Hydro Toàn Cầu 2025: Từ Giải Pháp Thử Nghiệm Đến Trụ Cột Năng Lượng Mới
(Phân tích dựa trên Global Hydrogen Review 2025 của IEA bởi Ban Thư ký CLB Hydrogen Việt Nam ASEAN)
Hydro đã bước qua giai đoạn thử nghiệm để bước vào triển khai thương mại. Báo cáo Global Hydrogen Review 2025 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) chỉ ra rằng năm 2024, nhu cầu hydro toàn cầu đạt gần 100 triệu tấn (Mt), tăng 2% so với 2023, bất chấp bối cảnh tăng trưởng kinh tế chậm lại. Điều này cho thấy hydro đang dần trở thành một phần quan trọng trong bức tranh khử carbon toàn cầu.
1. Tăng trưởng nhu cầu và dịch chuyển cơ cấu sử dụng
Hydro truyền thống chủ yếu được sử dụng trong lọc dầu và sản xuất amoniac (chiếm trên 70%). Tuy nhiên, xu hướng mới đang mở ra khi hydro xanh được đưa vào sản xuất thép (H₂-DRI), hóa chất và vận tải nặng. Tại châu Âu, các dự án như H2 Green Steel ở Thụy Điển hay Salzgitter Low-CO₂ Steelmaking ở Đức đã bắt đầu vận hành giai đoạn đầu. Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc cũng công bố lộ trình chuyển đổi hydro cho ngành công nghiệp nặng.
Sản lượng hydro xanh từ điện phân đạt khoảng 180.000 tấn trong 2024 (+50% so với 2023) nhưng vẫn dưới 0,2% tổng nhu cầu. IEA dự báo nếu toàn bộ dự án công bố được triển khai đúng tiến độ, công suất điện phân toàn cầu có thể đạt hơn 45 Mtpa vào 2030. Điều này sẽ kéo chi phí sản xuất (LCOH) về mức 2–3 USD/kg tại các khu vực có nguồn tái tạo giá rẻ như Trung Đông, Bắc Phi, Úc và Chile.
2. Bùng nổ dự án và vốn đầu tư
Hơn 500 dự án hydro quy mô công nghiệp đã được xác nhận, với tổng vốn đầu tư cam kết vượt 110 tỷ USD. Châu Âu chiếm khoảng 40% số vốn, nhờ chiến lược REPowerEU và các gói hỗ trợ như CfD. Mỹ bứt phá với Đạo luật Giảm Lạm phát (IRA) cho phép tín dụng thuế sản xuất tới 3 USD/kg H₂. Trung Quốc triển khai nhiều cụm dự án tại Nội Mông, Tân Cương, Quảng Đông, đồng thời giữ vị thế số một về sản xuất thiết bị điện phân giá rẻ.
Một xu hướng đáng chú ý là dòng vốn đầu tư vào lưu trữ và vận chuyển hydro. Châu Âu đang phát triển mạng lưới European Hydrogen Backbone, trong khi các dự án cảng nhập amoniac tại Nhật Bản (Kawasaki, Kobe) và Hàn Quốc (Ulsan) đang được đẩy nhanh tiến độ.
3. Thách thức hạ tầng và chi phí
Mặc dù số lượng dự án tăng nhanh, hạ tầng vẫn là điểm nghẽn lớn. Các đường ống chuyên dụng, kho chứa và giải pháp vận chuyển hydro ở quy mô lớn còn rất hạn chế. Chi phí điện phân vẫn cao (3–6 USD/kg ở nhiều khu vực), trong khi giá điện tái tạo biến động mạnh. Ngoài ra, thiếu khung pháp lý, tiêu chuẩn an toàn và chứng nhận hydro xanh đồng bộ khiến nhà đầu tư do dự.
4. Tiến bộ công nghệ
SMR (Steam Methane Reforming) với hoặc không kèm CCS vẫn chiếm hơn 95% sản xuất hydro toàn cầu. Tuy nhiên, CCS đang mở rộng, chi phí giảm về mức 60–90 USD/tCO₂. Công nghệ điện phân alkaline và PEM đang mở rộng quy mô, trong khi SOEC (Solid Oxide Electrolysis) hứa hẹn hiệu suất cao hơn nhưng vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Các nghiên cứu về vận chuyển hydro ở dạng LOHC (Liquid Organic Hydrogen Carrier) và cryogenic hydrogen cũng đang tăng tốc.
5. Cơ hội và vai trò của ASEAN – Việt Nam
Đông Nam Á nổi lên như một trung tâm tiềm năng xuất khẩu hydro xanh và amoniac nhờ nguồn gió – mặt trời dồi dào. Việt Nam, theo Quy hoạch Điện VIII, đặt mục tiêu phát triển điện khí LNG/hydro 2–5 GW đến 2030 và đến 2050 hydro xanh đóng vai trò quan trọng trong hệ thống điện. Để đạt mục tiêu, cần:
-
Cơ chế giá hỗ trợ (FiT hoặc CfD) để giảm rủi ro cho nhà đầu tư.
-
Hạ tầng tiếp nhận LNG/H₂ tại các cảng lớn (Duyên Hải, Sơn Mỹ, Thị Vải).
-
Khung tiêu chuẩn quốc gia cho an toàn, vận hành và chứng nhận hydro xanh.
-
Đào tạo nhân lực vận hành hệ thống điện phân, lưu trữ và vận tải.
6. Góc nhìn chuyên gia
Ông Fatih Birol – Giám đốc IEA – nhận định: “Hydro đang trở thành cầu nối thiết yếu cho hệ thống năng lượng không phát thải. Nhưng để biến tiềm năng thành hiện thực, cần nỗ lực tập thể để tháo gỡ rào cản hạ tầng và chính sách.”
Các chuyên gia trong khu vực ASEAN cho rằng giai đoạn 2025–2030 là thời điểm bản lề: nếu đầu tư hạ tầng và giảm chi phí điện phân được triển khai kịp thời, hydro sẽ chuyển từ giải pháp thí điểm thành trụ cột trong chiến lược khử carbon toàn cầu.
