Chính sách Hydrogen và Ammonia của Nhật Bản: Từ Chiến lược đến Hành động và Hợp tác Quốc tế

Ngày: 31 tháng 7, 2026

By Annie Nguyễn

Tổng quan

Trong khuôn khổ hội thảo trực tuyến "Launch of H4D Knowledge Product: Japan's Hydrogen and Derivatives Framework" do Chương trình Hỗ trợ Quản lý Ngành Năng lượng (ESMAP) thuộc Ngân hàng Thế giới tổ chức ngày 23 tháng 7 năm 2026. Đại diện Bộ Kinh tế Công Thương Nhật Bản đã trình bày tham luận. Nhật Bản đang triển khai một trong những chiến lược hydrogen và ammonia toàn diện và tiên tiến nhất thế giới, với mục tiêu kép vừa đạt trung hòa carbon vào năm 2050 vừa đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Khung chính sách, được dẫn dắt bởi Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI), Cơ quan Tài nguyên và Năng lượng và Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản (JOGMEC), đã tiến xa từ các tuyên bố chiến lược sang các cơ chế hỗ trợ tài chính cụ thể, tạo ra một hệ sinh thái nhằm thúc đẩy sản xuất, vận chuyển và sử dụng hydrogen carbon thấp trên quy mô lớn.

Bối cảnh và Chiến lược Tổng thể

Sự trỗi dậy của hydrogen và ammonia như các trụ cột năng lượng của Nhật Bản được thúc đẩy bởi hai yếu tố chính. Thứ nhất, chúng là công cụ không thể thiếu để khử carbon cho các ngành công nghiệp khó giảm phát thải (hard-to-abate), nơi điện khí hóa trực tiếp gặp nhiều thách thức, bao gồm sản xuất thép, hóa chất và vận tải hạng nặng . Thứ hai, bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang thay đổi, với các cuộc khủng hoảng như xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến các tuyến đường vận chuyển năng lượng chiến lược, đã nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của việc đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường khả năng tự chủ năng lượng . Như Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã phát biểu vào tháng 6 năm 2026: "Cuộc khủng hoảng toàn cầu này cho thấy tầm quan trọng của sự tự lực trong vấn đề năng lượng" .

Hành trình chính sách: Từ Chiến lược đến Thực thi

Lộ trình của Nhật Bản bắt đầu từ năm 2017 khi nước này trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới xây dựng Chiến lược Hydrogen Cơ bản, một bước đi tiên phong trên trường quốc tế . Chiến lược này đã được cập nhật vào tháng 6 năm 2023 để phản ánh các điều kiện kinh tế và xã hội đang thay đổi, cũng như tham vọng mở rộng ra các thị trường nước ngoài . Một cột mốc quan trọng là việc ban hành và thực thi Đạo luật Thúc đẩy Xã hội Hydrogen (Hydrogen Society Promotion Act) vào tháng 5 và tháng 10 năm 2024, cung cấp khuôn khổ pháp lý vững chắc để hiện thực hóa các mục tiêu chính sách . Đạo luật này đã được xây dựng dựa trên thành công của Quỹ Đổi mới Xanh (Green Innovation Fund) do METI thành lập vào năm 2021 với quy mô khoảng 2.000 tỷ Yên (13 tỷ USD) nhằm cung cấp hỗ trợ liên tục cho các dự án R&D, trình diễn và thương mại hóa từ các công ty cam kết tham vọng .

Mục tiêu cung - cầu hydrogen và ammonia được đặt ra với lộ trình rất rõ ràng:

• Hiện tại: Khoảng 2 triệu tấn/năm

• 2030: Khoảng 3 triệu tấn/năm

• 2040: Khoảng 12 triệu tấn/năm

• 2050: Khoảng 20 triệu tấn/năm

Để đạt được các mục tiêu này, chiến lược cũng đặt mục tiêu triển khai khoảng 15 GW công suất máy điện phân vào năm 2030 và xây dựng khoảng 3 trung tâm hydrogen quy mô lớn trong thập kỷ tới .

