Vượt ra ngoài sắt xanh: Ý nghĩa thực sự của quá trình chuyển đổi ngành thép Trung Quốc đối với Australia

Ngày 12/8/2026, Annie Nguyễn

Một bài phân tích mới của Viện Lowy đã chỉ ra rằng tham vọng của Australia về sắt xanh (green iron) dựa trên một giả định có thể không phù hợp với thực tế chuyển đổi ngành thép của Trung Quốc – thị trường tiêu thụ quặng sắt lớn nhất của họ.

Kỳ vọng và thực tế

Australia đặt nhiều kỳ vọng vào việc xuất khẩu sắt xanh – loại sắt được sản xuất bằng năng lượng tái tạo và hydro thay vì nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, con đường Trung Quốc lựa chọn để khử carbon cho ngành thép khó có thể tạo ra một thị trường bùng nổ cho sắt xanh trong ngắn hạn như nhiều người hy vọng.

Không giống như châu Âu hay Nhật Bản, ngành thép Trung Quốc có quy mô lớn, trẻ hơn và có cấu trúc khác biệt. Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào các lò cao hiện đại trong hai thập kỷ qua và khó có khả năng loại bỏ sớm các tài sản này. Thay vào đó, họ sẽ theo đuổi một lộ trình kết hợp nhiều giải pháp:

• Cải thiện hiệu quả lò cao hiện có: Thay vì đóng cửa sớm, các lò cao sẽ được vận hành hiệu quả hơn để giảm phát thải.

• Tăng tỷ lệ sử dụng thép phế liệu và lò hồ quang điện (EAF): Sử dụng nhiều thép phế liệu hơn trong các lò EAF là một hướng đi quan trọng. Mặc dù vậy, mục tiêu 15% sản lượng từ EAF vào năm 2025 đã không đạt được, dừng ở mức khoảng 10% do chi phí và nguồn cung phế liệu hạn chế.

• Thí điểm sản xuất thép bằng hydro: Công nghệ này được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trong dài hạn nhưng bị hạn chế bởi chi phí hydro xanh và cơ sở hạ tầng. Các nghiên cứu cho thấy lộ trình H2-DRI-EAF sẽ không chiếm ưu thế đến năm 2050 trong điều kiện hiện tại.

• Suy giảm nhu cầu thép: Nhu cầu thép tại Trung Quốc đang giảm do sự trưởng thành của ngành bất động sản. Sản lượng thép thô năm 2025 đã giảm xuống dưới 1 tỷ tấn lần đầu tiên kể từ năm 2020.

Hàm ý chiến lược cho Australia

Từ thực tế này, ba hàm ý quan trọng được rút ra cho Australia:

1. Điều chỉnh kỳ vọng về thời điểm và quy mô nhu cầu: Kỳ vọng về sự gia tăng nhanh chóng nhu cầu sắt xanh từ Trung Quốc cần được xem xét lại. Sắt xanh sẽ phát triển song song với các lộ trình khác, không phải thay thế hoàn toàn chúng.

2. Chiến lược đa dạng hóa và thích ứng: Australia không nên đặt cược vào một kịch bản duy nhất tập trung vào Trung Quốc. Cần phát triển thị trường xuất khẩu đa dạng, hướng tới Nhật Bản, Hàn Quốc và các nền kinh tế châu Á khác. Việc đảm bảo các thỏa thuận mua bán dài hạn với khách hàng là rất quan trọng.

3. Xây dựng các quy tắc cho thương mại sắt xanh tương lai: Australia nên chủ động tham gia thiết lập các tiêu chuẩn chung, quy tắc tính toán carbon và các dự án trình diễn chung để tạo lập thị trường và nâng cao vị thế.

Thách thức hiện tại đối với ngành sắt xanh Australia

Hiện tại, Australia có 8 dự án sắt xanh đang được phát triển nhưng chưa dự án nào đạt được quyết định đầu tư cuối cùng. Các rào cản chính bao gồm: thiếu nhu cầu đảm bảo từ khách hàng, chi phí năng lượng cao, và thiếu các tiêu chuẩn quốc tế thống nhất. Các đối thủ cạnh tranh ở Trung Đông đã bắt đầu ký được các hợp đồng mua bán dài hạn với các nhà sản xuất thép châu Á, đặt ra rủi ro mất lợi thế đi đầu cho Australia.

Mặc dù có những thách thức và một lộ trình phức tạp hơn so với kỳ vọng ban đầu, cơ hội cho sắt xanh trong dài hạn vẫn là rất lớn. Để thành công, Australia cần một chiến lược thực tế, thích ứng và chủ động, tập trung vào việc xây dựng thị trường toàn cầu và đa dạng hóa quan hệ đối tác.