Chi phí máy điện phân rẻ nhất chưa chắc đã tạo ra hydro xanh rẻ nhất
Annie Nguyễn – 19/06/2026
Trong cuộc đua phát triển hydro xanh, yếu tố quyết định thương mại không còn đơn thuần là giá thành của máy điện phân. Theo phân tích của chuyên gia Leandro Silva, dự án thành công nhất có thể không phải là dự án sở hữu thiết bị rẻ nhất, mà là dự án có cấu hình điện tối ưu, tỷ lệ sử dụng cao, khách hàng cam kết đáng tin cậy, tích hợp công nghiệp mạnh mẽ và chi phí hậu cần giao hàng thấp nhất.
Điều này đặc biệt quan trọng vì hydro xanh đang dần được đánh giá như một thị trường thiết bị, trong khi thực tế nó đang trở thành một thị trường tích hợp giữa điện năng và phân tử. Chi phí vốn và hiệu suất của máy điện phân vẫn quan trọng, nhưng chỉ là hai yếu tố trong một hệ thống công nghiệp lớn hơn nhiều, bao gồm điện tái tạo, tiếp cận lưới điện, tài chính, nén, lưu trữ, chuyển đổi thành dẫn xuất, cảng, đường ống, chứng nhận, vận tải biển và nhu cầu dài hạn.
Theo phân tích của Ngân hàng Thế giới, điện năng là thành phần chi phí lớn nhất trong giá thành hydro tái tạo. Mỗi thay đổi 10 USD/MWh trong giá điện giao hàng sẽ làm thay đổi chi phí điện trực tiếp khoảng 0,50–0,55 USD/kg H₂. Với giá PPA năng lượng mặt trời tại châu Âu quý I/2026 là 55,05 EUR/MWh, thành phần điện năng trực tiếp vào khoảng 2,75–3,03 EUR/kg H₂. Trong khi đó, giá điện giao ngay bình quân tại Đức trong cùng kỳ là 96,4 EUR/MWh, đẩy chi phí điện lên 4,82–5,30 EUR/kg H₂ – chênh lệch khoảng 2 EUR/kg H₂ trước khi tính đến các chi phí khác.
Tỷ lệ sử dụng thiết bị cũng quan trọng không kém giá điện. Một máy điện phân kết nối với nguồn năng lượng tái tạo biến đổi có thể hưởng lợi từ giá điện thấp nhưng công suất sử dụng thấp sẽ làm tăng chi phí vốn phân bổ cho mỗi kg hydro sản xuất. Mục tiêu thương mại không phải tối đa hóa giờ vận hành bằng mọi giá, mà là tối ưu hóa mối quan hệ giữa giá điện, khả năng sẵn có của năng lượng tái tạo, hiệu suất điện phân và các ràng buộc của khách hàng.
Thị trường máy điện phân hiện đang có sự mất cân đối lớn. IEA ước tính công suất sản xuất máy điện phân toàn cầu đạt gần 38 GW/năm vào năm 2024, trong khi sản lượng thực tế chỉ khoảng 4 GW. Việc dư thừa công suất có thể tạo cơ hội cho nhà phát triển với giá thiết bị thấp hơn, nhưng cũng gây áp lực lên biên lợi nhuận của các nhà sản xuất và đặt ra câu hỏi về bảo hành, dịch vụ và hỗ trợ kỹ thuật dài hạn.
Rào cản lớn nhất của thị trường hiện nay không phải thiếu dự án công bố, mà là tỷ lệ chuyển đổi thấp từ nhu cầu tiềm năng sang nhu cầu hợp đồng cam kết. Theo IEA, trong giai đoạn 2021–2025 chỉ có 1,6 triệu tấn H₂ tương đương các thỏa thuận mua bán dài hạn được ký kết. Ngược lại, thỏa thuận cung cấp amoniac xanh 15 năm giữa Reliance Industries và Samsung C&T trị giá hơn 3 tỷ USD là một ví dụ điển hình cho mô hình có khách hàng cam kết rõ ràng.
Đối với các dự án hướng tới xuất khẩu, chi phí vận tải biển trở thành lớp rủi ro lớn thứ hai sau chi phí điện. Nhiên liệu tàu biển có thể chiếm tới 60% chi phí hành trình của tàu container, và biến động giá nhiên liệu cùng với các gián đoạn địa chính trị có thể làm thay đổi đáng kể lợi thế cạnh tranh.
Kết luận của chuyên gia rất rõ ràng: hydro xanh đang trở thành cuộc cạnh tranh giữa các hệ thống công nghiệp tích hợp, không chỉ đơn thuần giữa các công nghệ điện phân. Câu hỏi quyết định không còn chỉ là "Máy điện phân giá bao nhiêu?" mà là "Chi phí để sản xuất, chuyển đổi, tài trợ, vận chuyển và giao phân tử cuối cùng đến tay khách hàng cam kết là bao nhiêu?"