Các Công cụ Tài chính Hỗ trợ Chính

Phần quan trọng nhất của khung chính sách là các công cụ tài chính được quản lý bởi JOGMEC, với tổng ngân sách lên tới 19,2 tỷ USD (3.000 tỷ Yên) cho việc hỗ trợ hydrogen . Hai chương trình chính là:

1. Hỗ trợ Chênh lệch Giá (Price Gap Support - CfD)

Đây là cơ chế tài chính then chốt, hoạt động như một Hợp đồng Chênh lệch (Contract for Difference - CfD) . Mục tiêu là thu hẹp khoảng cách chi phí giữa hydrogen carbon thấp đắt đỏ và nhiên liệu hóa thạch truyền thống . Chính phủ sẽ tài trợ phần chênh lệch giữa "Giá thực hiện" (strike price - chi phí sản xuất và vận chuyển hydrogen carbon thấp) và "Giá tham chiếu" (reference price - giá của nhiên liệu hóa thạch tương ứng cho từng ứng dụng cụ thể) . Nếu giá tham chiếu vượt quá giá thực hiện, nhà cung cấp phải hoàn lại phần chênh lệch .

Các yêu cầu chính đối với các dự án được hỗ trợ:

• Thời hạn hỗ trợ: 15 năm kể từ khi bắt đầu cung cấp, kèm theo nghĩa vụ tiếp tục cung cấp trong 10 năm sau đó .

• Ngành tiêu thụ: Ưu tiên cung cấp cho các ngành công nghiệp khó giảm phát thải như thép, hóa chất và vận tải .

• Tiêu chí carbon: Đáp ứng các tiêu chuẩn về cường độ carbon (Carbon Intensity) nghiêm ngặt, ví dụ như dưới 3,4 kg CO₂e/kg-H₂ đối với hydrogen, 0,87 kg CO₂e/kg-NH₃ đối với ammonia .

• Quy mô tối thiểu: Các dự án cần cung cấp hơn 1.000 tấn hydrogen carbon thấp mỗi năm từ năm 2030 trở đi .

• Kế hoạch kinh doanh: Phải được lập cùng với bên mua hoặc người dùng cuối và bao gồm kế hoạch đầu tư vốn .

2. Chương trình Phát triển Trung tâm (Hub Development Program)

Chương trình này cung cấp trợ cấp cho một phần chi phí FEED, kỹ thuật và xây dựng các cơ sở vận chuyển và lưu trữ (như đường ống và bồn chứa dùng chung) cần thiết để nhiều công ty có thể sử dụng hydrogen carbon thấp . Hạn nộp hồ sơ ban đầu là cuối tháng 6 năm 2025 .

Tình Hình Triển Khai Các Dự Án

Làn Sóng Dự Án Được Hỗ Trợ CfD Đầu Tiên

Đến tháng 7 năm 2026, 7 dự án đã được lựa chọn để nhận hỗ trợ theo cơ chế CfD . Vòng đầu tiên đánh dấu một bước tiến lớn từ các dự án thí điểm trong nước sang các chuỗi cung ứng quốc tế quy mô lớn . Hai dự án tiêu biểu, do JERA và Mitsui & Co. dẫn dắt, sẽ nhập khẩu khoảng 772.000 tấn ammonia xanh mỗi năm từ nhà máy Blue Point ở Louisiana, Hoa Kỳ, bắt đầu từ năm 2030-2031 . Ước tính 65% nguồn vốn CfD (khoảng 6,8 tỷ USD) đã được phân bổ cho hai dự án này .

Xây Dựng Chuỗi Cung Ứng Xuyên Biên Giới

1. Dự án Blue Ammonia Louisiana (JERA, Mitsui, CF Industries)

• Công suất: Nhà máy có công suất 1,4 triệu tấn NH₃/năm, dự kiến vận hành vào năm 2029 .

• Công nghệ: Sử dụng công nghệ CCS để giảm hơn 95% lượng phát thải CO₂ trong quá trình sản xuất .

• Phân phối: JERA, nắm 35% cổ phần, sẽ sử dụng ammonia cho mục đích đồng đốt tại nhà máy nhiệt điện than Hekinan (công suất lớn nhất Nhật Bản) và cung cấp cho các khách hàng công nghiệp như Toyota Industries, AGC, NGK Insulators . Mitsui (25%) sẽ cung cấp cho Hokkaido Electric Power (nhà máy Tomato-Atsuma) và các khách hàng như UBE Mitsubishi Cement và Tosoh . Khoản trợ cấp CfD đầu tiên cho JERA đã được chính thức phê duyệt bởi JOGMEC vào tháng 2 năm 2026 .

• Hỗ trợ bổ sung: Cả nhà máy Hekinan của JERA và Tomato-Atsuma của Hokkaido Electric đều đã nhận được hỗ trợ từ cuộc đấu giá nguồn điện khử carbon dài hạn của Nhật Bản (FY2023) .

2. Dự án Green Ammonia ACME-IHI tại Ấn Độ

• Công suất: 405.000 tấn ammonia xanh/năm tại Gopalpur, Odisha .

