự án điện rác thường kéo dài thời gian xin phép và triển khai do thủ tục đầu tư phức tạp, quy hoạch điện chưa hoàn toàn đồng bộ và cơ chế giá bán điện từ chất thải chưa thực sự hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Ngoài ra, công tác phối hợp giữa các ngành, nhất là về đánh giá tác động môi trường và quy trình giám sát môi trường sau vận hành, đang bước vào giai đoạn hoàn thiện để tạo niềm tin cho cộng đồng và nhà đầu tư.

Tổng thể, đến đầu năm 2026, quá trình chuyển đổi từ xử lý rác thải bằng chôn lấp truyền thống sang các mô hình xử lý hiện đại, trong đó điện rác và tái chế chiếm vai trò trung tâm, đang được triển khai rộng khắp ở nhiều địa phương. Các dự án trọng điểm trên khắp miền Bắc, Trung và Nam phản ánh quyết tâm của chính quyền trong việc giải quyết bài toán môi trường, đổi mới công nghệ và gắn kết mục tiêu phát triển bền vững vào chiến lược kinh tế – xã hội địa phương.

I. Bảng tổng hợp các dự án điện rác, xử lý rác thải tiêu biểu tại Việt Nam

(Tính đến tháng 1/2026)

II. Bảng tổng hợp chính sách, quy định pháp lý then chốt (2024–2026)

III. Nhận định tổng hợp về xu hướng và cơ hội đầu tư

Đến đầu năm 2026, điện rác đã chuyển từ giai đoạn thí điểm sang giai đoạn triển khai diện rộng tại Việt Nam. Các dự án không còn tập trung riêng ở các đô thị đặc biệt như Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh, mà đã lan sang nhiều tỉnh, thành phố cấp vùng như Thanh Hóa, Bình Định, Hải Phòng, Hà Tĩnh và Cà Mau. Điều này phản ánh nhu cầu cấp bách xử lý rác thải sinh hoạt, đồng thời cho thấy sự dịch chuyển chính sách từ chôn lấp sang thu hồi năng lượng và tài nguyên.

Về chính sách, khung pháp lý ngày càng rõ ràng, nhất quán hơn, đặc biệt là yêu cầu phân loại rác tại nguồn và cơ chế tính giá dịch vụ xử lý rác. Đây được xem là hai yếu tố then chốt giúp cải thiện hiệu quả kinh tế của các dự án điện rác trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, những nút thắt về thủ tục đầu tư, quy hoạch điện cục bộ và giá mua điện vẫn tồn tại, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa trung ương và địa phương.

Xét tổng thể, giai đoạn 2026–2030 được đánh giá là “cửa sổ cơ hội” cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực xử lý rác và điện rác tại Việt Nam, đặc biệt với các mô hình tích hợp xử lý – phát điện – tái chế, gắn với kinh tế tuần hoàn và mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.