Các Nước Đang Phát Triển Đứng Trước Cơ Hội Dẫn Đầu Đổi Mới Hydro Sạch – Báo Cáo UNIDO
Báo cáo mới của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) cho thấy vai trò ngày càng lớn của các nước đang phát triển trong quá trình chuyển dịch sang hydro sạch toàn cầu. Nghiên cứu do Hinicio S.A. thực hiện với sự hỗ trợ của Bộ An ninh Năng lượng và Phát thải Ròng Bằng 0 của Vương quốc Anh, đã lập bản đồ 114 dự án hydro tại 35 quốc gia đang phát triển (ngoại trừ Trung Quốc) và xác định 16 quốc gia tiên phong về đổi mới hydro sạch.
Cơ Hội và Thách Thức
Hydro sạch, được sản xuất từ năng lượng tái tạo hoặc từ khí tự nhiên kèm thu giữ carbon (CCS), được xem là yếu tố then chốt để đạt các mục tiêu khử carbon toàn cầu. Các quốc gia đang phát triển có tiềm năng lớn nhờ nguồn tài nguyên tái tạo dồi dào và vị trí địa lý thuận lợi, nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức: thiếu kinh phí R&D, hạn chế hạ tầng kỹ thuật, thiếu nhân lực chuyên môn, trợ cấp nhiên liệu hóa thạch làm méo mó thị trường, cùng lo ngại xã hội về sử dụng đất và nước.
Trọng Tâm Chuỗi Giá Trị Hydro
Báo cáo cho thấy 41% dự án tập trung vào sản xuất hydro, chủ yếu thông qua điện phân từ năng lượng tái tạo. Các dự án CCS ít phổ biến hơn, ngoại trừ tại châu Á, nơi đang phát triển hydro carbon thấp từ quá trình SMR.
Một số điểm nổi bật khác:
-
Lưu trữ Hydro: Mới ở giai đoạn thăm dò ban đầu, ít có hệ thống lưu trữ dạng lỏng hoặc chất mang.
-
Vận chuyển: Số lượng dự án còn hạn chế do hầu hết cơ sở sản xuất gần cảng; một số nước thử nghiệm đường ống và xe bồn.
-
Chuyển hóa: Sản xuất amoniac chiếm 11% dự án, góp phần giảm phụ thuộc nhập khẩu phân bón.
-
Ứng dụng cuối: Chiếm 41% dự án, tập trung vào giao thông (xe buýt, xe tải, tàu hỏa, ô tô chạy pin nhiên liệu).
Bức Tranh Đổi Mới Sáng Tạo
Hơn 200 đơn vị đổi mới đã được xác định, phần lớn tại Trung Quốc và Ấn Độ. Các trường đại học và viện nghiên cứu chiếm gần một nửa, nhưng các doanh nghiệp công nghiệp có tiến độ thương mại hóa nhanh hơn. Việc kết nối giữa học thuật và doanh nghiệp, cùng sự tham gia sớm của người tiêu thụ (off-taker), được xem là yếu tố then chốt để huy động vốn và đảm bảo thành công dài hạn.
Chính Sách và Sáng Kiến
Trong số 141 quốc gia đang phát triển, chỉ có 27 quốc gia đã công bố chiến lược hydro quốc gia, và ít quốc gia có chương trình R&D cụ thể. Các sáng kiến quốc tế cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính nhưng thường chưa giải quyết được các thách thức địa phương như thiếu phòng thí nghiệm hay nguồn nhân lực.
UNIDO nhấn mạnh rằng các cụm hydro (hydrogen hubs) – tích hợp nhà sản xuất, người tiêu thụ và hạ tầng – có thể giúp giảm chi phí và tăng tốc áp dụng công nghệ. Cần thúc đẩy hợp tác khu vực và chia sẻ kinh nghiệm Nam-Nam.
Khuyến Nghị
Báo cáo đề xuất:
-
Ưu tiên áp dụng công nghệ sẵn sàng thương mại thay vì phát triển từ mức TRL thấp.
-
Thu hút người tiêu thụ tham gia để bảo đảm nhu cầu và tăng tính hấp dẫn cho nhà đầu tư.
-
Xây dựng năng lực kỹ thuật, pháp lý ở cấp địa phương.
-
Đảm bảo các dự án tuân thủ tiêu chuẩn bền vững để tránh xung đột đất đai, nguồn nước và bất bình đẳng xã hội.
UNIDO kết luận rằng với chính sách phù hợp, cơ chế tài chính và phối hợp các bên liên quan, các nước đang phát triển có thể đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng kinh tế hydro sạch toàn cầu, đồng thời đóng góp trực tiếp vào các Mục tiêu Phát triển Bền vững, đặc biệt là SDG 9 (Công nghiệp, Đổi mới, Hạ tầng) và SDG 13 (Hành động vì Khí hậu).
