Hydrogen xanh phải tuân theo các định luật nhiệt động lực học — và mô hình kinh doanh cũng vậy
29/01/2026
Tiến sĩ Richard Boocock phát biểu tại Hội nghị Khí công nghiệp châu Á - Thái Bình Dương của gasworld vào tháng 12 năm 2025.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, hydrogen xanh được xem như một trụ cột của nền kinh tế carbon thấp. Tuy nhiên, sự phát triển bền vững của ngành hydrogen không chỉ đòi hỏi công nghệ mới, mà còn đòi hỏi mô hình kinh doanh phản ánh đúng thực tế chi phí, hiệu suất và thị trường.
Giới hạn vật lý và chi phí đầu vào
Hydrogen xanh chủ yếu được sản xuất bằng phương pháp điện phân nước sử dụng điện tái tạo. Đây là một quy trình đòi hỏi lượng điện năng lớn, và bản chất vật lý của quá trình này chịu các giới hạn nhiệt động lực học — tức là không thể đạt hiệu suất 100% và luôn tồn tại tổn thất năng lượng trong mỗi bước. Điều này có nghĩa rằng chi phí điện, hiệu suất của bộ điện phân và các yếu tố vận hành là những yếu tố quyết định chính trong giá thành hydrogen xanh.
Việc sản xuất hydrogen không thể “phớt lờ” các giới hạn này. Nếu không tối ưu hóa chi phí năng lượng và công nghệ, hydrogen sẽ khó cạnh tranh với các nguồn năng lượng khác, ngay cả khi có trợ giá tạm thời.
Mô hình kinh doanh và rủi ro thị trường
Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực hydrogen đang xây dựng kế hoạch kinh doanh dựa vào các kỳ vọng về giá carbon tăng, chính sách hỗ trợ thuế hoặc trợ cấp. Tuy nhiên, các yếu tố này thường mang tính tạm thời và dễ biến động theo chính sách quốc gia hoặc quốc tế. Nếu mô hình kinh doanh phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố bên ngoài như vậy, rủi ro tài chính và khả năng thu hút vốn tư nhân sẽ giảm.
Một mô hình kinh doanh bền vững hơn phải tính đến biến động thị trường năng lượng — đặc biệt là giá điện tái tạo — và thiết kế các công cụ để giảm rủi ro này. Ví dụ:
-
Hợp đồng mua điện dài hạn (PPA) với giá cố định để ổn định chi phí điện đầu vào.
-
Hợp đồng mua hydrogen (offtake agreements) với khách hàng có uy tín để đảm bảo dòng thu.
-
Sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính liên quan đến giá năng lượng hoặc carbon.
Những yếu tố này giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro và tạo độ tin cậy cao hơn với các nhà đầu tư.
Giá trị nằm ở sản phẩm cuối cùng
Hydrogen bản chất là một nguồn năng lượng trung gian, nhưng giá trị thương mại bền vững thường xuất hiện ở các sản phẩm và ứng dụng cuối cùng. Một số thị trường có giá trị cao hơn bao gồm:
-
Ammonia xanh cho phân bón và nhiên liệu hàng hải.
-
Nhiên liệu tổng hợp (e-Fuels) cho hàng không và vận tải nặng.
-
Nguyên liệu công nghiệp thay thế nhiên liệu hóa thạch ở các ngành khó khử carbon.
Do đó, các doanh nghiệp hydrogen nên cân nhắc chiến lược kinh doanh toàn chuỗi giá trị, không chỉ bán hydrogen thô, mà phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Kết luận
Hydrogen xanh là một phần quan trọng của tương lai năng lượng sạch, nhưng để thực sự bền vững, mô hình kinh doanh cần “tuân theo nhiệt động lực học” — tức là phải được xây dựng trên cơ sở chi phí thực tế, hiệu suất công nghệ, chiến lược quản lý rủi ro và giá trị cuối cùng của sản phẩm. Các kế hoạch dựa quá nhiều vào trợ giá hoặc kỳ vọng chính sách có thể thiếu nền tảng để thu hút vốn lớn và tạo ra lợi nhuận ổn định trong dài hạn.
