Sáu chỉ số đằng sau tăng trưởng 8% của Việt Nam khiến bức tranh kinh tế phức tạp hơn
Theo Jamille Tran, Business Times
Ngày 25 tháng 1 năm 2026
HANOI – Năm 2025, Việt Nam khép lại với một bức tranh tăng trưởng ấn tượng khi tổng sản phẩm trong nước (GDP) tăng 8% so với cùng kỳ, mức cao thứ hai trong vòng 15 năm, chỉ sau sự phục hồi sau đại dịch vào năm 2022. GDP danh nghĩa ước đạt khoảng 514 tỷ USD và GDP bình quân đầu người vượt qua mốc 5.000 USD, kéo quốc gia hơn 100 triệu dân vào nhóm thu nhập trung bình cao.
Chính phủ Việt Nam đã nâng mục tiêu cho năm 2026 lên tăng trưởng hai chữ số, kỳ vọng vào các động lực như tăng đầu tư công, đa dạng hóa xuất khẩu, tăng năng suất khu vực tư nhân và thị trường vốn sâu rộng hơn.
Tuy nhiên, nhìn sâu vào sáu chỉ số chủ chốt, câu chuyện tăng trưởng không đồng đều như những con số tổng thể gợi ý, và mục tiêu tăng trưởng 10% năm 2026 có thể khó đạt được.
1. Sự chia tách giữa doanh nghiệp trong nước và FDI trong thương mại
Tăng trưởng thương mại 18,2% lên 930 tỷ USD che giấu sự chia rẽ giữa các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp trong nước. Các doanh nghiệp FDI đóng góp hơn 77% giá trị xuất khẩu, tăng khoảng 26% so với cùng kỳ. Trong khi đó, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước giảm 6%, đặc biệt sau động thái tăng nhập hàng nhằm né thuế từ Mỹ. Điều này chỉ ra doanh nghiệp trong nước vẫn yếu thế cạnh tranh và dễ bị ảnh hưởng bởi chu kỳ đơn hàng từ các tập đoàn đa quốc gia.
2. Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc
Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc, cả ở vai trò nguồn nguyên liệu sản xuất, du khách và vốn đầu tư. Mặc dù Singapore là nhà đầu tư đơn lẻ lớn nhất với 4,8 tỷ USD FDI mới, nhưng khi cộng Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Đài Loan lại chiếm 6,3 tỷ USD (36,5%) trong tổng vốn cấp phép mới. Nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 29% lên 186 tỷ USD, trong khi thâm hụt thương mại với nước này mở rộng gần 40% lên 115,6 tỷ USD.
Lượng du khách từ Trung Quốc cũng tăng mạnh, đạt 5,3 triệu lượt, giúp nước này trở thành nguồn du lịch lớn nhất của Việt Nam, vượt qua cả Thái Lan, cho thấy sự lệ thuộc sâu rộng hơn vào thị trường Trung Quốc.
3. Thị trường vốn tăng mạnh… nhưng thiếu vốn ngoại
Thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận mức tăng ấn tượng khi VN-Index tăng gần 41% nhờ cổ phiếu vốn hóa lớn và nhà đầu tư cá nhân. Tuy nhiên, đà tăng này diễn ra trong bối cảnh dòng vốn ngoại liên tiếp rút ròng, với NĐT nước ngoài bán ròng 135,3 nghìn tỷ đồng – đây là năm thứ ba liên tiếp dòng vốn ngoại rút.
Các yếu tố được cho là nguyên nhân bao gồm đồng USD mạnh, lãi suất toàn cầu cao và lợi suất hấp dẫn hơn ở các thị trường phát triển.
4. Tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ tăng trưởng kinh tế
Tín dụng trong năm 2025 mở rộng khoảng 19%, vượt mức 15% của năm trước và cao hơn tốc độ tăng GDP. Điều này đẩy tỷ lệ tín dụng/GDP lên khoảng 146%, thuộc nhóm cao trong số các quốc gia thu nhập trung bình thấp. Mức tăng này tạo ra mismatch giữa tín dụng và huy động vốn, kéo theo lãi suất tăng và tiềm ẩn rủi ro tạo bong bóng tài sản, đặc biệt trong bất động sản.
Ngân hàng Nhà nước đã đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng thận trọng khoảng 15% cho 2026, phản ánh quan ngại về khả năng “nóng” nền kinh tế nếu tiếp tục nới lỏng tín dụng.
5. Giải ngân đầu tư công kéo chậm so với kế hoạch
Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư công vào cơ sở hạ tầng, với tỷ lệ chi đầu tư công/GDP lên gần 7,5%–cao nhất kể từ 2012. Dự toán ngân sách 2026 cũng đưa con số này lên gần 9% GDP. Dù vậy, tỷ lệ giải ngân thực tế đến ngày 25/12/2025 chỉ đạt 69,6% kế hoạch, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa kế hoạch và thực thi.
Nguyên nhân chủ yếu được nêu bao gồm thủ tục phê duyệt kéo dài, tắc nghẽn giải phóng mặt bằng và sự e ngại trách nhiệm trong bộ máy hành chính.
6. Tăng trưởng điện năng thấp hơn kỳ vọng
Một chỉ số được xem là thước đo hoạt động kinh tế thực tế là tăng trưởng điện năng thương mại. Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm đạt 287,9 tỷ kWh, chỉ tăng 4,9%, thấp hơn nhiều so với dự báo 12% để hỗ trợ tăng trưởng GDP 8%.
Chuyên gia kinh tế Phạm Thế Anh cho rằng độ co giãn điện năng so với GDP trong năm qua “bất thường”. Theo lịch sử, cứ 1% tăng trưởng GDP thì điện năng tăng cao hơn từ 1,4–1,7 lần. Sự bất thường này đặt ra câu hỏi liệu GDP thực có tăng cao như số liệu tổng thể công bố hay không, và có thể phản ánh những thay đổi cấu trúc trong nền kinh tế.
Kết luận
Những con số ấn tượng như tăng trưởng 8%, GDP bình quân trên 5.000 USD hay chỉ số chứng khoán tăng vọt là đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nhìn vào chừng mực nội tại của nền kinh tế, nhiều thách thức vẫn còn, đặc biệt ở năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, sự lệ thuộc vào chuỗi cung ứng quốc tế, kiếm soát tài chính vĩ mô và giải ngân đầu tư công.
Việc đạt được mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong 2026 sẽ đòi hỏi chính sách cân bằng, cải cách cơ cấu và chú trọng xây dựng nội lực bền vững, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng và đầu tư công.
