Đầu máy xe lửa Anh Quốc 1959 hồi sinh: “Khoác áo” pin nhiên liệu Toyota, chạy 20 giờ mỗi ca, không phát thải
*Bài: Annie Nguyễn – Ngày 29/05/2026*
Kidderminster, Anh Quốc – Ngày 26 tháng 2 năm 2026, tại ga Kidderminster Town ở Worcestershire, Severn Valley Railway (SVR) cùng hãng kỹ thuật Vanguard Sustainable Transport Solutions đã ra mắt đầu máy mang tên HydroShunter.
Thân máy là chiếc Class 08 được chế tạo tại Derby năm 1959 – vốn đã bị loại biên và nằm trong xưởng phế liệu. Toàn bộ hệ thống truyền động được thay thế bằng pin nhiên liệu Toyota công suất 80 kW, ắc quy 230 kWh cùng các động cơ kéo điện nguyên bản. Theo Railway Gazette, tổ hợp này cho lực kéo lên tới 250 kW và thời gian vận hành khoảng 20 giờ mỗi chu kỳ nạp hydro. Buồng lái hầu như không thay đổi; tài xế Bob Dunn của SVR nói với BBC chỉ có "thêm vài đèn và đồng hồ".
Đầu máy dồn toa trong khu vực
HydroShunter không kéo tàu khách chạy liên tỉnh. Nó thuộc loại đầu máy dồn toa (shunter) – chuyên lắp ráp các toa xe, di chuyển tàu trong bãi hay depot, vận hành tốc độ thấp và tiếp nhiên liệu tại một điểm cố định. Với thiết kế battery–electric có pin nhiên liệu đóng vai trò mở rộng tầm hoạt động, ắc quy 230 kWh là nguồn làm việc chính, pin nhiên liệu Toyota có nhiệm vụ sạc ắc quy.
Thực chất, đây là kiến trúc tương tự xe Mirai của Toyota hay NEXO của Hyundai: động cơ kéo điện vốn có bên trong Class 08 – vốn luôn là diesel–electric – nay được cấp năng lượng sạch.
Thị trường mục tiêu và bài học từ Đức
Dr Alexander Burrows, CEO của Vanguard, tiết lộ: "Chúng tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm thực sự từ những khách hàng tiềm năng muốn hưởng lợi từ giải pháp chuyển đổi không phát thải, giảm tiếng ồn và chi phí vận hành". SVR là bệ thử nghiệm; thị trường thực sự là các bãi đường sắt, depot, cảng và khu công nghiệp.
Trong khi đó, tàu khách chạy hydro Coradia iLint của Alstom tại Đức – từng đạt 200.000 km dịch vụ doanh thu – đã phải ngừng khai thác từ tháng 12/2024. Nguyên nhân: pin nhiên liệu xuống cấp nhanh hơn thiết kế, vấn đề cung cấp hydro từ nhà cung cấp Linde, lỗi phần mềm trong quản lý năng lượng. Đến tháng 8/2025, chỉ 4/14 chiếc iLint tại Lower Saxony còn hoạt động; cơ quan vận tải bang này đã hủy mua thêm tàu hydro để chuyển sang tàu battery–electric.
Bài học thực tế: Hai môi trường thử nghiệm, hai kết quả khác nhau
Chuyên gia nhận định: dồn toa trong bãi và vận tải hành khách đường dài gây áp lực khác nhau lên hệ thống truyền động hydro. HydroShunter chạy tốc độ thấp, tiếp nhiên liệu một điểm và vận hành trong depot. Coradia iLint chạy tốc độ cao qua nhiều ga, phụ thuộc vào chuỗi cung ứng hydro vùng, phải tích hợp với tín hiệu và lịch trình đường sắt.
“Suy giảm pin nhiên liệu khiến tuổi thọ rút ngắn vài tháng chỉ là vấn đề bảo dưỡng với đầu máy dồn toa, nhưng lại là lý buộc phải rút toàn bộ đội tàu khách khỏi vận hành. Nguồn cung hydro bị trục trặc là điều khó chịu trong bãi, nhưng với tàu khách, nó dẫn đến hủy chuyến”.
Chuyển đổi chi phí thấp, sẵn sàng cho tương lai
Việc chuyển đổi đầu máy 67 năm tuổi thành hydro có chi phí thấp hơn so với mua toa xe mới. Vanguard cho biết các nhà khai thác đang quan tâm tìm hiểu. Buồng lái với “thêm vài đèn và đồng hồ” là minh chứng rõ ràng nhất: công nghệ pin nhiên liệu hoàn toàn có thể thay thế diesel trong các ứng dụng nặng, chậm, vận hành trong khu vực và có sẵn trạm tiếp nhiên liệu tập trung.
