Chiến lược Hydro Trung Quốc và Gợi ý cho Việt Nam: Đảm bảo an ninh năng lượng trong kỷ nguyên biến động địa chính trị
Annie Nguyễn
Ngày 29 tháng 5 năm 2026 – Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP Hồ Chí Minh (SIHUB)
Ông Ianton Tan, Giám đốc Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (APAC) của Tập đoàn United Hydrogen, đã trình bày tham luận về chiến lược phát triển hydro của Trung Quốc và những gợi ý chính sách cho Việt Nam tại Diễn đàn Pháp lý và Quy định về Hydrogen Việt Nam 2026. Bài thuyết trình tập trung vào bài học từ khủng hoảng địa chính trị, mô hình phát triển của Trung Quốc, tái tư duy về tiêu chuẩn an toàn, chính sách kích cầu, nội địa hóa tiêu chuẩn và ưu tiên các chất mang hóa học.
Chất xúc tác địa chính trị: Từ khủng hoảng eo biển Hormuz đến an ninh năng lượng quốc gia
Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đã thay đổi căn bản cách tính toán về an ninh quốc gia. Các điểm nghẽn hàng hải dễ bị tổn thương khiến sự phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu trở thành một điểm yếu chiến lược. Năng lượng mới không còn đơn thuần là sáng kiến môi trường – nó đã trở thành Chiến lược An ninh Năng lượng Quốc gia.
Như một nguyên lý cốt lõi: "Nếu tự chủ, lưng sẽ thẳng." Chủ quyền thực sự đòi hỏi nguồn năng lượng và nguyên liệu hóa chất trong nước, có khả năng phục hồi cao.
Giải mã bước đột phá của Trung Quốc
Trung Quốc đã đạt được bước tiến vượt bậc trong thương mại hóa hydro nhờ sự thay đổi thực dụng về chính sách và tiêu chuẩn, được cấu trúc theo mô hình "1 + X + N":
-
"1" – Chiến lược cấp cao nhất: Các nguyên tắc cấp trung ương về đạt đỉnh carbon, thiết lập ưu tiên kinh tế vĩ mô và ý chí quốc gia, giảm rủi ro cho các nhà đầu tư tiên phong.
-
"X" – Hệ thống tiêu chuẩn: Hơn 111 tiêu chuẩn quốc gia cho sản xuất, lưu trữ và vận chuyển được ban hành, cho phép sản xuất quy mô lớn.
-
"N" – Kế hoạch ngành: Lộ trình cụ thể cho công nghiệp, giao thông và năng lượng, trao quyền cho chính quyền địa phương đặt mục tiêu dựa trên thế mạnh công nghiệp của từng vùng.
Nguyên tắc thực dụng: Cho phép hệ sinh thái xây dựng quy mô bằng cách sử dụng công nghệ hiện có trước, thay vì ngừng phát triển bằng cách yêu cầu độ tinh khiết môi trường tuyệt đối ngay từ ngày đầu.
Tái tư duy về tiêu chuẩn an toàn
Trước đây, hydro bị quản lý chặt chẽ theo hệ thống quản lý hóa chất truyền thống, cứng nhắc, cản trở việc sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực năng lượng. Bước đột phá xảy ra khi các cơ quan quản lý bắt đầu quản lý các ứng dụng trong xe cộ và phát điện theo một Hệ thống Quản lý Năng lượng linh hoạt hơn.
Các cơ quan quản lý cho phép "thí điểm quy mô nhỏ" để kiểm tra kiểm soát an toàn trong môi trường thương mại thực tế trước khi triển khai trên toàn quốc. Tiêu chuẩn không bị nới lỏng – an toàn không bao giờ bị thỏa hiệp – thay vào đó, ranh giới quản lý được mở rộng để phù hợp với các công nghệ mới đã được thực tiễn kiểm chứng.
Một ví dụ điển hình: Nâng cấp áp suất vận chuyển lên 30 MPa. Đây không phải là quyết định tự phát. Nghiên cứu phát triển thiết bị và soạn thảo tiêu chuẩn đã bắt đầu từ 10 năm trước. Các nhà sản xuất và cơ quan thử nghiệm đã hợp tác toàn cầu để đảm bảo hệ thống sản xuất đủ mạnh. Các cơ quan quản lý đã tạo ra các hành lang thương mại có kiểm soát để công nghệ mới chứng minh độ an toàn, thể hiện mô hình tăng trưởng tự nhiên, từng bước.
Chính sách kích cầu có mục tiêu: Miễn phí đường bộ
Trợ cấp sản xuất là vô ích nếu không có người dùng cuối. Trung Quốc đã tiên phong với một công cụ kích cầu đơn giản nhưng mạnh mẽ: Miễn phí phí đường bộ cho xe tải hydro.
