Từ hầm mỏ than đến tuabin gió, thợ mỏ Ba Lan vươn mình thích ứng
Ngày 18 tháng 7 năm 2026
Annie Nguyễn
Từ đỉnh tuabin gió cao gần 100 mét so với mặt đất, Grzegorz Witek, một thợ mỏ than, nhìn ngắm đường chân trời. Quang cảnh này khác xa so với độ sâu của lòng chảo Silesia - vùng khai thác than lịch sử ở miền nam Ba Lan - nơi anh vẫn còn đang khai thác than.
Từng được coi là "vàng đen" của Ba Lan, ngành than hiện chỉ còn tồn tại nhờ các biện pháp hỗ trợ khi đất nước dần chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch hơn. Cùng với bảy thợ mỏ khác, Witek đã tham gia chương trình đào tạo do EDF Power Solutions Poland điều hành, giúp thợ mỏ chuyển đổi sang ngành công nghiệp gió.
Ngay cả ở điểm thấp nhất của tuabin gió, Witek bày tỏ sự kinh ngạc của mình với "cảm giác tự do" so với 14 năm anh dành ở dưới đáy hầm mỏ. "Ở dưới đó luôn tối tăm, không có thế giới bên ngoài, không có ánh nắng mặt trời," anh nói với AFP. "Với tuabin gió, chúng tôi đang tiến lên một cấp độ mới."
Trước khi leo lên các cột điện thực, các học viên đã hoàn thành ba tuần đào tạo tại trung tâm Vulcan ở Szczecin, một thành phố cảng Baltic ở phía tây bắc đất nước, học các kỹ năng bảo trì và an toàn như cách sơ tán khỏi tháp tuabin.
Mặc dù đây là một sự chuyển đổi lớn đối với những công nhân quen với việc di chuyển trong độ sâu của các lòng chảo than, người hướng dẫn Michal Rak cho biết những thợ mỏ có những lợi thế quý giá. Vốn đã quen với môi trường khắc nghiệt, họ nhanh chóng thích nghi với điều kiện của trang trại gió. "Sau khi làm việc dưới lòng đất sâu cả kilomet, việc thấy mình ở trên cao hàng trăm mét không thực sự làm họ nao núng," ông nói. Nhận thức được rủi ro, họ "không coi nhẹ bất cứ điều gì."
Đối với Patryk Paja, 29 tuổi, người đã có ba năm làm việc trong hầm mỏ, gió là tương lai. "Ngành khai thác than đang chết dần ở Ba Lan và bạn phải thay đổi điều gì đó trong cuộc sống của mình," anh nói, đang đeo dây an toàn và sẵn sàng đi thang máy lên đỉnh tuabin. Trong hầm mỏ nơi anh làm việc, các đường hầm chạy sâu tới 1.300 mét dưới bề mặt. "Chúng tôi đang chuyển sang năng lượng xanh, than đã hết thời," anh nói thêm.
Tuabin gió đang trở nên phổ biến hơn xung quanh khu vực đào tạo ở Gorzyca và trên khắp đất nước, nơi than vẫn chiếm hơn một nửa sản lượng điện của Ba Lan - tỷ lệ cao nhất trong Liên minh châu Âu. Hơn cả một nguồn tài nguyên kinh tế có giá trị, quặng đen đã trở thành một trong những trụ cột của bản sắc Ba Lan - với những thợ mỏ có ảnh hưởng chính trị lâu dài. Nhưng mô hình năng lượng của Ba Lan đang dần cạn kiệt. Các công ty khai thác đang thua lỗ mặc dù được chính phủ hỗ trợ - tổng cộng 2,1 tỷ euro (2,4 tỷ USD) vào năm 2024. Khai thác một tấn than hiện có chi phí gần gấp đôi so với nhập khẩu và sản xuất trong nước không còn đáp ứng đầy đủ nhu cầu của đất nước.
Tỷ trọng của than trong sản xuất điện cũng đã giảm - từ khoảng 90% năm 2008 xuống còn gần 50% hiện nay. Năng lượng mặt trời và gió hiện sản xuất hơn 30% điện năng và chính phủ đang đặt mục tiêu 50% vào năm 2030 và lên tới 69% vào năm 2040. Nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Ba Lan dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào năm 2036.
Sự chuyển đổi này đi đôi với sự sụt giảm ổn định của việc làm trong ngành khai thác. Ngành công nghiệp này, từng sử dụng gần 400.000 người vào cuối thời kỳ cộng sản, hiện có tổng số lao động chỉ còn 70.000 người. Trong khi đó, chính phủ dự báo sẽ tạo ra khoảng 300.000 việc làm liên quan đến quá trình chuyển đổi năng lượng vào năm 2030.
"Nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực gió sẽ tăng trưởng theo cấp số nhân trong những năm tới," Alicja Chilinska-Zawadzka, Chủ tịch EDF Power Solutions Poland, nói với AFP. Trong ba năm qua, công ty con của tập đoàn Pháp đã tài trợ và tổ chức các chương trình đào tạo lại. Khoảng 50 thợ mỏ đã tham gia và tất cả đều đã nhận được lời mời làm việc.
Sự quan tâm đến chương trình cũng ngày càng tăng theo thời gian. "Trong đợt đầu tiên, có năm thợ mỏ cho mười vị trí. Cuối cùng, qua các năm, chúng tôi đã có số lượng ứng viên gấp bốn lần số chỗ," Mariusz Tomalik, người phát ngôn của Công ty Tái cấu trúc Mỏ (SRK) cho biết.
Với 10 năm làm việc trong hầm mỏ, Marek Mikolajczyk, 41 tuổi, rất vui vì đã thực hiện bước nhảy vọt. Sau khi được đào tạo, anh đã làm việc trên tuabin gió được một năm rưỡi. "Công việc dễ chịu hơn, nhẹ nhàng hơn và ít nguy hiểm hơn," anh nói. Hơn nữa, công việc mới của anh mang lại mức lương cao hơn, bầu không khí tốt hơn và khả năng đi du lịch. Chỉ có một nhược điểm: "xa gia đình trong thời gian dài trong các nhiệm vụ," anh nói từ Kosovo, nơi anh đang giúp lắp đặt một trang trại gió.
Người thợ mỏ Paja hy vọng sẽ sớm đi theo con đường tương tự. "Tôi chắc chắn sẽ không trụ được đến khi nghỉ hưu trong hầm mỏ, vì vậy tôi cũng nên chuyển sang một lĩnh vực có tương lai," anh nói. "Thay vì đi xuống, chúng ta sẽ đi lên," anh nói thêm.
