ISO/TC 197 và cuộc đua tiêu chuẩn hóa hydrogen toàn cầu: Việt Nam nên tham gia sớm để tránh bị động trong chuỗi giá trị hydrogen

08/05/2026
Annie Nguyễn

ISO/TC 197 là ủy ban kỹ thuật của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) phụ trách xây dựng toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn cho công nghệ hydrogen, bao gồm sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, an toàn, đo lường và ứng dụng công nghiệp.

Trang chính thức: https://www.iso.org/committee/54560.html?view=participation

Trong bối cảnh hydrogen đang trở thành trụ cột của chuyển dịch năng lượng toàn cầu, ISO/TC 197 không chỉ là một cơ quan kỹ thuật mà đang đóng vai trò như một “bộ khung luật chơi” cho toàn bộ ngành hydrogen quốc tế.

1. ISO/TC 197 là gì và phạm vi tiêu chuẩn hóa

ISO/TC 197 xây dựng tiêu chuẩn cho toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen:

• Sản xuất hydrogen (điện phân, reforming, hydrogen xanh)

• Lưu trữ hydrogen (áp suất cao, lỏng, vật liệu mới)

• Vận chuyển và phân phối

• Trạm nạp hydrogen

• An toàn hệ thống và thiết kế kỹ thuật

• Ứng dụng trong công nghiệp, năng lượng và giao thông

Các tiêu chuẩn này quyết định cách thiết kế và vận hành toàn bộ hệ thống hydrogen trên thế giới.

2. Danh sách quốc gia tham gia ISO/TC 197

2.1 Participating Members (Thành viên chính thức – có quyền bỏ phiếu)

Hiện có khoảng 47 quốc gia/khu vực:

Brazil, France, United States, Austria, Romania, India, United Kingdom, Cyprus, Germany, Denmark, Malaysia, Egypt, Russian Federation, Luxembourg, Morocco, Peru, Chile, Tunisia, Iran, Argentina, Japan, Republic of Korea, Kuwait, United Arab Emirates, Hungary, Belgium, Netherlands, Ireland, New Zealand, Poland, Australia, South Africa, China, Saudi Arabia, Canada, Ukraine, Finland, Sweden, Slovenia, Norway, Switzerland, Nigeria, Singapore, Spain, Italy, Czech Republic, Mauritania.

Nhóm này bao gồm toàn bộ các nền kinh tế dẫn đầu về hydrogen như EU, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.

2.2 Observing Members (Quan sát viên – không có quyền bỏ phiếu)

Hiện có khoảng 15–16 quốc gia/khu vực:

Bulgaria, Kazakhstan, Oman, Estonia, Bolivia, Colombia, Portugal, Serbia, Hong Kong (China), Uzbekistan, Israel, Sri Lanka, Thailand, Türkiye, Slovakia.

Nhóm này chủ yếu là các nền kinh tế đang trong giai đoạn chuẩn bị tham gia sâu hơn vào tiêu chuẩn hydrogen.

3. Ý nghĩa cấu trúc tham gia: ai định hình “luật chơi hydrogen”?

ISO/TC 197 được chia thành hai cấp độ:

Participating Members

• Có quyền bỏ phiếu

• Trực tiếp xây dựng tiêu chuẩn

• Quyết định quy định kỹ thuật toàn cầu

Observing Members

• Chỉ theo dõi và góp ý

• Không có quyền biểu quyết

• Thường là bước đệm trước khi nâng cấp thành thành viên chính thức

Điều này tạo ra một thực tế quan trọng:

quốc gia nào tham gia sớm sẽ có quyền định hình tiêu chuẩn; tham gia muộn sẽ chỉ tuân theo tiêu chuẩn do nước khác đặt ra.

4. Vì sao ISO/TC 197 quan trọng trong ngành hydrogen

ISO/TC 197 hiện ảnh hưởng trực tiếp đến:

• thiết kế trạm nạp hydrogen

• tiêu chuẩn vận chuyển ammonia và hydrogen lỏng

• đánh giá vòng đời phát thải (LCA)

• chứng nhận hydrogen xanh

• tiêu chuẩn an toàn công nghiệp

• khung pháp lý cho thương mại hydrogen xuyên biên giới

Đặc biệt, nhiều dự án hydrogen quốc tế chỉ được tài trợ nếu tuân thủ ISO ngay từ giai đoạn thiết kế.

5. Rủi ro nếu Việt Nam tham gia muộn

Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển:

• hydrogen xanh từ điện gió và mặt trời

• ammonia xanh xuất khẩu

• khử carbon công nghiệp

• trung tâm năng lượng ven biển

Nếu không tham gia ISO/TC 197 sớm, Việt Nam có thể gặp 3 rủi ro lớn:

(1) Phụ thuộc tiêu chuẩn nước ngoài

Toàn bộ dự án phải tuân theo EU, Nhật hoặc Mỹ → tăng chi phí và giảm tính chủ động.

(2) Mất quyền tham gia định hình tiêu chuẩn

Các quy định về hydrogen xanh, ammonia, vận chuyển và an toàn sẽ do các nước lớn quyết định.

(3) Giảm khả năng cạnh tranh đầu tư

Nhà đầu tư quốc tế thường yêu cầu dự án hydrogen phải tuân thủ ISO ngay từ thiết kế.

6. Lợi ích chiến lược nếu Việt Nam tham gia ISO/TC 197

Nếu tham gia sớm (ít nhất ở cấp quan sát viên), Việt Nam có thể:

• tiếp cận sớm toàn bộ tiêu chuẩn hydrogen toàn cầu

• giảm rủi ro kỹ thuật và pháp lý

• tăng khả năng thu hút FDI trong hydrogen xanh

• chuẩn hóa hạ tầng quốc gia theo quốc tế

• tham gia xây dựng tiêu chuẩn khu vực ASEAN

Quan trọng nhất:

Việt Nam sẽ chuyển từ “người tuân thủ tiêu chuẩn” thành “người tham gia xây dựng tiêu chuẩn”.

7. Khuyến nghị lộ trình tham gia

Một lộ trình hợp lý cho Việt Nam:

• Giai đoạn 1: tham gia quan sát viên ISO/TC 197

• Giai đoạn 2: tham gia các nhóm kỹ thuật chuyên sâu (working groups)

• Giai đoạn 3: trở thành thành viên chính thức

• Giai đoạn 4: tham gia đồng xây dựng tiêu chuẩn ASEAN hydrogen

8. Kết luận

ISO/TC 197 là nền tảng tiêu chuẩn hóa quan trọng nhất của ngành hydrogen toàn cầu. Việc tham gia sớm không chỉ mang tính kỹ thuật mà là một quyết định chiến lược dài hạn.

Trong cuộc đua hydrogen toàn cầu hiện nay, các quốc gia đang không chỉ cạnh tranh về công nghệ, mà còn cạnh tranh về quyền định nghĩa tiêu chuẩn.

Việt Nam nếu tham gia sớm sẽ có lợi thế về:

• chủ động chính sách

• giảm chi phí chuyển đổi

• tăng sức cạnh tranh trong chuỗi hydrogen quốc tế