Hướng tới một Nhật Bản an toàn hơn và một thế giới an toàn hơn: Đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng vào năm 2026
Teruyuki Ohno, Giám đốc điều hành, Viện Năng lượng tái tạo
Ngày 5 tháng 1 năm 2026
Chúc mừng năm mới.
Năm 2026, “an ninh” có khả năng trở thành trọng tâm ngày càng quan trọng trong chính sách năng lượng.
Ngay từ đầu báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới 2025, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận thấy rằng “chưa bao giờ căng thẳng về an ninh năng lượng lại tác động đến nhiều loại nhiên liệu và công nghệ cùng một lúc như hiện nay”. Nhật Bản phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu cho hơn 80% nguồn cung năng lượng, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của an ninh năng lượng.
Năm nay đánh dấu 15 năm kể từ trận động đất lớn ở Đông Nhật Bản và tai nạn hạt nhân Fukushima Daiichi năm 2011. Trải nghiệm chưa từng có về thảm họa hạt nhân do động đất và sóng thần lớn gây ra—tiếp theo là sự lo lắng lan rộng trong cộng đồng và tình trạng thiếu điện nghiêm trọng do việc đóng cửa các nhà máy điện trên khắp miền đông Nhật Bản—đã dẫn đến một loạt cải cách nhằm đảm bảo nguồn cung cấp điện an toàn và ổn định.
Tuy nhiên, những điểm yếu nghiêm trọng vẫn chưa được giải quyết.
Đồng thời, việc tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tốc độ giảm phát thải khí nhà kính chậm chạp đã biến biến đổi khí hậu thành một cuộc khủng hoảng dai dẳng. Tại Nhật Bản, nắng nóng cực độ, mưa lớn và các cơn bão ngày càng mạnh hiện đang đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sinh kế và sự ổn định kinh tế.
Đảm bảo an toàn trên ba khía cạnh này—an ninh năng lượng, khả năng chống chịu thiên tai và ổn định khí hậu—đòi hỏi một quá trình chuyển đổi năng lượng tập trung vào việc chấm dứt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thiết lập các hệ thống phi tập trung, dựa trên năng lượng tái tạo. Mặc dù quá trình chuyển đổi này có vẻ gặp phải sự phản kháng cả trên phạm vi toàn cầu và trong nước, một báo cáo của Liên Hợp Quốc được công bố vào tháng 7 năm ngoái, "Nắm bắt cơ hội", kết luận rằng "thế giới đang sẵn sàng cho một bước đột phá trong quá trình chuyển đổi nhanh chóng và rộng rãi từ các hệ thống năng lượng bị chi phối bởi nhiên liệu hóa thạch sang các hệ thống do năng lượng tái tạo trong nước, chi phí thấp chi phối".
Dữ liệu gần đây nhấn mạnh đà này. Theo ước tính được công bố vào cuối năm nay, công suất năng lượng tái tạo toàn cầu được bổ sung vào năm 2025 đã đạt mức kỷ lục 793 GW. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng đánh giá rằng năng lượng tái tạo tiếp tục mở rộng nhanh chóng, nêu rõ trong Báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới rằng “năng lượng tái tạo tăng trưởng nhanh hơn bất kỳ nguồn năng lượng chính nào khác trong mọi kịch bản, dẫn đầu là năng lượng mặt trời quang điện (PV)”.
Để chuyển động lực toàn cầu này của sự mở rộng năng lượng tái tạo thành tiến bộ hữu hình ở Nhật Bản, chính phủ quốc gia, chính quyền địa phương và một số lượng ngày càng tăng các công ty tiên phong đang theo đuổi các sáng kiến. Tuy nhiên, sẽ cần nhiều nỗ lực hơn nữa.
Bước tiến tiếp theo trong phát triển năng lượng mặt trời không chỉ nằm ở việc chia sẻ năng lượng mặt trời mà còn ở việc mở rộng lắp đặt trên các tòa nhà và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, các hệ thống năng lượng mặt trời cắm điện đang ngày càng phổ biến ở châu Âu vẫn chưa được phép sử dụng ở Nhật Bản theo các quy định hiện hành. Chỉ riêng ở Đức, ước tính đã có bốn triệu thiết bị – tương đương khoảng 2,5 GW – được lắp đặt. Ngoài quy mô tổng thể, các hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường sự chấp nhận của xã hội đối với năng lượng tái tạo. Bằng cách cho phép người dùng chỉ cần cắm chúng vào ổ cắm điện gia dụng, các hệ thống năng lượng mặt trời cắm điện cho phép cư dân của các tòa nhà chung cư và nhà cho thuê lần đầu tiên tiếp cận năng lượng mặt trời, thúc đẩy trải nghiệm trực tiếp về lợi ích của nó.
Cùng với năng lượng mặt trời và năng lượng gió, năng lượng địa nhiệt đang thu hút sự chú ý ngày càng tăng. Việc đẩy nhanh triển khai năng lượng địa nhiệt sẽ đòi hỏi phải sửa đổi chế độ pháp lý hiện hành được điều chỉnh bởi Đạo luật Suối nước nóng và nhanh chóng ban hành Đạo luật Kinh doanh Sản xuất Điện Địa nhiệt. Các công ty Nhật Bản là những nhà lãnh đạo toàn cầu trong công nghệ điện địa nhiệt, chiếm hơn 60% thị trường toàn cầu về tua bin địa nhiệt. Tuy nhiên, việc thiếu một khung pháp lý toàn diện để khai thác tiềm năng to lớn của năng lượng địa nhiệt vẫn là một khoảng trống quan trọng.
Quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ phụ thuộc vào việc mở rộng năng lượng tái tạo mà còn vào việc cải thiện hiệu quả năng lượng và đẩy nhanh quá trình điện khí hóa. Công nghệ bơm nhiệt – một lĩnh vực khác mà các công ty Nhật Bản dẫn đầu toàn cầu – cần được triển khai đầy đủ để sưởi ấm và cung cấp nước nóng trong nhà và văn phòng, và ngày càng được áp dụng rộng rãi trong công nghiệp. Việc nâng cao hiệu quả và điện khí hóa sẽ làm giảm đáng kể sự phụ thuộc của Nhật Bản vào nhiên liệu nhập khẩu cho năng lượng phi điện.
Được thiên nhiên ưu đãi với môi trường đa dạng qua bốn mùa, Nhật Bản không phải là một quốc gia nghèo tài nguyên khi xét đến các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, gió, thủy điện, địa nhiệt và sinh khối. Ngược lại, quốc gia này rất giàu tài nguyên năng lượng bền vững. Việc chuyển đổi Nhật Bản thành một quốc gia tự túc 100% năng lượng—một quốc gia không còn phụ thuộc vào các nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch—sẽ đòi hỏi phải cải cách các hệ thống và chính sách để khai thác tối đa tiềm năng dồi dào trong nước. Đồng thời thúc đẩy sự phát triển của...