• Hỗ trợ: Đã được Nhật Bản chấp thuận hỗ trợ theo cơ chế CfD, với 228.000 tấn/năm được lựa chọn .

• Tác động kinh tế: Dự án dự kiến sẽ thu hút tổng vốn đầu tư 67.000 crore INR (khoảng 8 tỷ USD) và tạo ra hơn 7.600 việc làm tại Odisha .

• Hợp tác chiến lược: Dự án nằm trong khuôn khổ hợp tác năng lượng sạch giữa Nhật Bản và Ấn Độ, được đề cập trong Tuyên bố chung về Hợp tác An ninh Kinh tế vào tháng 7 năm 2026 .

Phát Triển Hệ Sinh Thái Trong Nước

Bên cạnh các dự án nhập khẩu quy mô lớn, Nhật Bản cũng đang thúc đẩy các dự án sản xuất và sử dụng hydrogen trong nước:

• Dự án Green Hydrogen (Aichi Steel): Toyota Tsusho, Eurus Energy và Iwatani hợp tác sản xuất khoảng 1.600 tấn hydrogen/năm từ điện gió, phục vụ sản xuất thép xanh .

• Dự án Hydrogen-Ammonia (Resonac): Khí hóa nhựa thải để sản xuất hydrogen và ammonia carbon thấp (20.000 tấn NH₃/năm) .

• Dự án Green Hydrogen (Yamanashi & Suntory): Yamanashi Hydrogen Company (YHC) và Suntory sản xuất hydrogen bằng điện phân (1.607 tấn/năm) để sử dụng làm nhiệt trong quy trình sản xuất nước tự nhiên .

• Lĩnh vực Di động: Nhật Bản đã xác định các Khu vực Ưu tiên cho Xe Thương mại Pin nhiên liệu (FCV) vào tháng 5 năm 2025, bao gồm Tokyo và Aichi, nhằm thúc đẩy việc giới thiệu xe buýt và xe tải chạy bằng hydrogen, đặc biệt là trong các ứng dụng vận tải công cộng và logistics hạng nặng .

Hợp Tác Quốc Tế và Ngoại giao Hydrogen

Nhật Bản đang tích cực sử dụng hydrogen như một công cụ ngoại giao để củng cố quan hệ đối tác và xây dựng chuỗi cung ứng toàn cầu . Các sáng kiến chính bao gồm:

• Cộng đồng Châu Á Phát thải ròng bằng 0 (AZEC): Một nền tảng quan trọng để thúc đẩy hợp tác hydrogen và ammonia với các nước Đông Nam Á, bao gồm việc ký kết nhiều Biên bản Ghi nhớ với Thái Lan về nhiên liệu carbon thấp và phát triển chuỗi giá trị hydrogen/ammonia .

• Hợp tác với Ấn Độ: Ngoài dự án ACME-IHI, Tuyên bố chung về Hợp tác An ninh Kinh tế Nhật Bản - Ấn Độ (tháng 7/2026) đã xác định năng lượng sạch là một trong năm lĩnh vực ưu tiên .

• Hiệp hội Hydrogen Nhật Bản (JH2A): Đây là một tổ chức công-tư quan trọng, bao gồm các công ty hàng đầu và các tổ chức tài chính, tập trung vào ba ưu tiên: tạo cầu hydrogen, giảm chi phí và cung cấp vốn rủi ro. JH2A đang thúc đẩy các sáng kiến như "Sáng kiến Xương sống Hydrogen Nhật Bản" và "Cam kết Mua sắm Hydrogen 1%" .

Tuyên bố của Lãnh đạo

Thủ tướng Sanae Takaichi đã nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của lĩnh vực này: "Đầu tư vào hydrogen và năng lượng là các khoản đầu tư chiến lược giúp tăng cường khả năng phục hồi trước các cuộc khủng hoảng tiềm ẩn và việc mở rộng ra nước ngoài đại diện cho một cơ hội tăng trưởng lớn" .

Kết luận

Nhật Bản đã xây dựng một khung chính sách hydrogen và ammonia toàn diện và có hệ thống, vượt xa các cam kết để trở thành các cơ chế tài chính và dự án cụ thể. Với một quỹ tài trợ lên tới 19,2 tỷ USD, các mục tiêu sản xuất rõ ràng và sự tham gia tích cực của cả khu vực công và tư, Nhật Bản đang định vị mình là quốc gia dẫn đầu toàn cầu trong quá trình chuyển đổi năng lượng, sử dụng hydrogen và ammonia như các trụ cột để đạt được cả mục tiêu khử carbon và an ninh năng lượng dài hạn.