Thách thức về giá điện khi Việt Nam sản xuất hydrogen xanh từ năng lượng tái tạo (cập nhật 20/1/2026)

1. Bối cảnh: Giá điện quyết định chi phí hydrogen xanh

Hydrogen xanh (green hydrogen) được sản xuất bằng điện phân nước sử dụng năng lượng tái tạo (solar, wind…). Trong mô hình này, giá điện tái tạo đóng vai trò quyết định tới giá thành hydrogen xanh. Theo các phân tích thị trường, điện năng chiếm 70–80% chi phí vận hành (OPEX) của nhà máy điện phân hydrogen chạy bằng renewable power purchase agreements (PPA).
Nếu điện tái tạo có giá cao, giá hydrogen xanh sẽ tăng theo tỷ lệ lớn.

2. Giá điện tái tạo tại Việt Nam – thách thức cơ bản

2.1 Giá điện tái tạo hiện tại

Cho đến cuối 2025, các nguồn chính sau cho thấy chi phí sản xuất điện tái tạo mới tại Việt Nam (ước tính LCOE):

• Solar mặt đất: 45–65 USD/MWh

• Gió trên bờ: 50–75 USD/MWh

• Gió ngoài khơi (ban đầu): >80 USD/MWh

So sánh:

• Các thị trường cực cạnh tranh (Trung Đông, Ấn Độ, Chile…): điện tái tạo mới có thể xuống 30–40 USD/MWh.

• Việt Nam hiện đang có mức cao hơn đáng kể, do chi phí vốn và rủi ro pháp lý vẫn cao.

Nguồn chi phí tham khảo cập nhật gần đây tính theo LCOE quốc tế và thị trường năng lượng tái tạo mới.

2.2 Hệ lưới và chi phí truyền tải

Ngoài LCOE, còn có:

• Chi phí truyền tải từ điểm phát tới khu công nghiệp hydrogen (off-taker)

• Chi phí hòa lưới vào hệ thống EVN và đấu nối

Điều này khiến giá điện thực tế tại đầu vào điện phân có thể cao hơn 5–15 USD/MWh so với LCOE lý thuyết.

3. Những thách thức chính liên quan tới giá điện

3.1 Giá điện tái tạo vẫn cao hơn đối thủ quốc tế

So sánh cập nhật:

• Trung Đông/Nam Mỹ/Ấn Độ: 30–40 USD/MWh khu vực có nguồn gió, nắng dồi dào và chi phí vốn thấp.

• Việt Nam: 45–75 USD/MWh với nhiều dự án mới vào 2025–2026.

Điều này khiến hydrogen xanh sản xuất tại Việt Nam:

• Phải cạnh tranh với hydrogen nhập khẩu từ khu vực giá điện rẻ hơn.

• Khó đạt được giá hydrogen <2–3 USD/kg – mà nhiều thị trường xuất khẩu hiện nhắm tới.

3.2 Rủi ro chi phí vốn và tài chính

Các nhà máy điện phân điện tái tạo ở Việt Nam đang phải đối mặt với:

• Chi phí vốn vay cao hơn so với các quốc gia giàu năng lượng tái tạo

• Rủi ro biến động tỷ giá và chi phí đầu tư tiền đầu

• Thiếu các cơ chế bảo hiểm rủi ro giá năng lượng dài hạn

Điều này làm tăng chi phí huy động vốn, ảnh hưởng trực tiếp tới LCOE điện tái tạo và từ đó tăng giá hydrogen xanh.

3.3 Cơ chế giá và hợp đồng PPA chưa hoàn chỉnh

Việt Nam đang dần chấm dứt các cơ chế FIT cũ và chuyển sang giá trần PPA định hướng thị trường (khoảng 50–77 USD/MWh). Tuy nhiên:

• Các hợp đồng PPA dài hạn 10–15 năm vẫn thiếu sự tham gia mạnh mẽ của các công ty tư nhân.

• Thiếu các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư trước rủi ro thay đổi chính sách.

Điều này làm giảm công cụ đảm bảo chi phí điện dài hạn cho điện phân hydro.

3.4 Chi phí lưu trữ và quản lý biên độ cung cấp

Hydrogen xanh cần nguồn điện liên tục để đảm bảo hiệu suất điện phân cao. Tuy nhiên:

• Năng lượng tái tạo gió/solar chưa thể cung cấp điện ổn định mọi thời điểm.

• Đòi hỏi bộ lưu trữ năng lượng (batteries/pumped storage) hoặc các biện pháp điều phối tải.

Việc đầu tư lưu trữ làm tăng chi phí vốn ban đầu và chi phí vận hành.

4. Ảnh hưởng tới giá hydrogen xanh

Chi phí hydrogen xanh thường được tính bằng mặt sau:

Giaˊ H2=CAPEX điện phaˆnGiờ chạy+Giaˊ điện taˊi tạo×Hiệu suaˆˊt điện phaˆn\text{Giá H}_2 = \frac{\text{CAPEX điện phân}}{\text{Giờ chạy}} + \text{Giá điện tái tạo} \times \text{Hiệu suất điện phân}Giaˊ H2​=Giờ chạyCAPEX điện phaˆn​+Giaˊ điện taˊi tạo×Hiệu suaˆˊt điện phaˆn

Giả sử:

• Hiệu suất điện phân: ~50 kWh/kg H₂

• Giá điện: 50–75 USD/MWh (tương đương 0,05–0,075 USD/kWh)

Thì giá điện bộ phận đóng góp 2,5–3,75 USD/kg H₂ nếu:

• Chi phí ngoài điện thấp

• Không bao gồm lưu trữ, logistics, xử lý khí

Nếu tính đầy đủ chi phí kèm lưu trữ và tài chính thì giá có thể cao hơn, có thể 4–5 USD/kg H₂ hoặc hơn, khiến hydrogen Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với các nước giá điện thấp hơn.

5. Giải pháp giảm áp lực giá điện

5.1 Cải thiện cơ chế đấu thầu và PPA dài hạn

• Xây dựng cơ chế bảo vệ giá điện PPA 10–15 năm

• Khuyến khích DPPA (Direct PPA) với các tập đoàn công nghiệp lớn

5.2 Phát triển năng lượng tái tạo có chi phí vốn thấp

• Thu hút vốn FDI xanh

• Chính sách bảo lãnh tín dụng

• Kết hợp nhiều nguồn tái tạo để giảm biên độ dao động

5.3 Phát triển hạ tầng lưu trữ và chuyển đổi tải

• Đầu tư pin lưu trữ và thủy điện tích năng

• Ưu tiên các khu công nghiệp gần nguồn năng lượng tái tạo

5.4 Nâng cấp hạ tầng truyền tải

• Giảm tổn thất đường dây

• Tối ưu đấu nối các dự án renewables lớn vào grid chính

6. Kết luận

Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội và thách thức lớn nếu sản xuất hydrogen xanh từ điện tái tạo.
Giá điện tái tạo là nhân tố quyết định giá hydrogen và cạnh tranh quốc tế. So với các vùng như Trung Đông, Ấn Độ hay Nam Mỹ, giá điện tái tạo tại Việt Nam hiện cao hơn đáng kể, gây áp lực tới chi phí hydrogen xanh. Để vượt qua, Việt Nam cần cải cách chính sách giá điện tái tạo, đảm bảo PPA dài hạn, thu hút vốn xanh và đầu tư hạ tầng lưu trữ.