Đẩy nhanh phát triển hydrogen tại Đông Nam Á: Từ tiềm năng đến lộ trình triển khai thực tế
Ngày 09/12/2025, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã tổ chức webinar chuyên đề với chủ đề “Đẩy nhanh phát triển hydrogen tại Đông Nam Á: Từ tiềm năng đến lộ trình triển khai thực tế”, trong khuôn khổ công bố Global Hydrogen Review 2025. Sự kiện quy tụ các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tài chính, doanh nghiệp năng lượng và chuyên gia quốc tế nhằm đánh giá vị thế hiện tại của hydrogen phát thải thấp tại Đông Nam Á, đồng thời thảo luận các giải pháp để đưa lĩnh vực này từ tham vọng sang triển khai thực tế.
Bức tranh toàn cầu: tăng trưởng nhanh nhưng triển khai chưa đồng đều
Theo IEA, sản lượng hydrogen phát thải thấp toàn cầu đã tăng khoảng 30% so với năm 2020 và được kỳ vọng sẽ tăng gấp bốn lần vào năm 2030. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Tổng công suất các dự án hydrogen được công bố có thể đạt khoảng 37 triệu tấn/năm vào năm 2030, nhưng sản lượng có khả năng hiện thực hóa chỉ vào khoảng 10 triệu tấn/năm.
Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hụt các thỏa thuận mua bán dài hạn (offtake). Trong giai đoạn 2021–2025, gần 7 triệu tấn/năm offtake đã được công bố, nhưng chỉ khoảng 1,6 triệu tấn/năm là cam kết chắc chắn, làm gia tăng rủi ro cho các quyết định đầu tư.
Đông Nam Á: tiềm năng lớn, triển khai còn ở giai đoạn sớm
IEA cho biết Đông Nam Á hiện tiêu thụ khoảng 4 triệu tấn hydrogen mỗi năm (năm 2024), chủ yếu phục vụ các ngành lọc dầu, sản xuất ammonia và methanol. Lượng hydrogen này tương đương khoảng 1% tổng phát thải CO₂ liên quan đến năng lượng của khu vực.
Một số đặc điểm chính của khu vực bao gồm:
-
Indonesia, Malaysia, Việt Nam và Singapore là những quốc gia có nhu cầu hydrogen lớn nhất.
-
Đông Nam Á là khu vực xuất khẩu ammonia ròng, song hoạt động xuất khẩu tập trung chủ yếu tại Indonesia và Malaysia.
-
Khoảng 5 quốc gia đã ban hành chiến lược hydrogen, nhưng chưa có hệ thống chứng nhận hydrogen thống nhất.
Các dự án hydrogen phát thải thấp tại khu vực chủ yếu tập trung vào điện phân nước, có quy mô lớn và định hướng xuất khẩu. Tuy nhiên, phần lớn các dự án vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu hoặc tiền khả thi, với tỷ lệ đạt quyết định đầu tư cuối cùng (FID) còn hạn chế.
Rào cản chính: chi phí vốn và cơ cấu hệ thống điện
Theo phân tích của IEA, ba rào cản lớn nhất đối với hydrogen phát thải thấp tại Đông Nam Á hiện nay gồm:
-
Chi phí vốn cao, làm tăng giá thành sản xuất hydrogen.
-
Tỷ trọng năng lượng tái tạo trong hệ thống điện còn thấp, khiến hydrogen điện phân khó cạnh tranh.
-
Thiếu động lực chuyển đổi nhiên liệu trong các ngành công nghiệp hiện hữu.
Mặc dù vậy, IEA nhận định rằng đến năm 2030, một số quốc gia trong khu vực – trong đó có Việt Nam – có thể đạt chi phí sản xuất hydrogen tái tạo dưới 6 USD/kg, nếu tận dụng hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo và cải thiện chính sách hỗ trợ.
Cơ hội phát triển: gắn nguồn cung với nhu cầu nội địa
IEA ước tính Đông Nam Á có thể đạt gần 11 triệu tấn/năm tiềm năng hydrogen tái tạo vào năm 2030, với phần lớn tiềm năng tập trung tại Indonesia. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, khu vực cần:
-
Tập trung trưởng thành hóa danh mục dự án hiện có, thay vì chỉ công bố các dự án mới.
-
Tận dụng các trung tâm công nghiệp hiện hữu làm điểm khởi đầu cho nhu cầu hydrogen.
-
Phát triển thị trường hydrogen và dẫn xuất cho tiêu thụ nội địa, qua đó giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu công nghiệp.
Singapore được đánh giá là một trung tâm then chốt, nhờ vai trò hàng đầu trong lĩnh vực bunkering hàng hải toàn cầu.
Khuyến nghị chính sách
Kết luận webinar, IEA đưa ra một số khuyến nghị trọng tâm cho các chính phủ Đông Nam Á:
-
Ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo để giảm chi phí điện.
-
Triển khai các dự án thí điểm, tạo nền tảng kinh nghiệm cho mở rộng quy mô.
-
Xây dựng hệ thống chứng nhận hydrogen và các dẫn xuất.
-
Giảm chi phí vốn thông qua các công cụ tài chính và bảo lãnh.
-
Tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và thu hút đầu tư.
Từ tham vọng đến hành động
Webinar của IEA cho thấy hydrogen tại Đông Nam Á đã vượt qua giai đoạn khái niệm, nhưng vẫn đang ở giai đoạn bản lề. Việc thành công hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối chính sách năng lượng, công nghiệp và tài chính nhằm tạo ra nhu cầu thực, dự án thực và chuỗi giá trị vận hành hiệu quả.
Xem clip Webinar tại link: https://www.youtube.com/watch?v=JTvjSaJuj5Q
