2026 Có Thể Tái Định Hình Thị Trường Carbon: Nhật Bản Dẫn Dắt Xu Hướng Hội Tụ Giữa Thị Trường Tự Nguyện Và Bắt Buộc

Ngày 23/2/2026

Năm 2026 được dự báo sẽ trở thành một cột mốc quan trọng đối với thị trường carbon toàn cầu khi ranh giới giữa thị trường carbon tự nguyện (Voluntary Carbon Market – VCM) và thị trường tuân thủ (compliance market) bắt đầu mờ đi. Trung tâm của sự chuyển dịch này là Nhật Bản, với việc triển khai hệ thống giao dịch phát thải mới mang tên GX-ETS.

Sự hội tụ này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật trong thiết kế chính sách khí hậu, mà còn có tác động sâu rộng đến dòng vốn, tiêu chuẩn chất lượng tín chỉ carbon, cũng như cơ hội hợp tác quốc tế trong khuôn khổ Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Từ Thị Trường Tự Nguyện Đến Cấu Trúc Bán Bắt Buộc

Trong nhiều năm qua, thị trường carbon tự nguyện cho phép doanh nghiệp mua tín chỉ carbon nhằm bù đắp phát thải mà không bị ràng buộc bởi nghĩa vụ pháp lý. Tuy nhiên, giai đoạn 2024–2025 chứng kiến những biến động mạnh về niềm tin, tiêu chuẩn chất lượng và tính minh bạch.

Bước sang 2026, xu hướng đã thay đổi rõ rệt. Khối lượng hợp đồng mua tín chỉ dài hạn gia tăng, cho thấy doanh nghiệp không còn mua theo cách ngắn hạn mà bắt đầu hoạch định chiến lược dài hơi. Đồng thời, dòng vốn tài trợ cho các dự án tạo tín chỉ – đặc biệt là các giải pháp dựa vào thiên nhiên – cũng phục hồi mạnh.

Quan trọng hơn, các tiêu chuẩn toàn cầu đang được siết chặt. Hội đồng Liêm chính cho Thị trường Carbon Tự nguyện – Integrity Council for the Voluntary Carbon Market – đã thúc đẩy áp dụng Bộ Nguyên tắc Carbon Cốt lõi (Core Carbon Principles – CCPs), nhằm nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của tín chỉ. Dù hiện tại số lượng tín chỉ đạt chuẩn CCP vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ, xu hướng ưu tiên “tín chỉ chất lượng cao” đang ngày càng rõ nét.

Nhật Bản Và Bước Ngoặt GX-ETS

Tháng 4/2026, Nhật Bản chính thức vận hành hệ thống GX-ETS, bao phủ hơn một nửa tổng lượng phát thải CO₂ quốc gia. Đây là bước tiến quan trọng trong chiến lược “Green Transformation” của nước này.

Điểm đột phá của GX-ETS là cho phép doanh nghiệp sử dụng một tỷ lệ nhất định tín chỉ carbon để hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ phát thải. Điều này tạo ra cầu thị trường có tính pháp lý đối với những tín chỉ trước đây vốn chủ yếu lưu thông trong thị trường tự nguyện.

Đặc biệt, Nhật Bản tích hợp các tín chỉ nội địa và quốc tế, bao gồm hệ thống J-Credit và cơ chế hợp tác song phương Joint Crediting Mechanism (JCM). Nhờ đó, ranh giới giữa “tự nguyện” và “bắt buộc” không còn tách biệt tuyệt đối mà bắt đầu hòa quyện về mặt thể chế.

Sự thay đổi này giúp:

• Ổn định nhu cầu tín chỉ nhờ có yếu tố pháp lý.

• Tăng dự đoán về giá carbon.

• Khuyến khích đầu tư dài hạn vào các dự án giảm phát thải chất lượng cao.

Châu Á Trở Thành Trung Tâm Tăng Trưởng Carbon

Không chỉ Nhật Bản, nhiều nền kinh tế châu Á đang đẩy mạnh xây dựng hoặc mở rộng hệ thống giao dịch phát thải.

Trung Quốc tiếp tục mở rộng hệ thống ETS quốc gia, trong khi Ấn Độ dự kiến triển khai cơ chế giao dịch tín chỉ trong năm 2026. Việt Nam cũng đang xây dựng lộ trình thí điểm và vận hành chính thức thị trường carbon nội địa theo các nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường.

Sự gia tăng các hệ thống tuân thủ trong khu vực khiến nhu cầu tín chỉ chất lượng cao gia tăng, đồng thời tạo tiền đề cho giao dịch xuyên biên giới theo Điều 6 Thỏa thuận Paris. Trong bối cảnh đó, Nhật Bản nổi lên như một hình mẫu về cách kết nối thị trường nội địa với cơ chế quốc tế.

Tác Động Đến Dòng Vốn Và Chiến Lược Doanh Nghiệp

Sự hội tụ giữa hai thị trường tạo ra ba tác động chiến lược:

Thứ nhất, nhu cầu tín chỉ trở nên ổn định hơn nhờ yếu tố tuân thủ, giảm tính đầu cơ thuần túy.

Thứ hai, tiêu chuẩn chất lượng được nâng cao, khiến các dự án phải chú trọng minh bạch, đo lường và xác minh phát thải.

Thứ ba, nhà đầu tư tổ chức có thêm cơ sở pháp lý để tham gia thị trường carbon, thay vì coi đây chỉ là công cụ trách nhiệm xã hội doanh nghiệp.

Đối với các quốc gia đang phát triển, đây là cơ hội thu hút vốn quốc tế nếu xây dựng được hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm tra (MRV) đáng tin cậy và tương thích với chuẩn mực quốc tế.

Kết Luận

Năm 2026 có thể đánh dấu sự chuyển dịch mang tính cấu trúc của thị trường carbon toàn cầu. Thay vì tồn tại song song, thị trường tự nguyện và thị trường tuân thủ đang tiến tới mô hình tích hợp. Nhật Bản, thông qua GX-ETS và cơ chế JCM, đang đóng vai trò tiên phong trong xu hướng này.

Nếu xu hướng hội tụ tiếp tục mở rộng sang các nền kinh tế lớn khác tại châu Á, thị trường carbon toàn cầu có thể bước sang một giai đoạn mới: ổn định hơn, minh bạch hơn và có tính ràng buộc cao hơn – tạo nền tảng tài chính quan trọng cho mục tiêu trung hòa carbon vào giữa thế kỷ.