Từ “nghĩa địa cánh quạt” đến kinh tế tuần hoàn: Bài toán cuối vòng đời của điện gió
Ngày 27 tháng 1 năm 2026
Biên tập theo câu chuyện của Artemisa (Bega) Forbes từ Oceanfront Agency
Nếu đi đủ sâu vào vùng sa mạc cao gần Casper, bang Wyoming (Mỹ), người ta sẽ bắt gặp một “nghĩa địa” không dành cho con người, mà cho cuộc cách mạng năng lượng sạch. Hàng dài cánh quạt điện gió khổng lồ bằng sợi thủy tinh, bị cắt làm ba bằng lưỡi cưa phủ kim cương, được chôn sâu hàng chục mét dưới lòng đất. Nhìn từ trên cao, chúng giống như những bộ xương trắng phơi mình giữa sa mạc.
Nghĩa địa cánh quạt gió đã hết niên hạn sử dụng
Điện gió được xây dựng để cứu tương lai, nhưng trong nhiều thập kỷ, thế giới đã chưa thiết kế nghiêm túc cho điểm kết thúc của nó. Khoảng 85% một tuabin gió – gồm thép, đồng và thiết bị điện – có thể tái chế hiệu quả. Riêng cánh quạt thì không. Chúng được chế tạo từ composite sợi thủy tinh và nhựa, đủ bền để chịu gió bão suốt 20–25 năm, và cũng vì thế mà gần như không thể phân hủy tự nhiên.
Khi hết vòng đời, các cánh quạt này trở thành thứ mà giới môi trường gọi là “chất thải zombie”: không thể nấu chảy (chỉ cháy), không thể nghiền dễ dàng, và giải pháp phổ biến nhất hiện nay là… chôn lấp. Riêng tại Mỹ, mỗi năm có khoảng 8.000 cánh quạt bị tháo dỡ, và con số này được dự báo sẽ tăng lên hàng triệu tấn vào năm 2050.
Khi các bãi rác đô thị dần quá tải hoặc từ chối tiếp nhận, một số bang như Wyoming đã cho phép chôn cánh quạt “xanh” này trong các mỏ than bỏ hoang. Một nghịch lý rõ ràng: những vết sẹo của kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch đang được lấp đầy bằng chất thải của kỷ nguyên năng lượng tái tạo.
Tuy nhiên, chính sự khó chịu này đang buộc ngành năng lượng phải thay đổi. Thông điệp ngày càng rõ ràng: “Net Zero/thuần không phát thải” không thể đồng nghĩa với “Net Landfill/thuần chôn lấp”. Cuộc khủng hoảng carbon không thể được giải quyết bằng cách tạo ra một cuộc khủng hoảng vật liệu mới.
Từ đó, một hướng đi mới đang hình thành. Thay vì “chôn và quên”, ngành điện gió đang chuyển sang đóng vòng vật liệu. Các công nghệ tái chế hóa học cho phép phân tách nhựa và sợi thủy tinh đang được đẩy nhanh thương mại hóa. Song song, các nhà sản xuất lớn đã bắt đầu phát triển cánh quạt có thể hòa tan hoặc tái chế ngay từ khâu thiết kế, sử dụng nhựa nhiệt dẻo hoặc polymer có thể phân rã có kiểm soát.
Bên cạnh công nghệ, khái niệm “hộ chiếu vật liệu” – theo dõi từng cánh quạt từ nhà máy, vận hành cho đến tái chế – đang được xem là công cụ chính sách then chốt. Điều này giúp biến chất thải cuối vòng đời thành nguồn tài nguyên có giá trị và tạo nền tảng cho một ngành công nghiệp tái chế composite trị giá hàng tỷ USD.
Nghĩa địa cánh quạt ở Wyoming không phải là lời kết cho điện gió, mà là lời cảnh tỉnh. Tương lai của chuyển dịch xanh không chỉ nằm ở việc dựng thêm tuabin, mà ở chỗ chúng ta xử lý chúng như thế nào khi chúng ngừng quay.
