Quá trình chuyển đổi hydro cần hợp tác liên ngành – Bài học từ các dự án nghiên cứu Phần Lan
Annie Nguyễn – Ngày 06 tháng 6 năm 2026
Trong bối cảnh ngành công nghiệp hydro toàn cầu đang chuyển từ tham vọng sang thực thi, một nhận định ngày càng được khẳng định: quá trình chuyển đổi hydro không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà còn là câu chuyện về con người, xã hội và sự hợp tác xuyên suốt các lĩnh vực. Đại học Oulu (Phần Lan) – một trong những trung tâm nghiên cứu hydro hàng đầu tại khu vực Bắc Âu – đã đăng tải một bài blog sâu sắc vào ngày 27 tháng 5 năm 2026, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác liên ngành để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi hydro bền vững và công bằng.
Từ phân mảnh đến hợp tác xuyên ngành
Theo bài viết, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự phân mảnh trong lĩnh vực hydro: các chuyên gia thường chỉ am hiểu sâu về một khía cạnh nhất định, dẫn đến khó khăn trong việc nắm bắt toàn bộ bức tranh từ sản xuất, phân phối đến sử dụng hydro. Chính vì vậy, cần có sự hợp tác liên ngành, vượt ra ngoài ranh giới của vật lý và hóa học. Như Giáo sư Marko Huttula, Trưởng đơn vị Hệ thống Nano và Phân tử (NANOMO) của Đại học Oulu, đã chỉ ra: không chỉ cần hiểu về công nghệ, mà còn cần thấu hiểu các giá trị xã hội gắn liền với quy trình công nghiệp.
Bài viết nhấn mạnh rằng bên cạnh các chuyên ngành vật lý, còn cần sự tham gia của khoa học xã hội để đảm bảo quá trình chuyển đổi được chấp nhận và công bằng; khoa học môi trường để đánh giá tác động sinh thái; và các chuyên gia pháp lý để giải quyết các khía cạnh pháp lý phức tạp.
Hội thảo liên ngành về hydro tại UniOulu Science Day
Vào tháng 4 năm 2026, ba dự án hydro – H2BRIDGE, H2FUTURE và JustH2Transition – đã tổ chức một hội thảo chung với chủ đề “Green Hydrogen Transition: From Molecules to Mindsets – Bridging Technology and Society”. Hội thảo đã xác định năm điểm nghẽn lớn nhất đối với quá trình chuyển đổi hydro: chi phí (costs), rủi ro (risks), tài nguyên thiên nhiên (natural resources), phát triển công nghệ (technological development), ý chí chính trị và sự chấp nhận của xã hội (political will alongside social acceptance). Một nhận định then chốt được đưa ra: quá trình chuyển đổi hydro không chỉ đơn thuần là một sự thay đổi công nghệ, mà còn là một sự chuyển đổi xã hội, đòi hỏi sự hợp tác liên ngành thay vì các giải pháp kỹ thuật đơn lẻ.
Một chủ đề gây tranh luận sôi nổi là vấn đề sử dụng đất. Sự phát triển của nền kinh tế hydro sẽ kéo theo những thay đổi không thể tránh khỏi trong thực tiễn sử dụng đất, đặt ra các mối quan ngại về tác động môi trường, di dời, mất đa dạng sinh học, loại bỏ CO₂, cùng các khía cạnh văn hóa, chính trị và giá trị. Cũng có những câu hỏi về quản trị: liệu đường ống dẫn hydro nên được coi là cơ sở hạ tầng quan trọng của xã hội hay chủ yếu là cơ sở hạ tầng kinh doanh? Điều này cho thấy các quyết định kỹ thuật gắn chặt với các giá trị xã hội và lựa chọn chính sách.
Yếu tố xã hội: Truyền thông, lòng tin và quyền của người bản địa
Một phần quan trọng của bài blog tập trung vào khía cạnh xã hội. Một nghiên cứu gần đây của dự án JustH2Transit do Giáo sư Eva Pongracz dẫn đầu cho thấy diễn ngôn về hydro trên các báo lớn của Phần Lan có xu hướng quá tích cực. Mặc dù nghe có vẻ là tin tốt, nhưng điều này tiềm ẩn rủi ro: nếu truyền thông chỉ vẽ ra bức tranh hào nhoáng mà tránh né những khó khăn của quá trình chuyển đổi, thì niềm tin có thể sụp đổ ngay khi vấn đề phát sinh hoặc các cam kết không được thực hiện. Như Giáo sư Pongracz đã nói: “Mất lòng tin rất dễ, nhưng giành lại nó là một quá trình tích lũy lâu dài.”
Đặc biệt, bài blog nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo quá trình chuyển đổi năng lượng là công bằng và được chấp nhận bởi người Sámi – cộng đồng bản địa của vùng Bắc Cực. Biến đổi khí hậu đang tác động nặng nề lên lãnh thổ của người Sámi, với tốc độ ấm lên nhanh gấp bốn lần so với các khu vực khác. Đồng thời, các dự án năng lượng tái tạo và khai khoáng đang cạnh tranh quyền sử dụng đất, dẫn đến nguy cơ “chủ nghĩa thực dân xanh”. Bài viết dẫn lại trường hợp Fosen tại Na Uy, nơi một trang trại điện gió được xây dựng trên đất của người Sámi dù vấp phải sự phản đối, và sau đó Tòa án Tối cao Na Uy tuyên bố giấy phép xây dựng không hợp lệ. Để tránh những xung đột tương tự, nguyên tắc FPIC (Free, Prior and Informed Consent – Sự đồng ý tự do, trước và được thông báo đầy đủ) cần được tuân thủ.
Hợp tác trong thực tế: Dự án H2BRIDGE
Dự án H2BRIDGE (2025-2028), hợp tác giữa Đại học Oulu và Đại học Công nghệ Luleå (Thụy Điển) với nguồn tài trợ từ Interreg Aurora, đang phát triển các tấm pin mặt trời hydro (solar hydrogen panels) và hợp tác với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điểm đáng chú ý là dự án được hỗ trợ bởi Hội đồng Khí hậu Sámi (Saami Climate Council). Dự án H2BRIDGE, cùng với JustH2Transit và H2Future, đã cùng nhau tổ chức hội thảo tại UniOulu Science Day, thể hiện cam kết hợp tác liên ngành để xây dựng một quá trình chuyển đổi hydro không chỉ sáng tạo và hiệu quả, mà còn công bằng, bao trùm và có trách nhiệm với môi trường.
Bài blog được viết bởi bà Sara Vanhanen, chuyên gia truyền thông của dự án H2BRIDGE và nghiên cứu sinh tại Đại học Lapland, với sự đóng góp của các nhà nghiên cứu khác.
Nguồn / Source: Đại học Oulu – “Hydrogen transition requires transdisciplinary cooperation” (blog, ngày 27 tháng 5 năm 2026).
