Làm thế nào để thúc đẩy nhu cầu phân bón amoniac carbon thấp mà không khiến nông dân phá sản?
Ngày 1 tháng 7, 2026 - Annie Nguyễn
Ngành nông nghiệp toàn cầu đang đứng trước một bài toán nan giải: vừa phải đảm bảo an ninh lương thực, vừa phải giảm phát thải khí nhà kính. Một trong những giải pháp được kỳ vọng là chuyển đổi sang sử dụng phân bón amoniac carbon thấp (low-carbon ammonia fertilisers). Tuy nhiên, chi phí sản xuất loại phân bón này hiện cao hơn đáng kể so với phân bón truyền thống, đặt ra câu hỏi liệu nông dân có đủ khả năng chi trả hay không.
Trong một cuộc phỏng vấn với Hydrogen Insight, bà Vibeke Rasmussen, Phó Chủ tịch Cấp cao của Yara Clean Ammonia, đã chia sẻ tầm nhìn về cách thức thúc đẩy nhu cầu đối với phân bón amoniac carbon thấp mà không gây áp lực tài chính quá lớn lên người nông dân.
Thách thức: Chi phí và khả năng cạnh tranh
Amoniac xanh (green ammonia) – được sản xuất từ hydro tái tạo – hiện có giá cao gấp hai đến ba lần so với amoniac xám (grey ammonia) sản xuất từ khí tự nhiên. Khoảng cách chi phí này khiến phân bón carbon thấp khó tiếp cận với nông dân, đặc biệt là ở các thị trường đang phát triển, nơi biên lợi nhuận nông nghiệp vốn đã mỏng manh.
Bà Rasmussen nhấn mạnh rằng các nhà quản lý cần nhìn xa hơn vào chuỗi giá trị, nơi chi phí có thể được hấp thụ bởi các bên tham gia khác, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn sản xuất phân bón. Theo bà, để giải quyết vấn đề này, cần có sự vào cuộc của toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm – từ các nhà sản xuất thực phẩm lớn đến các nhà bán lẻ và cả người tiêu dùng cuối cùng.
Giải pháp: Phân phối chi phí trong chuỗi giá trị
Một trong những mô hình tiêu biểu được đề cập là hợp tác giữa Yara và PepsiCo. Theo thỏa thuận, Yara sẽ cung cấp 165.000 tấn phân bón mỗi năm cho PepsiCo, đáp ứng khoảng 25% nhu cầu phân bón cho cây trồng của tập đoàn này tại châu Âu vào năm 2030. Dự án ban đầu triển khai trên khoảng 1.000 trang trại tại Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, với tổng diện tích 128.000 ha.
Điểm đặc biệt của mô hình này là chi phí cao hơn của phân bón carbon thấp được hấp thụ trong chuỗi giá trị thực phẩm, thay vì đổ hết lên vai nông dân. PepsiCo, với tư cách là người mua lớn, sẵn sàng chia sẻ chi phí này để đảm bảo nguồn cung nguyên liệu bền vững và giảm phát thải cho toàn bộ chuỗi cung ứng của mình.
Mô hình này đã được mở rộng sang khu vực Mỹ Latinh, bao gồm Mexico, Colombia, Chile và Argentina, tập trung vào các trang trại khoai tây trong chuỗi cung ứng của PepsiCo. Các dự án ban đầu cho thấy tiềm năng giảm phát thải từ 20-40% cho mỗi tấn khoai tây.
Vai trò của chính sách: CBAM và định giá carbon
Bà Rasmussen cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của các công cụ chính sách như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu. Bà cho rằng CBAM là công cụ tốt để nâng giá carbon cho sản xuất sạch và tạo sân chơi bình đẳng cho hàng nhập khẩu. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng CBAM chưa giải quyết được vấn đề khả năng cạnh tranh xuất khẩu của ngành công nghiệp EU trên thị trường toàn cầu.
"Xuất khẩu rất quan trọng đối với ngành phân bón, vì ngành này phục vụ nông dân ở cả Nam bán cầu và Bắc bán cầu. Đây là lý do CBAM cần một giải pháp cho xuất khẩu cho đến khi các khu vực khác trên thế giới có cơ chế định giá carbon", bà Rasmussen chia sẻ.
Triển vọng
Mặc dù amoniac xanh hiện có chi phí cao hơn, nhưng nhiều chuyên gia dự báo rằng ngang giá chi phí với amoniac xám có thể đạt được vào giữa những năm 2030, với điều kiện giá carbon tăng và các nguồn tài chính ưu đãi trở nên dễ tiếp cận. Khi sản xuất bằng amoniac tái tạo hoặc carbon thấp, lượng khí thải carbon của phân bón có thể giảm khoảng 60-90%.
Câu chuyện từ cuộc phỏng vấn của Yara cho thấy rằng việc chuyển đổi sang phân bón carbon thấp là khả thi, nhưng cần có cách tiếp cận có hệ thống: sự hợp tác giữa các bên trong chuỗi giá trị, khung chính sách hỗ trợ từ chính phủ, và nhận thức từ người tiêu dùng. Nông dân không nên và không cần phải gánh chịu toàn bộ chi phí của quá trình chuyển đổi xanh này.
