Cải cách thuế carbon của EU: Gia hạn hạn ngạch miễn phí đến năm 2038, mở rộng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn

Cải cách thuế carbon của EU: Gia hạn hạn ngạch miễn phí đến năm 2038, mở rộng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn

Ngày 27 tháng 7 năm 2026

Annie Nguyễn

Vào tháng 7 năm 2026, Ủy ban châu Âu đã công bố một gói cải cách thị trường carbon, vừa nới lỏng áp lực giảm phát thải cho các doanh nghiệp nội địa, vừa mở rộng đáng kể phạm vi của Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM). Động thái này đánh dấu bước chuyển sang giai đoạn mới của chính sách khí hậu EU: vừa bảo vệ ngành công nghiệp nội địa, vừa mở rộng thuế carbon biên giới.

I. Gia hạn hạn ngạch miễn phí: "Van giảm áp" cho doanh nghiệp nội địa

Ngày 17 tháng 7, Ủy ban châu Âu chính thức công bố đề xuất sửa đổi chỉ thị Hệ thống Giao dịch Phát thải (EU ETS). Những thay đổi cốt lõi bao gồm:

• Gia hạn hạn ngạch phát thải miễn phí đến năm 2038: Hạn ngạch miễn phí dự kiến sẽ được kéo dài đến năm 2038, thay vì bị loại bỏ vào năm 2034 như kế hoạch trước đó.

• Giảm tốc độ cắt giảm phát thải: Hệ số cắt giảm tuyến tính trong giai đoạn 2031-2035 được điều chỉnh xuống 3,7% và 1,7% trong giai đoạn 2036-2040, thấp hơn đáng kể so với mức 4,3% hiện tại.

• Điều chỉnh Cơ chế Dự trữ Ổn định Thị trường: Tỷ lệ điều chỉnh giảm từ 24% xuống 12%, cho phép thị trường vận hành tự do hơn.

• Điều kiện bổ sung: Đối với các doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư khử carbon tại châu Âu, 80% hạn ngạch miễn phí sẽ được cấp trước, 20% còn lại sẽ được giải ngân sau khi khoản đầu tư được thực hiện.

II. Mở rộng CBAM: Gần 180 sản phẩm hạ nguồn sẽ bị áp thuế

Song song với việc "nới lỏng" cho doanh nghiệp nội địa, EU đang đẩy nhanh việc mở rộng phạm vi thuế carbon biên giới:

• Từ ngày 1 tháng 1 năm 2028, CBAM sẽ được mở rộng sang khoảng 180 sản phẩm hạ nguồn sử dụng nhiều thép và nhôm, bao gồm máy móc, thiết bị gia dụng, linh kiện xe cộ, phụ tùng, dây cáp, lò xo và nhiều sản phẩm khác.

• Lập trường của Hội đồng châu Âu còn xa hơn so với Ủy ban, đề xuất bổ sung xe nâng, thiết bị vận chuyển, linh kiện máy móc, động cơ điện và các sản phẩm khác.

• Ủy ban Môi trường của Nghị viện châu Âu (ENVI) đã bỏ phiếu thông qua báo cáo liên quan vào ngày 6 tháng 7, và cuộc bỏ phiếu toàn thể dự kiến diễn ra vào tháng 9.

III. Cơ chế chứng chỉ CBAM chính thức có hiệu lực: Có thể mua từ tháng 2 năm 2027

Ngày 9 tháng 7, Ủy ban châu Âu đã công bố dự thảo quy định về bán và mua lại chứng chỉ CBAM:

• Từ ngày 1 tháng 2 năm 2027, các nhà nhập khẩu có thể bắt đầu mua chứng chỉ CBAM để thực hiện nghĩa vụ phát thải carbon cho các sản phẩm nhập khẩu trong năm 2026.

• Giá chứng chỉ được liên kết với EU ETS và được tính theo giá trung bình hàng tuần.

• Thiết lập một nền tảng giao dịch CBAM tập trung duy nhất, tất cả các giao dịch chứng chỉ sẽ được thực hiện thông qua nền tảng này.

• Mỗi chứng chỉ sẽ bị tính phí dịch vụ nền tảng 0,05 euro.

• Cho phép mua lại chứng chỉ mỗi năm một lần, nhưng chỉ sau khi hoàn thành nghĩa vụ của năm đó.

IV. Thắt chặt thực thi: Hải quan tăng cường kiểm tra

Kể từ ngày 17 tháng 7, Hải quan EU đã tăng cường kiểm tra tuân thủ đối với đăng ký trong giai đoạn chuyển tiếp CBAM. Các doanh nghiệp nhập khẩu thép, nhôm, xi măng và các sản phẩm thâm dụng carbon khác phải nộp dữ liệu phát thải chi tiết. Các nhà nhập khẩu không cung cấp được giá trị mặc định đã được xác minh hoặc dữ liệu phát thải thực tế sẽ phải đối mặt với cảnh cáo và các hình phạt tiềm tàng.

V. Ý nghĩa chiến lược

Cải cách này phản ánh sự cân bằng khó khăn của EU giữa mục tiêu giảm 90% phát thải vào năm 2040 và khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp. Một mặt, việc gia hạn hạn ngạch miễn phí được các nhà phân tích coi là "kết quả thỏa hiệp về chính trị và kinh tế" – nhằm giảm bớt áp lực cho ngành sản xuất châu Âu trong bối cảnh chi phí năng lượng tăng cao. Mặt khác, việc mở rộng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn nhằm bịt kín lỗ hổng "rò rỉ carbon", ngăn chặn các doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất phát thải cao ra bên ngoài EU.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU, điều này đồng nghĩa với thách thức kép: vừa phải trả chi phí carbon cao hơn tại thị trường nội địa (nếu mức giá carbon của quốc gia đó thấp hơn EU), vừa phải đối mặt với yêu cầu kiểm tra dữ liệu chặt chẽ hơn và phạm vi sản phẩm bị ảnh hưởng ngày càng phức tạp.