Ngày 04/03/2026
Tác giả: Tom Baxter – Giảng viên cao cấp, University of Aberdeen
Thất bại của chương trình xe buýt hydro tại Aberdeen và dự án thí điểm H100 cung cấp hydro cho hộ gia đình thực chất có chung một logic chính sách: nỗ lực duy trì cấu trúc ngành hiện hữu dựa trên khí đốt. Hydro giúp giữ nguyên hệ thống đường ống, văn hóa kỹ thuật và khung pháp lý hiện có. Điện hóa thì không.
Tại Aberdeen, xe buýt hydro phù hợp với một thành phố tìm kiếm sự tiếp nối hậu dầu khí. Hydro tạo cảm giác quen thuộc và bảo vệ đội ngũ kỹ sư truyền thống. Trong khi đó, điện hóa hoàn toàn sẽ chuyển giá trị sang các đơn vị vận hành lưới điện, công nghệ pin và điện tử công suất — một cấu trúc ngành mới với những bên hưởng lợi khác.
Dự án H100 lặp lại mô hình này. Nhà ở sử dụng hydro duy trì vai trò của mạng lưới khí đốt trong lĩnh vực sưởi ấm, còn điện hóa sẽ làm suy giảm vai trò đó. Một con đường bảo vệ tài sản và quy định cũ; con đường còn lại tái định hình toàn bộ hệ thống. Các thể chế thường có xu hướng chọn phương án ít xáo trộn nhất, và nguồn tài chính cũng theo đó chảy về giải pháp quen thuộc.
Tuy nhiên, xu hướng này mâu thuẫn trực tiếp với quan điểm của Climate Change Committee — cơ quan tư vấn khí hậu quốc gia của Vương quốc Anh — khi cơ quan này khẳng định rõ ràng rằng hydro không có vai trò trong sưởi ấm tòa nhà. Không phải vai trò ngách. Không phải vai trò chuyển tiếp. Hoàn toàn không. Cơ sở bằng chứng cho thấy sưởi ấm bằng hydro đắt đỏ hơn nhiều, kém hiệu quả hơn và làm gia tăng nguy cơ nghèo năng lượng.
Trong bối cảnh đó, dự án H100 ngày càng khó bảo vệ khi sử dụng ngân sách công. Khi cơ quan tư vấn quốc gia khuyến nghị không dùng hydro cho sưởi ấm gia đình, và khi các nghiên cứu so sánh đều cho thấy điện hóa mang lại chi phí hệ thống và hóa đơn thấp hơn, thì một dự án thí điểm hydro cho sưởi ấm không còn là đổi mới, mà giống như nỗ lực duy trì một cấu trúc ngành cũ.
Điều này khiến H100 không chỉ là lựa chọn sai lầm, mà còn là sự lãng phí ngân sách công trong thời điểm mà cách nhiệt, điện hóa và nâng cấp lưới điện đã chứng minh giá trị dài hạn rõ ràng.
Chính phủ Scotland cần lưu ý điều này.
