Hydrogen khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA): Sụp đổ hay đang được thanh lọc?
Ngày 1/3/2026
Lập luận của Rohit Verma thực chất không phải “hydrogen đang chết”, mà là thị trường đang chuyển từ giai đoạn tuyên bố chính trị sang giai đoạn kỷ luật thương mại. Và bộ lọc đúng như ông nói: Hợp đồng tiêu thụ. Không có người mua, không có Quyết định đầu tư cuối cùng (FID). Không có FID, không có dự án.
Việc Hydrom chấm dứt hai dự án, BP rút khỏi Duqm hay HyDuqm bị hủy không phải sự kiện đơn lẻ. Nó phản ánh một vấn đề cấu trúc: phía cung đã chạy quá nhanh so với phía cầu. Trong giai đoạn 2021–2023, vốn rẻ, ESG capital dồi dào và kỳ vọng vào carbon pricing thúc đẩy các dự án công bố hàng loạt. Nhưng đến 2025–2026, môi trường lãi suất cao hơn, cổ đông đòi hỏi kỷ luật vốn, và người mua cuối cùng chưa sẵn sàng trả premium đủ lớn cho hydrogen xanh.
Điểm cốt lõi là chênh lệch chi phí. Hydrogen xám ~$1.5/kg, hydrogen xanh lam ~$2.2/kg, trong khi hydrogen xanh MENA vẫn cao hơn đáng kể. Khoảng cách này không phải do điện phân chưa tối ưu mà vì cấu trúc thị trường chưa hoàn chỉnh: thiếu carbon price toàn cầu đủ mạnh, thiếu cơ chế CfD dài hạn, thiếu chuẩn hóa chứng chỉ phát thải để tạo thanh khoản thương mại xuyên biên giới.
Vấn đề không phải công nghệ – mà là cấu trúc cầu
IEA cho thấy lượng offtake mới giảm từ 2.4 Mtpa xuống 1.7 Mtpa. Điều này phản ánh sự chậm lại của phía cầu công nghiệp. Các nhà máy thép, hóa chất, phân bón – những ngành được kỳ vọng hấp thụ hydrogen – vẫn hoạt động trong thị trường cạnh tranh toàn cầu nơi biên lợi nhuận mỏng. Nếu họ chuyển sang đầu vào đắt hơn mà không thể chuyển giá cho khách hàng cuối, họ mất lợi thế cạnh tranh.
Do đó, chỉ những dự án có:
-
Người mua chiến lược sẵn sàng trả premium (ví dụ thép xanh cho châu Âu),
-
Cơ chế hỗ trợ chính sách rõ ràng (carbon border adjustment, trợ cấp),
-
Hợp đồng dài hạn ràng buộc pháp lý,
mới có thể đạt FID.
Meranti Green Steel ở Duqm thành công vì đáp ứng đúng ba điều kiện đó. Họ không bán “hydrogen”, họ bán green steel – một sản phẩm có thị trường premium và nhu cầu decarbonisation rõ ràng. Đây là khác biệt chiến lược.
Thị trường đang phân hóa mạnh
Chúng ta đang chứng kiến sự phân tách thành hai nhóm:
Nhóm 1: Hydrogen gắn với nhu cầu nội tại (anchored demand).
Green steel, green ammonia cho phân bón nội địa, captive industrial clusters. Đây là nhóm có xác suất thành công cao vì chuỗi giá trị được khép kín.
Nhóm 2: Hydrogen xuất khẩu dựa trên giả định tương lai.
Các dự án 5–10 GW xây dựng trước khi có hợp đồng tiêu thụ cụ thể. Đây là nhóm đang bị “lọc”.
Điều này không có nghĩa MENA mất lợi thế. Ngược lại, khu vực này vẫn có ba lợi thế cấu trúc: bức xạ mặt trời cao, chi phí đất thấp, và khả năng triển khai hạ tầng quy mô lớn nhanh. Nhưng lợi thế tài nguyên không đủ để thay thế kỷ luật thương mại.
Đây có phải là “bong bóng vỡ”?
Không. Đây là quá trình chuyển từ “narrative phase” sang “infrastructure phase”.
Lịch sử LNG hay năng lượng tái tạo đều cho thấy mô hình tương tự:
-
Giai đoạn 1: Công bố hàng loạt, vốn đầu cơ, định giá dựa trên kỳ vọng.
-
Giai đoạn 2: Sàng lọc, hủy dự án, chỉ những dự án có hợp đồng dài hạn sống sót.
-
Giai đoạn 3: Chuẩn hóa hợp đồng, chi phí giảm, thị trường tăng tốc thực sự.
Hydrogen MENA hiện đang ở cuối giai đoạn 2.
Điều gì sẽ quyết định 5 năm tới?
-
Carbon pricing châu Âu và CBAM: nếu thép và ammonia carbon cao bị đánh thuế mạnh, nhu cầu hydrogen xanh sẽ tăng đáng kể.
-
Cơ chế CfD hoặc bảo lãnh giá từ chính phủ vùng Vịnh.
-
Chuẩn hóa chứng chỉ nguồn gốc (GO) để tạo thanh khoản thương mại.
-
Chi phí vốn toàn cầu: hydrogen là dự án capex nặng, nhạy cảm với lãi suất.
Kết luận
Câu chuyện hydrogen MENA không kết thúc. Nó đang được tái cấu trúc trên nền tảng thương mại thực tế hơn. Thời kỳ “announce first, solve later” đã qua. Thời kỳ “prove the offtake, then build” đã bắt đầu.
Thị trường không còn thưởng cho công suất GW trên slide thuyết trình. Thị trường thưởng cho hợp đồng ràng buộc và dòng tiền nhìn thấy được.
Hydrogen không chết. Nhưng giấc mơ xuất khẩu quy mô lớn trước khi cầu công nghiệp thực sự hình thành đã bị điều chỉnh lại.
Nếu bạn muốn, tôi có thể viết thêm một bản phân tích sâu hơn theo góc nhìn tài chính – định giá dự án, IRR, WACC và cấu trúc vốn trong hydrogen MENA.
