Trung Quốc hóa than đá thành nhiên liệu tổng hợp và chiến lược 2026: Phân tích chuyên sâu

Annie Nguyễn

(Ngày 25 tháng 8 năm 2026)

1. Bối cảnh chiến lược: Động lực an ninh năng lượng và "một mũi tên trúng hai đích"

Vào năm 2026, Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến lược hóa than đá thành các nhiên liệu và nguyên liệu tổng hợp như hydro xanh, methanol, ethanol với một lý do rõ ràng: giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang. Theo dự báo của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Công nghệ Tập đoàn Năng lượng Quốc gia, tiêu thụ than năm 2026 dự kiến tăng nhẹ khoảng 1,8%, trong khi tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc sẽ đạt từ 6,35 đến 6,45 tỉ tấn than tiêu chuẩn.

Điểm đặc biệt trong chiến lược của Trung Quốc là sự chuyển đổi vai trò của than: không còn chỉ là nhiên liệu đốt, mà đang được định vị lại như một nguồn nguyên liệu hóa học. Học thuyết "đa năng lượng tích hợp" do Viện Sỹ Lưu Trung Dân dẫn đầu nhấn mạnh sự bổ sung tự nhiên giữa than (giàu carbon, thiếu hydro) và năng lượng tái tạo (sản xuất hydro nhưng không có carbon), tạo thành một cặp "đôi bạn cùng tiến".

Các dự án chuyển đổi than thành nhiên liệu lỏng (CTL) và hóa chất đang được hồi sinh nhờ các chính sách hỗ trợ trực tiếp. Bộ Tài chính đã thành lập Quỹ Phát triển Năng lượng Sạch giai đoạn 2025-2029 cho khí phi truyền thống, và Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 đã đưa ra sự ủng hộ rõ ràng cho các cụm công nghiệp "từ than sang dầu/khí/hóa chất".

2. Hướng đi thứ nhất: Hydro xanh từ than và tích hợp năng lượng tái tạo

Trung Quốc đang theo đuổi chiến lược khử carbon sâu cho ngành hóa than bằng hydro xanh, biến nó thành một giải pháp "xanh hơn".

2.1. Tích hợp "than + năng lượng tái tạo + hydro xanh"

Một mô hình tiêu biểu là dự án hydro xanh tại Cơ sở Công nghiệp Năng lượng và Hóa chất Ninh Đông, Ninh Hạ. Nhà máy Qingshuiying sử dụng điện từ trạm quang điện để vận hành máy điện phân, sản xuất hydro xanh và vận chuyển qua đường ống đến các cơ sở hóa than để thay thế một phần hydro được sản xuất từ than. Dự án này đã vận hành ổn định gần 700 ngày, sản xuất hơn 1.800 tấn hydro xanh và cắt giảm gần 40.000 tấn CO₂.

Nếu tỷ lệ hydro xanh trong các dự án CTL đạt 20%, nó có thể cắt giảm tới 5 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn của việc thay thế hydro hóa thạch bằng hydro tái tạo trong các quy trình công nghiệp hiện có.

3. Hướng đi thứ hai: Methanol xanh – "Ánh sáng mặt trời lỏng" từ CO₂ và hydro xanh

Methanol xanh là một trong những lĩnh vực được đầu tư mạnh mẽ nhất, với hai mô hình chính:

3.1. Mô hình "điện tái tạo + CO₂ công nghiệp"

Dự án "Ánh sáng mặt trời lỏng" (Liquid Sunshine) của Tập đoàn Than Quốc gia tại Ordos, Nội Mông, là một ví dụ điển hình. Với tổng vốn đầu tư 4,97 tỉ NDT (khoảng 737 triệu USD), dự án kết hợp 400 MW quang điện, 225 MW điện gió để sản xuất 21.000 tấn hydro xanh/năm. Hydro này sau đó được kết hợp với CO₂ thu hồi từ nhà máy hóa than hiện có để sản xuất methanol xanh.

Dự án sẽ trực tiếp sử dụng 150.000 tấn CO₂ mỗi năm và gián tiếp cắt giảm thêm 350.000 tấn, đồng thời tiết kiệm 140.000 tấn than so với sản xuất methanol truyền thống.

3.2. Mô hình "điện tái tạo + CO₂ từ sinh khối (ethanol)"

Tại tỉnh Hắc Long Giang, dự án Methanol Xanh Cấp độ Điện tử Tập đoàn Trung Mỹ Long Hóa với tổng vốn 6,1 tỉ NDT đã chính thức khởi động, trở thành dự án thương mại đầu tiên của Trung Quốc trong lĩnh vực này. Dự án tận dụng CO₂ thải từ nhà máy ethanol sinh học để sản xuất 136.000 tấn methanol xanh/năm (trong đó 119.000 tấn là methanol xanh cấp độ điện tử) . Đây là một mô hình "vòng khép kín" kết hợp năng lượng tái tạo, hóa than và công nghiệp sinh học.

3.3. Vai trò của methanol xanh trong vận tải biển

Methanol xanh đang trở thành một mặt hàng chiến lược, đặc biệt là trong lĩnh vực vận tải biển, khi ngành này được tích hợp vào Hệ thống Giao dịch Khí thải của EU (EU ETS). Chi phí carbon tăng cao đang làm giảm lợi thế cạnh tranh của nhiên liệu tàu biển truyền thống, mở ra không gian thị trường cho các lựa chọn thay thế xanh . Sản phẩm hướng tới các lĩnh vực như nhiên liệu tàu biển xanh và nguyên liệu hóa chất sạch.

