Bảo vệ hạ tầng – Tròn một năm sự cố sụt lún đường tại thành phố Yashio (Phần 2)
Hướng tới rà soát, điều chỉnh pháp luật và thể chế theo các khuyến nghị
Ngày 29/01/2026 – Hành chính & Tổ chức
(Ảnh: Chủ tịch Ủy ban Ieda (thứ hai từ trái sang) trao Khuyến nghị lần thứ ba cho Bộ trưởng Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Kaneko (ngoài cùng bên trái), ngày 1/12/2025)
◇ Kêu gọi cải thiện chế độ đãi ngộ cho lực lượng trực tiếp tại hiện trường
Sau vụ sụt lún đường tại thành phố Yashio, Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản (MLIT) đã tổ chức phiên họp đầu tiên của Ủy ban Nghiên cứu Biện pháp Đối phó vào ngày 21/2/2025. Ủy ban do Giáo sư đặc biệt Ieda Hitoshi (Đại học Chính sách Quốc gia) làm Chủ tịch.
Thông qua ba đợt khuyến nghị chính sách, ủy ban không chỉ kêu gọi tăng cường kiểm tra hệ thống đường ống thoát nước trên toàn quốc mà còn đề xuất một cuộc rà soát căn bản đối với công tác bảo trì và đổi mới hạ tầng nói chung. Ngày 1/12/2025, khi tiếp nhận Khuyến nghị lần thứ ba, Bộ trưởng MLIT Kaneko Yasuyuki tuyên bố sẽ “đẩy nhanh việc xem xét sửa đổi các thể chế, bao gồm cả pháp luật”.
Khuyến nghị lần thứ nhất được ban hành ngày 17/3/2025, đề xuất triển khai “Chương trình điều tra trọng điểm đặc biệt trên toàn quốc” đối với các đoạn cống thoát nước có nguy cơ cao như bị ăn mòn. Hưởng ứng khuyến nghị này, MLIT đã yêu cầu các chính quyền địa phương trên cả nước tiến hành kiểm tra và khảo sát. Kết quả công bố vào tháng 9 cho thấy tổng chiều dài các tuyến cống được xếp loại “Mức độ khẩn cấp I” – mức nguy hiểm cao nhất – lên tới 75 km, phản ánh thực trạng xuống cấp nghiêm trọng.
Khuyến nghị lần thứ hai, ban hành ngày 28/5/2025, chỉ ra sự cần thiết phải ưu tiên kiểm tra có trọng điểm dựa trên hai yếu tố: “mức độ dễ bị hư hỏng của đường ống (hazard)” và “mức độ ảnh hưởng xã hội khi xảy ra sự cố”. Ủy ban cũng đề xuất tái cấu trúc hệ thống đường ống một cách chiến lược, nhấn mạnh việc bảo đảm tính dễ bảo trì (maintainability) và tính dự phòng (redundancy).
Các vấn đề của hệ thống cống thoát nước cũng là thách thức chung của nhiều loại hạ tầng khác. Tại cuộc họp ngày 24/7/2025, ủy ban thống nhất rằng Khuyến nghị lần thứ ba sẽ không chỉ giới hạn ở cống thoát nước mà mở rộng sang toàn bộ hạ tầng.
Khuyến nghị lần thứ ba kêu gọi thực hiện các biện pháp dựa trên “hai sự minh bạch hóa” – giúp nhà quản lý, đơn vị thi công và người dân cùng nhìn thấy rõ thực trạng hạ tầng – và “hai trọng điểm hóa”, thông qua việc điều tra có chọn lọc và tái cơ cấu tập trung. Với thông điệp “hãy chiếu thêm ánh sáng cho hiện trường”, ủy ban cũng yêu cầu cải thiện điều kiện làm việc và đãi ngộ cho các doanh nghiệp xây dựng và lực lượng trực tiếp đảm nhận vai trò duy trì hạ tầng địa phương. Đồng thời, cần xây dựng mô hình quản lý tích hợp và tạo “động lực xã hội” để người dân tham gia vào công tác quản lý hạ tầng.
Các biện pháp bảo vệ hạ tầng được ủy ban đề xuất bao gồm: thúc đẩy chiến lược quản lý tái sinh theo cụm hạ tầng địa phương (cluster management), bảo đảm nguồn ngân sách ổn định, tăng cường hỗ trợ tài chính có trọng điểm và xem xét cải cách thể chế. Chủ tịch Ieda nhấn mạnh: “Một cuộc cải cách lớn là cần thiết đối với mọi loại hạ tầng”.
Dựa trên Khuyến nghị lần thứ hai, Hội đồng Nghiên cứu Tiêu chuẩn Kỹ thuật do MLIT thành lập vào mùa hè năm ngoái đã xây dựng xong phương pháp kiểm tra có trọng điểm, phân loại cống thoát nước thành “tuyến quan trọng” và “tuyến nhánh”. Đối với các đoạn “cần đặc biệt chú ý” – nơi nếu xảy ra hư hỏng sẽ gây ảnh hưởng xã hội lớn – tần suất kiểm tra sẽ được nâng từ “ít nhất 5 năm/lần” lên “ít nhất 3 năm/lần”.
Ông Ishii Hiroyuki, Cục trưởng phụ trách cấp thoát nước của MLIT, cho biết: “Nhiệm vụ sắp tới là chuyển các khuyến nghị này thành chính sách cụ thể”. Trong bối cảnh thiếu hụt cả kỹ sư lẫn nguồn tài chính, công tác bảo trì và đổi mới hạ tầng của quốc gia và địa phương đang đứng trước bước ngoặt. Làm thế nào để chuyển giao một hệ thống hạ tầng bền vững cho thế hệ sau sẽ là thử thách then chốt trong thời gian tới.
