EU: Siết chặt tiêu chuẩn hydrogen – “tấm vé kỹ thuật” cho xuất khẩu toàn cầu

Ngày 26/04/2026 | Biên tập: Annie Nguyễn

Một báo cáo mới từ KAPSARC đã “giải mã” toàn diện khung quy định hydrogen của European Commission, cho thấy tiêu chuẩn của EU đang trở thành chuẩn mực toàn cầu de facto đối với thương mại hydrogen.

Báo cáo nhấn mạnh: mọi nhà sản xuất – dù trong hay ngoài EU – đều phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt nếu muốn tiếp cận thị trường châu Âu.

Chuẩn cốt lõi: giảm ít nhất 70% phát thải toàn vòng đời

Theo quy định, hydrogen chỉ được công nhận là “xanh” (RFNBO) hoặc “carbon thấp” khi:

• Giảm tối thiểu 70% phát thải so với chuẩn 94 gCO₂eq/MJ
• Tính toán trên toàn bộ vòng đời (LCA), bao gồm cả khử muối nước và vận chuyển

Ngoài ra, EU yêu cầu hệ thống mass balance và truy xuất nguồn gốc, đảm bảo mỗi đơn vị hydrogen đều gắn với thông tin phát thải tương ứng.

RFNBO: Ba nguyên tắc “khó” nhất

Đối với hydrogen xanh (RFNBO), điện sử dụng phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện:

• Additionality: phải là nguồn tái tạo mới (≤ 36 tháng)
• Temporal correlation: cân bằng theo thời gian (theo giờ sau 2030)
• Geographical correlation: cùng khu vực thị trường điện

Đây là những yêu cầu mang tính “hệ thống”, không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là thiết kế thị trường điện.

Ba mô hình sản xuất – nhưng không phải cái nào cũng khả thi

EU đưa ra 3 hướng chính để chứng nhận hydrogen:

1. Kết nối trực tiếp với nguồn tái tạo (grid-isolated)
2. Kết nối lưới có PPA
3. Kết nối lưới không PPA (điều kiện rất hạn chế)

Tuy nhiên, với các quốc gia như Saudi Arabia, báo cáo cho rằng chỉ direct connection và PPA là khả thi trong giai đoạn 2030–2040.

Nguyên nhân là do cường độ phát thải lưới điện khó đạt ngưỡng ≤ 18 gCO₂eq/MJ – điều kiện cần để sử dụng điện lưới trực tiếp.

Hydrogen “carbon thấp”: linh hoạt hơn nhưng vẫn bị ràng buộc

Đối với hydrogen carbon thấp, EU không yêu cầu điện phải là tái tạo, nhưng vẫn phải:

• Đạt 70% giảm phát thải
• Tính cả phát thải gián tiếp và hiệu quả CCS
• Áp dụng phương pháp tính trung bình quốc gia đối với điện

Điều này mở ra cơ hội cho hydrogen “xanh lam” (blue hydrogen), nhưng vẫn chịu kiểm soát chặt.

Rào cản lớn nhất: chứng nhận và dữ liệu

Báo cáo nhấn mạnh ba “điểm nghẽn”:

• Thiếu hệ thống Guarantee of Origin (GO) tương thích EU
• Yêu cầu đo đếm dữ liệu theo giờ
• Cần hệ thống truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số

Nếu không đáp ứng, hydrogen xuất khẩu có thể bị loại khỏi thị trường EU dù đạt tiêu chuẩn kỹ thuật.

Hàm ý chiến lược: từ dự án năng lượng sang hệ sinh thái

EU đang chuyển từ kiểm soát “sản phẩm” sang kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen:

• Điện → sản xuất → lưu trữ → vận chuyển → chứng nhận

Điều này buộc các quốc gia xuất khẩu phải xây dựng:

• Hệ thống PPA chuyên biệt
• Cơ chế chứng nhận quốc gia
• Hạ tầng dữ liệu và đo đếm

Tái định hình thương mại hydrogen toàn cầu

Khung quy định của EU không chỉ là tiêu chuẩn môi trường, mà là công cụ định hình thị trường.

Trong thực tế, quốc gia nào đáp ứng được các yêu cầu này sớm sẽ có lợi thế trong việc chiếm lĩnh thị trường hydrogen quốc tế trong thập kỷ tới.