4. Hướng đi thứ ba: Ethanol xanh – Bước chuyển sang nhiên liệu sinh học thế hệ mới

Không chỉ dừng lại ở methanol, Trung Quốc cũng đang tăng cường sản xuất ethanol xanh từ sinh khối và công nghệ sinh học. Dự án của Tập đoàn Thuận Thành Hà Nam và Tập đoàn Công nghệ Cát Lợi với tổng vốn 2,55 tỉ NDT (350 triệu USD) tại An Dương, Hà Nam, sẽ sản xuất 314.000 tấn cồn xanh từ sinh khối mỗi năm, bao gồm 70.000 tấn ethanol sinh học từ xenlulo không ngũ cốc và 244.000 tấn methanol xanh . Đây là dự án cồn sinh học từ sinh khối lớn nhất tại Trung Quốc, dự kiến cắt giảm hơn 500.000 tấn CO₂ mỗi năm.

5. Công nghệ CCUS: Xương sống của chiến lược "hóa than xanh"

Không thể nói về chiến lược hóa than của Trung Quốc mà không nhắc đến hệ thống thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS). Đây là công nghệ then chốt để biến than từ một vấn đề môi trường thành một phần của giải pháp năng lượng sạch.

5.1. Quy mô và tăng trưởng

Đến tháng 6 năm 2026, công suất thu giữ carbon đang vận hành của Trung Quốc đã đạt 15 triệu tấn CO₂ mỗi năm, chiếm một phần tư tổng công suất toàn cầu. Các ngành công nghiệp liên quan đến than chiếm tới 70% tổng công suất thu giữ đã công bố đến năm 2035. Từ năm 2018 đến nay, ngành CCUS đã thu hút khoảng 3,3 tỉ USD đầu tư.

5.2. Mục tiêu và triển vọng

Theo dự báo của BloombergNEF, tổng công suất thu giữ dự kiến sẽ đạt 63,8 triệu tấn/năm vào năm 2035. Chính phủ đang thúc đẩy các dự án CCUS thông qua các yêu cầu bắt buộc đối với ngành than, với hơn một nửa lượng CO₂ thu giữ được sử dụng cho tăng cường thu hồi dầu (EOR), tạo ra nguồn doanh thu để bù đắp chi phí thu giữ.

5.3. Các dự án tiêu biểu

• Ninh Hạ: Giai đoạn đầu của dự án trình diễn CCUS công suất 3 triệu tấn/năm đã đi vào hoạt động, thu giữ 500.000 tấn CO₂/năm để sử dụng trong tăng cường thu hồi dầu và các ứng dụng an toàn mỏ.

• Quốc Điện: Nền tảng thí nghiệm thu giữ carbon công suất 1.000 tấn/năm đầu tiên của Trung Quốc sử dụng khói thải thực tế từ nhà máy nhiệt điện than đã vượt qua thử nghiệm 72 giờ, đánh dấu bước ngoặt quan trọng đưa công nghệ CCUS từ phòng thí nghiệm vào ứng dụng công nghiệp.

6. Triển vọng và thách thức

Mặc dù đầy tham vọng, chiến lược hóa than của Trung Quốc phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Nhiều dự án khí hóa than đã bị đình trệ hoặc hủy bỏ trong thập kỷ trước do các vấn đề kỹ thuật, môi trường và chi phí. Các mối quan ngại về phát thải cao, khả năng mở rộng và quản lý chi phí CCUS, cũng như tình trạng khan hiếm nước ở các khu vực sản xuất than vẫn còn đó . Sự thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào việc Trung Quốc có thể giải quyết được những thách thức này và biến than từ một nguồn năng lượng bẩn thành một nền tảng nguyên liệu sạch cho tương lai hay không.

Tài liệu tham khảo

1. Shanghai Metals Market. (2026, January 29). Zhongmei Longhua Jixian Wind Power, Hydrogen, and Methanol Project Joint Venture Company Registration Completed.

2. National Energy Group Technology and Economics Research Institute. (2026, August). Analysis of China's Energy Development Situation in 2026: Steady Progress and Deepening Transformation. China Coal.

3. BloombergNEF. (2026, July 26). China's Coal Sector Fuels Carbon Capture Market Boom.

4. Jacob, J. (2026, July 15). Is China's Coal Gasification Industry Poised for a Comeback? Industrial Info Resources.

5. China Daily. (2026, August 13). Global 'liquid sunshine' project enters critical commissioning phase in Ordos.

6. China Coal. (2026, August). 全国首套实际烟气千吨级碳捕集中试验证平台投运.

7. Xinhua. (2026, August 5). How a coal-rich region is seeking a lower-carbon future. China.org.cn.

8. China National Coal Association. (2026, May). 2025煤炭行业发展年度报告.

9. China National Coal Association. (2026, May). 预计今年煤炭消费小幅增长，煤炭市场供需总体平衡.

10. Liu, Z. (2026, April). 以多能融合促进能源结构转型. People's Tribune.

11. Liu, D., & Lin, K. (2026). Alternative Pathway to Phase Down Coal Power and Achieve Negative Emission in China. Environmental Science & Technology.

12. FuelCellChina. (2026, July). Henan Shuncheng and Geely Launch RMB 2.55 Billion Biomass Green Alcohol Megaproject.

13. International Hydrogen Energy Network. (2026, January). 总投资61亿元！全国首批电子级绿色甲醇项目正式落地.

14. SINOMACH. (2026, January). 总投资61亿元！全国首批电子级绿色甲醇项目正式落地.

15. China National Coal Association. (2026, May). 2026年煤炭消费将小幅增长，供给保持较高水平.