Ba Lan mua xe buýt hydro, rồi hóa đơn nhiên liệu ập đến – Câu chuyện cảnh tỉnh cho tham vọng năng lượng xanh
*Annie Nguyễn – 24/05/2026*
Một báo cáo gần đây của CEE Bankwatch Network đã vén màn thực tế phũ phàng sau tham vọng phát triển xe buýt hydro tại Ba Lan. Không phải những viễn cảnh tươi sáng trên giấy tờ, điều các thành phố phải đối mặt là chi phí vận hành cao ngất ngưởng, sự phụ thuộc mong manh vào chuỗi cung ứng và những lời hứa về khí hậu chưa được kiểm chứng. Tính đến tháng 4/2026, Ba Lan đã có 153 xe buýt hydro được đăng ký, 140 chiếc đang hoạt động tại 12 thành phố và 107 chiếc khác đang trong hợp đồng. Con số này không còn là chuyện thí nghiệm nhỏ lẻ, nhưng thành công trong mua sắm lại không đồng nghĩa với hiệu quả vận hành.
Vấn đề đầu tiên và rõ ràng nhất là chi phí. Báo cáo của Bankwatch chỉ ra rằng các chương trình hỗ trợ của Ba Lan có thể chi trả tới 100% chi phí mua xe buýt hydro, nhưng khoản trợ cấp cho xe buýt điện thường chỉ từ 60-80%. Khoản vốn đầu tư được “xã hội hóa” nhưng chi phí vận hành lại “đô thị hóa”. Thành phố Chełm trả giá 16,1 euro/kg hydro, khiến chi phí vận hành đội xe tăng thêm khoảng 639.000 euro mỗi năm so với chạy dầu diesel. Tại Konin, chi phí cho xe hydro cao gấp bốn lần xe điện cho mỗi 100 km. Tại Rzeszów, với mức giá 19,9 euro/kg, dự tính tiền nhiên liệu cho 20 xe buýt hydro trong 15 năm lên tới 28,1 triệu euro, cao hơn 4,7 triệu euro so với giá mua xe. Rõ ràng, tấm vé vào “chợ” rẻ đã dẫn đến gánh nặng chi phí khổng lồ suốt vòng đời xe.
Vấn đề kế tiếp là cơ sở hạ tầng và vận hành. Đến cuối năm 2025, Ba Lan mới có 9 trạm tiếp nhiên liệu hydro, trong khi có 12.543 trạm sạc điện cho xe điện. Tập đoàn ZE PAK đã lỗ ròng cho mảng kinh doanh trạm hydro, từ 600.000 euro năm 2023 lên 3,3 triệu euro năm 2024, và phải hủy kế hoạch mở rộng, trả lại 14,9 triệu euro tiền trợ cấp. Các sự cố như nhiên liệu bị nhiễm bẩn khiến 23/25 xe buýt hydro ở Poznań phải ngừng hoạt động hai tuần, hay vấn đề kỹ thuật khiến xe không thể chạy dưới -20°C tại Chełm, càng cho thấy sự non nớt về mặt kỹ thuật. Hậu quả là ít nhất 8 thành phố đã sửa đổi kế hoạch, chuyển từ hydro sang xe điện. Płock – quê hương của tập đoàn dầu khí quốc gia Orlen, đã tái phân bổ 7 triệu euro mua 11 xe thay vì 9 xe hydro.
Cuối cùng là "màn kịch khí hậu". Hơn 97% hydro của Ba Lan được sản xuất từ khí đốt hóa thạch qua quá trình reforming hơi nước. Định nghĩa “xe không khí thải” chỉ nhìn vào ống xả đã bỏ qua lượng lớn phát thải trong sản xuất. Công nghệ hydro còn có nguy cơ rò rỉ, một loại khí nhà kính gián tiếp làm kéo dài tuổi thọ của methane trong khí quyển.
Câu chuyện Ba Lan cho thấy xe buýt hydro là một vòng tròn luẩn quẩn: mua bằng trợ cấp, vận hành đắt đỏ, phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Kinh nghiệm này thực sự là lời cảnh tỉnh cho các quốc gia đang “chạy theo trào lưu hydro” bằng mọi giá. Chiến lược phát triển năng lượng bền vững không thể dựa trên những món quà từ trợ cấp ban đầu, mà phải dựa trên hiệu quả kinh tế lâu dài và một lộ trình thực tế.
