Đề Xuất Chiến Lược Ứng Dụng Hydrogen Xanh Và Amoniac Xanh Trong Ngành Khai Thác Và Xây Dựng Hạ Tầng Tại Việt Nam
Tommy Tâm, Ban Pháp lý VAHC
Ngày 31 tháng 8 năm 2026
Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển cơ sở hạ tầng mạnh mẽ với các dự án trọng điểm về cao tốc, thủy điện và khai thác khoáng sản. Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng công nghệ xanh như hydrogen và amoniac xanh vào các hoạt động khai thác và xây dựng không chỉ giúp giảm phát thải mà còn nâng cao hiệu quả và tính bền vững. Bài viết này đề xuất một số gợi ý cụ thể cho Việt Nam dựa trên tiềm năng và nhu cầu hiện tại.
Tiềm Năng Và Nhu Cầu Khai Thác Khoáng Sản Và Xây Dựng Hạ Tầng
Khai thác than đá: Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên than đá dồi dào, với trữ lượng ước tính khoảng 50 tỷ tấn, tập trung chủ yếu tại bể than Quảng Ninh (khoảng 8,7 tỷ tấn) và bể than Sông Hồng (tiềm năng lên đến 210 tỷ tấn). Quảng Ninh hiện là trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, với nhiều mỏ lộ thiên và hầm lò đang hoạt động. Nhu cầu than trong nước đang có xu hướng tăng, đặc biệt phục vụ cho sản xuất điện và công nghiệp nặng.
Khai thác đá xây dựng: Việt Nam có trữ lượng đá xây dựng rất lớn, ước tính trên 1.000 tỷ mét khối, phân bố tương đối đồng đều trên cả nước. Tổng nhu cầu đá xây dựng cả nước dự kiến tăng từ 135 triệu mét khối (năm 2016) lên 181 triệu mét khối vào năm 2020, phục vụ các dự án cơ sở hạ tầng và xuất khẩu sang các thị trường như Bangladesh, Ấn Độ, Nhật Bản và Trung Quốc.
Xây dựng đường cao tốc và thủy điện: Các dự án hạ tầng trọng điểm đòi hỏi lượng lớn vật liệu xây dựng và công tác khoan nổ. Dự án mở rộng Thủy điện Hòa Bình, với hầm dẫn nước đường kính 11 mét và chiều dài 1.500 mét, yêu cầu đào đắp khối lượng lớn và khoan nổ chính xác. Các dự án thủy điện khác và hạ tầng giao thông cũng có nhu cầu tương tự.
Ứng Dụng Hydrogen Xanh Trong Thiết Bị Cơ Giới Và Máy Móc Khai Thác
Hydrogen xanh có thể thay thế diesel trong các thiết bị cơ giới hạng nặng, giúp giảm phát thải khí nhà kính và ô nhiễm môi trường. Động cơ và máy móc sử dụng pin nhiên liệu (fuel cell) hydro có thể vận hành với hiệu suất cao và không phát thải CO₂.
Xe tải ben và máy móc hạng nặng tại các mỏ than và đá: Áp dụng công nghệ fuel cell hydro cho các thiết bị vận tải và bốc xếp (xe tải ben, máy xúc, máy ủi) trong khai thác than và đá xây dựng. Việc giảm phát thải này đặc biệt có ý nghĩa tại các mỏ than Quảng Ninh - nơi đang hướng tới mục tiêu "mỏ xanh" - và các mỏ đá có thể đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng khắt khe về môi trường.
Máy khoan và thiết bị khoan đào: Trong khai thác mỏ và thi công hầm thủy điện, đường hầm giao thông, máy khoan sử dụng hydro có thể thay thế máy khoan diesel, giảm ô nhiễm không khí trong môi trường kín như hầm lò và đường hầm dài. Dự án Thủy điện Hòa Bình mở rộng là một ví dụ điển hình về môi trường thi công phức tạp, nơi việc sử dụng hydro có thể mang lại lợi ích đáng kể về chất lượng không khí và an toàn lao động.
