Ngày 21/4/2026 – Annie Nguyễn
Trong những năm gần đây, dòng vốn từ Nhật Bản vào Việt Nam đang có sự chuyển dịch đáng chú ý: từ mô hình hỗ trợ phát triển truyền thống (ODA) sang các cơ chế tài chính thị trường hướng đến khu vực tư nhân. Trọng tâm của xu hướng này là việc cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn với chi phí thấp, thông qua các định chế như Japan International Cooperation Agency (JICA) và Japan Bank for International Cooperation.
Chuyển dịch từ hạ tầng sang khu vực tư nhân
Nếu như trước đây, vốn ODA Nhật Bản chủ yếu tập trung vào các dự án hạ tầng quy mô lớn như giao thông, năng lượng và đô thị, thì hiện nay trọng tâm đã mở rộng sang hỗ trợ khu vực tư nhân – đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), vốn được xem là động lực chính của tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
Một ví dụ tiêu biểu là khoản vay 50 triệu USD của JICA dành cho BIDV, được công bố vào ngày 13 tháng 4 năm 2026. Khoản vay này nằm trong chương trình Tài chính Đầu tư Khu vực Tư nhân (Private Sector Investment Finance – PSIF), với mục tiêu cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp SME, đặc biệt tại khu vực nông thôn.
Điểm đáng chú ý là khoản tài trợ này không được giải ngân trực tiếp cho doanh nghiệp, mà đi qua hệ thống ngân hàng nội địa. Trong đó, BIDV đóng vai trò trung gian phân phối vốn, giúp các doanh nghiệp tiếp cận tín dụng với điều kiện thuận lợi hơn.
Cơ chế “gián tiếp” nhưng hiệu quả
Mô hình tài chính mà JICA đang triển khai phản ánh một cách tiếp cận mới: thay vì cho vay trực tiếp, các định chế phát triển sẽ cung cấp vốn giá rẻ cho ngân hàng thương mại, từ đó lan tỏa ra nền kinh tế.
Cách tiếp cận này mang lại ba lợi ích chính:
- Giảm chi phí vốn (cost of funds) cho hệ thống ngân hàng
- Tăng khả năng tiếp cận tín dụng của SME
- Tận dụng năng lực thẩm định và phân phối của ngân hàng nội địa
Khoản vay của JICA cũng thường được thiết kế dưới dạng đồng tài trợ với các tổ chức như Asian Development Bank, qua đó chia sẻ rủi ro và thu hút thêm nguồn vốn quốc tế.
Vai trò bổ trợ của JBIC
Trong khi JICA tập trung vào khu vực SME và tài chính bao trùm, Japan Bank for International Cooperation (JBIC) lại đóng vai trò ở cấp độ vĩ mô hơn, thông qua việc tài trợ các dự án lớn trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và hạ tầng.
Giai đoạn 2025–2026, JBIC tích cực tham gia tài trợ các dự án chuyển đổi năng lượng và hợp tác khu vực trong khuôn khổ sáng kiến AZEC (Asia Zero Emission Community). Đồng thời, ngân hàng này cũng hỗ trợ doanh nghiệp Nhật đầu tư vào Việt Nam, qua đó gián tiếp tạo ra nguồn vốn dài hạn và chi phí thấp cho nền kinh tế.
Sự phân vai này tạo nên một cấu trúc tài chính hai tầng:
- JICA: hỗ trợ trực tiếp khu vực SME thông qua ngân hàng
- JBIC: tài trợ các dự án lớn, tạo nền tảng cho toàn hệ thống
Không phải “vay rẻ trực tiếp”, mà là “giảm chi phí vốn toàn hệ thống”
Một điểm cần làm rõ là các chương trình của Nhật Bản không cung cấp các khoản vay lãi suất thấp trực tiếp cho doanh nghiệp theo nghĩa truyền thống.
Thay vào đó, cơ chế hoạt động là:
Nguồn vốn chi phí thấp từ JICA/JBIC
→ được đưa vào hệ thống tài chính hoặc dự án lớn
→ làm giảm chi phí vốn chung của nền kinh tế
→ doanh nghiệp được hưởng lợi gián tiếp thông qua lãi suất cạnh tranh hơn
Đây là cách tiếp cận mang tính hệ thống, thay vì hỗ trợ đơn lẻ.
Xu hướng mới: blended finance và chuyển đổi xanh
Một đặc điểm nổi bật trong giai đoạn gần đây là sự gia tăng của mô hình “blended finance” – kết hợp giữa vốn phát triển (development finance), vốn thương mại và các quỹ khí hậu.
Các chương trình tài trợ ngày càng gắn với tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cũng như mục tiêu giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng. Điều này cho thấy dòng vốn “lãi suất thấp” không còn mang tính trung lập, mà đang trở thành công cụ định hướng phát triển.
Kết luận
Sự hiện diện của JICA và JBIC trong hệ sinh thái tài chính Việt Nam đang phản ánh một giai đoạn mới của hợp tác Việt Nam – Nhật Bản. Thay vì chỉ tập trung vào hạ tầng, dòng vốn Nhật Bản ngày càng hướng đến việc xây dựng nền tảng tài chính cho khu vực tư nhân.
Bản chất của xu hướng này không phải là “cho vay rẻ”, mà là tái cấu trúc chi phí vốn ở cấp độ hệ thống, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài chính bền vững hơn trong dài hạn.
