CHUYỂN DỊCH THÉP XANH TẠI NHẬT BẢN: LÒ ĐIỆN HỒ QUANG DÙNG HYDROGEN XANH – ĐỊNH GIÁ CARBON & ĐIỆN TÁI TẠO

CHUYỂN DỊCH THÉP XANH TẠI NHẬT BẢN: LÒ ĐIỆN HỒ QUANG DÙNG HYDROGEN XANH – ĐỊNH GIÁ CARBON & ĐIỆN TÁI TẠO

Ngày: 30 tháng 4 năm 2026 | Ban Thư ký VAHC

Tổng quan và bối cảnh

Ngành thép Nhật Bản chiếm khoảng 15% tổng lượng phát thải CO₂ quốc gia, là một trong những ngành phát thải cao nhất. Từ năm tài khóa 2026, Nhật Bản sẽ triển khai giai đoạn 2 của Hệ thống giao dịch khí thải GX-ETS, yêu cầu các công ty phát thải trên 100.000 tCO₂/năm (bao gồm cả lò cao và lò điện hồ quang) tham gia. Bài phân tích này so s sánh hai công nghệ sản xuất thép chính: lò cao – lò thổi oxy (BF‑BOF) truyền thống và lò điện hồ quang (EAF) sử dụng sắt khử trực tiếp bằng hydrogen xanh (H₂‑Iron), nhằm đánh giá mức giá carbon cần thiết để thúc đẩy chuyển dịch.

Ba kịch bản chính sách carbon

Rào cản về điện tái tạo tại Nhật Bản

• Chi phí RE cao nhất thế giới: Điện mặt trời ~0,07 USD/kWh, điện gió trên bờ ~0,12 USD/kWh (2023). PPA ảo lên tới 0,159 USD/kWh.

• Cấu trúc PPA không phù hợp: Thị trường PPA chủ yếu là điện mặt trời nhỏ lẻ, phát điện chỉ 10–11 giờ/ngày, trong khi EAF cần nguồn liên tục 24/7.

• Giải pháp LNG không bền vững: Nippon Steel xây 4 nhà máy LNG (2.000 MW) cho EAF. Tuy nhiên, hệ số phát thải lưới điện Nhật đã giảm xuống 0,421 kgCO₂/kWh (FY2023) và sẽ tiếp tục giảm, khiến LNG trở thành tài sản đắt đỏ và phát thải cao hơn về dài hạn.

• Khuyến nghị: Khử carbon lưới điện là ưu tiên chiến lược; chính phủ cần hỗ trợ gió ngoài khơi và cơ chế tổng hợp PPA quy mô lớn.

Chi phí sản xuất thép năm 2032 (LCOS)

Chưa bao gồm hỗ trợ chính sách

Nguồn HBI rẻ nhất: Saudi Arabia (rẻ hơn Australia 258 USD/tấn HBI). UAE cũng có lợi thế nhờ chi phí điện và năng lượng tái tạo thấp.

Tác động của hỗ trợ chính sách

Nhật Bản hiện có các chính sách hỗ trợ đáng kể:

• Thuế ưu đãi: Tín dụng thuế 5.000–20.000 JPY/tấn thép (≈33–130 USD/tấn) trong 10 năm khi chuyển đổi từ BF‑BOF sang EAF.

• Trợ cấp vốn: Hỗ trợ lên đến 1/3 chi phí đầu tư (Chương trình Business I). JFE nhận 104,5 tỷ JPY, Nippon Steel nhận 251,4 tỷ JPY.

Sau khi bao gồm hỗ trợ chính sách, trong kịch bản Net Zero:

• Green H₂‑Iron‑EAF (nhập khẩu HBI từ Saudi Arabia hoặc UAE) rẻ hơn BF‑BOF từ 4–8% (tiết kiệm 21–41 USD/tcs).

• Ngược lại, nếu nhập từ Australia, giá vẫn cao hơn 45% (237 USD/tcs).

Chi phí giảm phát thải (Abatement Cost)

• Kịch bản BAU & Policy Enhancement: 73–223 USD/tCO₂

• Kịch bản Net Zero: 21–171 USD/tCO₂

• Hỗ trợ chính sách có thể giảm thêm 43 USD/tCO₂

• So sánh: Doanh thu trên mỗi tấn CO₂ của Nippon Steel là 415 USD/tCO₂, JFE là 492 USD/tCO₂ → Đầu tư vào EAF xanh là khả thi về kinh tế.