Hạ tầng sản xuất và tiếp nhiên liệu hydro: Để hỗ trợ ứng dụng này, Việt Nam cần phát triển các trạm sản xuất và tiếp nhiên liệu hydro xanh tại các khu vực khai thác tập trung. Chiến lược phát triển năng lượng hydro của Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất hydro xanh từ năng lượng tái tạo, hướng tới sản lượng quốc gia từ 100 đến 500 nghìn tấn vào năm 2030.
Amoniac Xanh Trong Sản Xuất Thuốc Nổ Và Ứng Dụng Trong Khai Thác, Khoan Nổ
Amoniac xanh (Green Ammonia) là đầu vào chiến lược để sản xuất thuốc nổ công nghiệp (ANFO - Amoniac Nitrate và nhiên liệu; Emulsion), vật tư không thể thiếu trong khai thác mỏ và xây dựng hạ tầng (đường hầm, làm đường, thủy điện).
Chuỗi cung ứng hiện tại và cơ hội chuyển đổi: Hầu hết thuốc nổ hiện nay sử dụng amoniac sản xuất từ hydro xám (từ khí tự nhiên) qua quy trình Haber-Bosch, phát thải khoảng 1,9 tấn CO₂ cho mỗi tấn amoniac. Việc thay thế bằng amoniac xanh - sản xuất từ hydro xanh và năng lượng tái tạo - sẽ tạo ra "thuốc nổ xanh" với dấu chân carbon thấp hơn nhiều.
Giảm phát thải gián tiếp (Scope 3): Ngành khai thác và xây dựng có thể giảm đáng kể lượng phát thải carbon trong chuỗi cung ứng bằng cách sử dụng thuốc nổ từ amoniac xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế đối với khoáng sản xuất khẩu (như than và đá).
Tiềm năng sản xuất tại Việt Nam: Nhu cầu amoniac trong nước hiện khoảng 1,2 triệu tấn mỗi năm, chủ yếu cho phân bón và hóa chất. Việc chuyển đổi một phần sản xuất amoniac sang amoniac xanh để phục vụ ngành công nghiệp thuốc nổ là hoàn toàn khả thi, đồng thời hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải và phát triển ngành công nghiệp hydrogen xanh của Việt Nam.
Khuyến Nghị Và Lộ Trình Cho Việt Nam
Để tận dụng hiệu quả tiềm năng của hydrogen và amoniac xanh, Việt Nam cần thực hiện một số bước chiến lược:
Xây dựng khung chính sách và tiêu chuẩn: Hoàn thiện các tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật cho sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và sử dụng hydrogen xanh và amoniac xanh, dựa trên Chiến lược phát triển năng lượng hydro đã được phê duyệt.
Thúc đẩy thí điểm và trình diễn: Triển khai các dự án thí điểm tại các mỏ than và đá lớn (như Quảng Ninh), cũng như tại các dự án xây dựng hạ tầng trọng điểm (như Thủy điện Hòa Bình mở rộng) để đánh giá hiệu quả kinh tế và kỹ thuật.
Đầu tư vào hạ tầng năng lượng tái tạo: Tăng cường đầu tư vào điện mặt trời, điện gió và các nguồn năng lượng tái tạo khác để tạo nền tảng cho sản xuất hydro xanh quy mô lớn.
Hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ: Hợp tác với các đối tác quốc tế (như GIZ, các tập đoàn năng lượng Nhật Bản, Hàn Quốc) để tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm phát triển chuỗi giá trị hydrogen và amoniac xanh.
Việc chuyển đổi sang sử dụng hydrogen xanh và amoniac xanh trong khai thác và xây dựng không chỉ phù hợp với xu hướng toàn cầu mà còn mang lại lợi ích cạnh tranh dài hạn cho Việt Nam, đồng thời đóng góp vào cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