Trong lĩnh vực logistics, phí đường bộ chiếm khoảng 25% tổng chi phí vận hành vòng đời của xe tải hạng nặng. Bằng cách miễn các khoản phí này cho xe tải hydro, chính phủ đã nhân tạo thu hẹp khoảng cách chi phí so với xe diesel. Điều này đảm bảo các xe được trợ cấp được đưa vào hoạt động tích cực, tạo ra nhu cầu dự đoán được, khối lượng lớn đối với nhiên liệu hydro dọc theo các hành lang vận tải cụ thể.
Chiến lược nội địa hóa tiêu chuẩn
Các thị trường mới nổi nếu sao chép một cách máy móc các tiêu chuẩn phương Tây (EU) quá khắt khe có nguy cơ làm nghẹt thở ngành non trẻ của mình bằng chi phí tuân thủ không thể đáp ứng.
Việt Nam có thể đẩy nhanh triển khai bằng cách tham khảo các tiêu chuẩn châu Á đã được kiểm chứng (như tiêu chuẩn GB của Trung Quốc) – vốn được xây dựng để mở rộng quy mô nhanh – và nội địa hóa chúng cho phù hợp với nhu cầu quốc gia.
Việc hài hòa tiêu chuẩn làm giảm rào cản cho chuyển giao công nghệ, nhập khẩu thiết bị và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Một khuôn khổ tiêu chuẩn khu vực thống nhất trong ASEAN cho phép thương mại năng lượng xuyên biên giới và bổ sung năng lượng khu vực.
Bài học từ bùng nổ năng lượng mặt trời tại Việt Nam
Thành công của Việt Nam với cơ chế giá FIT (Feed‑in‑Tariff) đã kích hoạt sự bùng nổ công suất điện mặt trời (hơn 16 GW trong vài năm), chứng minh thị trường có thể huy động vốn cực kỳ nhanh khi có tín hiệu giá đúng.
Nhưng cũng có bài học: Triển khai nhanh vượt quá hạ tầng lưới điện và khả năng hấp thụ tiêu chuẩn, dẫn đến cắt giảm năng lượng nghiêm trọng.
Yêu cầu cho hydro: Các yếu tố "X" (lưu trữ, vận chuyển, tiêu chuẩn an toàn) phải được thiết lập trước khi khuyến khích mạnh mẽ sản xuất ("N"). Giải pháp: Tập trung triển khai sớm vào các hệ sinh thái công nghiệp khép kín (ví dụ: cảng biển, nhà máy phân bón) để giảm thiểu tắc nghẽn hạ tầng vận chuyển.
Ưu tiên các chất mang hóa học: Amoniac xanh và Methanol xanh
Hydro nguyên chất tốn kém năng lượng để vận chuyển. Việt Nam có thể tận dụng vị thế hàng hải của mình bằng cách tập trung vào các phân tử chất mang mật độ cao.
Amoniac xanh (NH₃):
-
Khử carbon trong nước: Thay thế trực tiếp amoniac nhập khẩu và amoniac xám hiện đang được sử dụng trong ngành phân bón rộng lớn của Việt Nam (như Phú Mỹ, Cà Mau).
-
An ninh lương thực: Cách ly chuỗi cung ứng nông nghiệp khỏi các cú sốc về khí tự nhiên và phân bón toàn cầu.
-
Tiềm năng xuất khẩu: Nhu cầu cao từ các thị trường châu Á công nghiệp hóa (Nhật Bản, Hàn Quốc) đối với chất mang năng lượng không carbon.
Methanol xanh (CH₃OH):
-
Dẫn đầu trong vận tải biển: Là chất lỏng ở nhiệt độ phòng, khiến nó trở thành nhiên liệu tương lai trước mắt cho logistics hàng hải toàn cầu.
-
Trung tâm tiếp nhiên liệu (bunkering hub): Đường bờ biển dài và các cảng nước sâu của Việt Nam định vị nước ta trở thành trung tâm tiếp nhiên liệu methanol xanh hàng đầu Đông Nam Á.
-
Nguyên liệu công nghiệp: Giảm phụ thuộc vào hóa đơn nhập khẩu methanol hơn 80 triệu USD mỗi năm.
Kết luận: Đảm bảo tương lai năng lượng cho Việt Nam
Từ chiến lược hydro của Trung Quốc, Việt Nam có thể rút ra những bài học quan trọng: thực dụng trong tiêu chuẩn, thí điểm có kiểm soát, kích cầu bằng chính sách mục tiêu, nội địa hóa tiêu chuẩn phù hợp, và ưu tiên các chất mang hóa học phù hợp với lợi thế địa lý.
Ông Ianton Tan kêu gọi Việt Nam hành động ngay hôm nay để xây dựng một chiến lược hydro vừa đảm bảo an ninh năng lượng, vừa tận dụng được vị thế cạnh tranh trong chuỗi giá trị năng lượng sạch khu vực và toàn cầu.
Bài viết dựa trên nội dung thuyết trình của Ông Ianton Tan, Giám đốc Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (APAC) của Tập đoàn United Hydrogen, tại Diễn đàn Pháp lý và Quy định Hydrogen Việt Nam 2026, ngày 29 tháng 5 năm 2026, Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP Hồ Chí Minh.