Mức sẵn sàng trả premium của thị trường Nhật Bản

Khách hàng chính là các nhà sản xuất và công ty xây dựng muốn giảm phát thải Scope 3. Premium cho thép EAF xanh hiện nay thấp hơn nhiều so với premium của thép mass balance (5–10% so với 30–60%), cho thấy thị trường đã sẵn sàng chấp nhận mức giá hợp lý.

Khuyến nghị chính sách tích hợp

1. Định giá carbon thực chất: Không chỉ tăng chi phí cho BF‑BOF mà cần thắt chặt benchmark và giảm phân bổ miễn phí để định hướng đầu tư vào EAF.

2. Hỗ trợ giảm chi phí thượng nguồn: Tài trợ ưu đãi (qua JBIC) cho các dự án HBI xanh tại nước ngoài (Saudi Arabia, UAE) để đảm bảo nguồn cung dài hạn với giá cạnh tranh.

3. Khử carbon lưới điện là ưu tiên số một: Cần mục tiêu rõ ràng, các biện pháp cụ thể để đẩy nhanh triển khai năng lượng tái tạo quy mô lớn, giá rẻ. LNG chỉ là giải pháp tạm thời, không bền vững.

4. Kết hợp hài hòa: Định giá carbon tham vọng + giảm chi phí thượng nguồn + lưới điện sạch sẽ tạo ra lộ trình tín dụng để ngành thép Nhật Bản vừa giảm phát thải sâu vừa duy trì năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Dưới đây là danh sách đầy đủ các nguồn đã sử dụng cho bài viết “Japan’s Green Steel Transition: Green Iron-EAFs, Carbon Pricing & Renewable Electricity” của Transition Asia (tháng 1 năm 2026).

A. DANH MỤC TÀI LIỆU GỐC THEO CHỦ ĐỀ

I. Chính sách định giá carbon & GX-ETS của Nhật Bản

II. Chi phí năng lượng tái tạo & PPA tại Nhật Bản

III. Hệ số phát thải lưới điện & lộ trình khử carbon

IV. Giải pháp LNG bất cập của Nippon Steel

V. Chi phí sản xuất thép (LCOS) & nguồn cung HBI

VI. Chính sách hỗ trợ & trợ cấp của chính phủ Nhật Bản

VII. Mức premium cho thép carbon thấp tại Nhật Bản

B. MÃ SỐ TRANG – DÒNG CHÍNH XÁC TRONG BÁO CÁO PDF

Dưới đây là các vị trí quan trọng nhất trong file PDF gốc của Transition Asia (1769855938960 Japan Green Steel.pdf) để bạn dễ dàng tra cứu trực tiếp:

C. NGUỒN DỮ LIệu TỪ CÁC TỔ CHỨC ĐỘC LẬP

LƯU Ý QUAN TRỌNG

1. Số trang trong báo cáo PDF gốc: Một số trình xem PDF có thể đánh số trang chênh lệch 1 đơn vị. Để chính xác tuyệt đối, vui lòng mở file 1769855938960 Japan Green Steel.pdf và tra cứu theo số trang được ghi trong cột “Page PDF”.

2. Các đường link kiểm chứng bên ngoài:

   • Báo cáo Transition Asia: https://transitionasia.org/japans-green-steel-transition/ (chỉ có tiếng Anh)

   • Kiko Network – Đánh giá GX-ETS: https://kikonet.org/en/content/39483

   • BNEF – Khảo sát PPA Nhật Bản 2024: https://finance.sina.cn/2024-12-20/detail-ineachkr5778006.d.html

3. Dữ liệu chi phí và mô hình hóa: Các con số về LCOS (570–1.095 USD/tcs), giá carbon theo kịch bản, và chi phí điện năng được xây dựng dựa trên mô hình cân bằng vật chất – năng lượng dưới đáy (bottom‑up techno‑economic assessment) của Transition Asia. Chi tiết về giả định đầu vào được trình bày tại Appendix 1 (Pages 22–25) của báo cáo gốc.

4. Liên hệ tác giả:

   • Research Analyst: Akira Kanno – akira@transitionasia.org

   • Head of Research: Alastair Jackson – alastair@transitionasia.org

   • Tổ chức: Transition Asia – www.transitionasia.org

Mọi trích dẫn trên đây đều có thể kiểm chứng trực tiếp trong file PDF gốc hoặc qua các liên kết nguồn mở được cung cấp.