Các khuôn khổ và tiêu chuẩn về hydrogen toàn cầu quan trọng cùng tình hình tại BRICS (tính đến năm 2026)
Ngày 12/9/2026, Annie Nguyễn, Ban Thư ký VAHC
Khung tiêu chuẩn và chứng nhận hydrogen là hệ thống quy định, phương pháp và cơ chế nhằm xác minh nguồn gốc, cường độ phát thải khí nhà kính (GHG) và các thuộc tính bền vững của hydrogen (và dẫn xuất như ammonia, methanol). Mục tiêu chính là tạo độ tin cậy cho thị trường, hỗ trợ thương mại xuyên biên giới, tiếp cận ưu đãi/chính sách và ngăn “greenwashing”.
Các yếu tố cốt lõi của khung chứng nhận
Theo báo cáo so sánh của IPHE (cập nhật tháng 5/2026, phân tích khoảng 21–28 cơ chế), khung chứng nhận thường gồm 4 yếu tố chính:
- Thuộc tính sản phẩm (Product attributes)
- Ngưỡng phát thải GHG (kg CO₂e/kg H₂).
- Ranh giới hệ thống (system boundary): Well-to-Gate (từ sản xuất đến cổng nhà máy), Well-to-Wheel, hoặc bao gồm vận chuyển/chuyển đổi.
- Nguồn điện (tái tạo 100%, additionality, temporal/geographic correlation).
- Các tiêu chí bền vững khác (nước, đất, xã hội).
- Thiết lập vận hành và thủ tục
Giám sát, báo cáo, xác minh (MRV); vai trò của cơ quan chứng nhận, kiểm toán độc lập. - Mô hình chuỗi giám sát (Chain of custody)
Book-and-claim (chứng chỉ tách rời vật lý), mass-balance, hoặc identity-preserved. - Công nghệ thông tin và sổ đăng ký
Hệ thống số hóa, mã QR, blockchain để truy xuất và tránh double-counting.
Các khung/tiêu chuẩn chính trên thế giới (cập nhật đến 2026)
1. Liên minh Châu Âu (EU) – RFNBO (Renewable Fuels of Non-Biological Origin)
- Dựa trên RED II/III và các quy định ủy quyền.
- Ngưỡng: khoảng 3,38 kg CO₂e/kg H₂ (Well-to-Wheel, tiết kiệm ≥70% so với nhiên liệu hóa thạch).
- Yêu cầu nghiêm ngặt về additionality, tương quan thời gian/địa lý của điện tái tạo.
- Các scheme tự nguyện được công nhận: CertifHy EU, ISCC EU, REDcert EU.
- Đã có nhiều dự án được chứng nhận (ví dụ Hy2Gen Werlte là một trong những site sản xuất đầu tiên).
2. Ấn Độ – Green Hydrogen Certification Scheme of India (GHCI)
- Ban hành tháng 4/2025 bởi MNRE trong khuôn khổ National Green Hydrogen Mission.
- Ngưỡng: ≤ 2 kg CO₂e/kg H₂ (Well-to-Gate, trung bình 12 tháng) – một trong những ngưỡng nghiêm ngặt nhất.
- Áp dụng cho hydrogen từ điện phân tái tạo hoặc sinh khối.
- Có tiêu chuẩn riêng cho Green Ammonia (≤ 0,38 kg CO₂e/kg NH₃) và Green Methanol (≤ 0,44 kg CO₂e/kg CH₃OH).
- Cổng số hóa GHCI Digital Portal hỗ trợ đăng ký, xác minh và cấp chứng chỉ (có mã QR).
- Chứng chỉ nhiều cấp: Concept, Facility-level, Provisional, Final.
- Hỗ trợ tiếp cận ưu đãi, carbon credit và xuất khẩu.
3. ISO và các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế
- ISO/TC 197 (Hydrogen technologies) phát triển các tiêu chuẩn về sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, đo lường và sử dụng.
- ISO/TS 19870: Phương pháp tính phát thải GHG lifecycle (thường được tham chiếu).
- Các tiêu chuẩn an toàn, chất lượng, trạm nạp (ISO 19880 series) hỗ trợ nhưng không phải chứng nhận GHG trực tiếp.
4. Các khung khác
- CertifHy (châu Âu và quốc tế): Scheme tự nguyện cho renewable và low-carbon hydrogen.
- Brazil (SBCH2): Ngưỡng khoảng 7 kg CO₂e/kg H₂, book-and-claim, hướng tới tương thích quốc tế.
- Trung Quốc: Có group standard và industry standard; đang phát triển khung toàn diện hơn trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15.
- COP28 Hydrogen Declaration: 39 quốc gia cam kết hướng tới công nhận lẫn nhau (mutual recognition) các scheme chứng nhận.
- IPHE: Báo cáo so sánh và Hydrogen Certification 101 nhằm thúc đẩy interoperable (có thể tương tác) và mutual recognition.
Tình hình trong BRICS
Báo cáo chung BRICS về Chuỗi giá trị Hydrogen 2026 (hoàn thiện dưới chủ trì Ấn Độ) khuyến khích hợp tác về khung tiêu chuẩn và chứng nhận có thể tương tác (interoperable standards and certification frameworks) cho hydrogen phát thải thấp. Mục tiêu là hỗ trợ thương mại, đầu tư và chuỗi giá trị chung mà không áp đặt một tiêu chuẩn thống nhất, tôn trọng hoàn cảnh quốc gia.
Các thành viên đang phát triển khung riêng (Ấn Độ GHCI nghiêm ngặt; Brazil SBCH2 linh hoạt hơn; Trung Quốc, UAE, Nam Phi cũng có lộ trình). Hợp tác BRICS tập trung vào chia sẻ kinh nghiệm, nghiên cứu chung và hướng tới khả năng tương thích để giảm rào cản thương mại nội khối.
Thách thức và xu hướng
- Sự khác biệt lớn: Ngưỡng GHG (Ấn Độ 2 kg vs EU ~3,38 kg vs một số nơi cao hơn), ranh giới hệ thống, yêu cầu additionality và phương pháp tính toán gây khó khăn cho thương mại xuyên biên giới.
- Xu hướng: Hướng tới modular approach (mô-đun chung + mô-đun theo quốc gia), mutual recognition, số hóa truy xuất nguồn gốc và hài hòa với ISO.
- Tác động: Khung chứng nhận là điều kiện tiên quyết để hydrogen xanh/low-carbon trở thành hàng hóa có thể giao dịch toàn cầu, thu hút đầu tư và hỗ trợ chính sách (ưu đãi, quota, carbon market).
Tóm lại, khung tiêu chuẩn chứng nhận hydrogen đang phát triển nhanh nhưng còn phân mảnh. Các nỗ lực quốc tế (IPHE, COP28, ISO) và khu vực (EU, Ấn Độ, BRICS) đều hướng tới tăng cường khả năng tương tác để hỗ trợ thị trường hydrogen phát thải thấp.
