TRUNG Á: XUẤT KHẨU HYDROGEN XANH – NHỮNG RÀO CẢN ĐỊA LÝ VÀ CHIẾN LƯỢC THAY THẾ

Ngày 31 tháng 8 năm 2026 | Annie Nguyễn

Khu vực Trung Á thường được mô tả là một nhà xuất khẩu tiềm năng của hydrogen xanh hoặc điện xanh trong tương lai. Tuy nhiên, theo phân tích của chuyên gia Yury Melnikov, địa lý đang chỉ ra một thực tế khác biệt.

Khu vực này nằm ở trung tâm của lục địa, trong khi những người mua năng lượng carbon thấp và hydrogen được chứng nhận lại tập trung quanh Liên minh Châu Âu và xa hơn là Đông và Đông Nam Á. Việc vận chuyển các phân tử hoặc electron qua khoảng cách xa như vậy bằng đường bộ, xuyên qua nhiều biên giới, không chỉ là một vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà còn là một bài toán địa chính trị phức tạp.

Theo ông Melnikov, điều này không làm cho xuất khẩu hydrogen trở nên bất khả thi, nhưng khiến nó trở thành một lựa chọn thứ yếu. Một dự án xuất khẩu hydrogen sẽ chỉ khả thi nếu có hai điều kiện được đáp ứng đồng thời: một hợp đồng mua dài hạn, và một thỏa thuận chính trị giữa các nhà sản xuất chủ chốt ở Trung Á – đặc biệt là Kazakhstan và Uzbekistan – với các quốc gia quá cảnh trên tuyến đường phía Tây thực tế (Azerbaijan–Georgia–Thổ Nhĩ Kỳ), bao gồm cả việc chia sẻ lợi ích.

Thay vì tập trung vào xuất khẩu hydrogen, các chuyên gia cho rằng khu vực Trung Á nên nhìn vào những lợi thế sẵn có: tiềm năng phát điện carbon thấp chưa được khai thác, quặng, và năng lực công nghiệp trong lĩnh vực thép và amoniac. Việc chuyển đổi hydrogen thành các sản phẩm như thép xanh hoặc amoniac có thể là một hướng đi thực tế hơn, vì những sản phẩm này dễ vận chuyển và giao dịch hơn so với hydrogen dạng khí.

Thực tế, Tajikistan đã áp dụng logic này từ nhiều thập kỷ trước khi sử dụng thủy điện để sản xuất nhôm – biến những electron tương đối rẻ thành sản phẩm thay vì truyền tải qua đường dây dài. Đây là bài học mà Kazakhstan và Uzbekistan có thể cân nhắc khi xây dựng chiến lược hydrogen đến năm 2040.

Các cơ quan quốc tế đã nhiều lần khuyến nghị trong 2-3 năm qua rằng năng lượng xanh và hydrogen nên được sử dụng tại chỗ trước khi thiết kế một ngành công nghiệp xuất khẩu. Đối với Trung Á, câu hỏi đặt ra là liệu các chiến lược hydrogen sắp tới sẽ coi xuất khẩu hydrogen xuyên lục địa là ưu tiên hàng đầu hay là một lựa chọn cần phải được chứng minh một cách riêng biệt?