AZEC và hydrogen: Kỳ vọng, thực tế và vị thế của Việt Nam trong hệ sinh thái năng lượng mới châu Á
Ngày 17/04/2026 | Annie Nguyễn biên tập
Thủ tướng Takaichih Sanae tại Hội nghị trực tuyến AZEC ngày 15/4/2026
Hội nghị trực tuyến Asia Zero Emission Community (AZEC) vừa qua tiếp tục củng cố một nhận định đang lan rộng trong giới năng lượng: hydrogen sẽ là trụ cột của chuyển dịch năng lượng tại châu Á. Tuy nhiên, khi đi sâu vào cơ chế vận hành và tiến độ thực tế, bức tranh cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa kỳ vọng chính sách và triển khai trên thực địa—đặc biệt tại Việt Nam.
AZEC: không phải “quỹ đầu tư”, mà là nền tảng kiến tạo hệ sinh thái
AZEC do Nhật Bản khởi xướng từ năm 2023, với mục tiêu thúc đẩy giảm phát thải, đảm bảo an ninh năng lượng và xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng sạch trong khu vực ASEAN+. Khác với các cơ chế như JETP, AZEC không vận hành như một quỹ tài chính tập trung, mà là một nền tảng đa tầng.
Cơ chế này bao gồm ba lớp chính:
- Lớp chính trị: các hội nghị cấp cao định hướng chiến lược (hydrogen, ammonia, LNG, năng lượng tái tạo)
- Lớp chính sách: hỗ trợ xây dựng khung pháp lý như DPPA, thị trường điện, tiêu chuẩn hydrogen
- Lớp dự án: thông qua các công cụ như Project Acceleration Platform (PAP) và nhóm công tác GX
Theo phân tích của E3G, AZEC đã tạo ra khoảng 190 thỏa thuận hợp tác, nhưng chỉ một phần nhỏ là dự án cụ thể. Phần lớn vẫn dừng ở mức nghiên cứu, khảo sát và xây dựng chuỗi cung ứng. Điều này cho thấy AZEC hiện đóng vai trò “xây pipeline dự án” hơn là triển khai đầu tư quy mô lớn.
Hydrogen trong AZEC: công cụ hệ thống, không phải mục tiêu đơn lẻ
Trong cấu trúc AZEC, hydrogen không đứng độc lập mà đóng vai trò “liên kết hệ thống” với ba chức năng chính:
- Khử carbon ngành khó giảm phát thải: thép, xi măng, hóa chất
- Vector thương mại năng lượng: sản xuất tại ASEAN, xuất khẩu sang Nhật Bản
- Lưu trữ năng lượng tái tạo: hấp thụ điện dư, giảm quá tải lưới
Cách tiếp cận này cho thấy hydrogen trong AZEC không phải là mục tiêu cuối cùng, mà là một công cụ để tích hợp hệ thống năng lượng khu vực.
Việt Nam trong AZEC: từ tham gia chính sách đến định vị trung tâm hydrogen
Việt Nam là một trong những quốc gia tích cực nhất trong AZEC, với các bước đi đáng chú ý:
- Cam kết net-zero vào năm 2050
- Thành lập nhóm công tác chung với Nhật Bản
- Tham gia Project Acceleration Platform để xác định danh mục dự án
Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong AZEC đã xác định khoảng 15 dự án, trong đó một số đang được xem xét triển khai. Đồng thời, các sáng kiến như trung tâm hydrogen, dự án hydrogen tại cảng biển hay nghiên cứu chuỗi cung ứng đã bắt đầu xuất hiện thông qua hợp tác với các đối tác quốc tế.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh: Việt Nam hiện vẫn ở giai đoạn “pipeline và chuẩn bị”, chưa bước sang giai đoạn triển khai hydrogen quy mô lớn.
Thực tế triển khai: chưa có dự án hydrogen AZEC quy mô thương mại
Dù hydrogen được nhấn mạnh mạnh mẽ trong các tuyên bố chính trị, thực tế cho thấy:
- Chưa có dự án hydrogen thương mại lớn nào tại Việt Nam được triển khai hoàn chỉnh dưới cơ chế AZEC
- Các dự án hiện tại chủ yếu là:
- Nghiên cứu khả thi
- Thử nghiệm công nghệ
- Chuẩn bị chuỗi cung ứng
Một số dự án hydrogen tại Việt Nam có sự tham gia của các đối tác quốc tế (châu Âu, Nhật Bản) nhưng chưa thể coi là “dự án AZEC hoàn chỉnh”, mà mới chỉ nằm trong hệ sinh thái liên quan.
Tín hiệu tài chính: cơ hội lớn nhưng chưa “chảy” thành dự án
Nhật Bản đã công bố các gói hỗ trợ tài chính hàng tỷ USD cho chuyển dịch năng lượng tại châu Á. Tuy nhiên, dòng vốn này hiện vẫn:
- Tập trung vào LNG, ammonia và hạ tầng
- Chưa chuyển hóa mạnh thành đầu tư hydrogen quy mô lớn
Điều này phản ánh một thực tế quan trọng:
Rào cản lớn nhất của hydrogen hiện không phải là chính sách, mà là tính khả thi kinh tế và hạ tầng.
Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế
AZEC đang vận hành theo một lộ trình ba giai đoạn:
- Xây dựng chính sách và niềm tin
- Xây dựng pipeline dự án (giai đoạn hiện tại)
- Mở rộng đầu tư và thương mại hóa (chưa bắt đầu rõ rệt)
Vì vậy, giai đoạn 2023–2026 chủ yếu là “thiết kế hệ thống”, trong khi giai đoạn bùng nổ hydrogen—nếu xảy ra—sẽ nằm sau năm 2026.
Kết luận
AZEC là một nền tảng quan trọng định hình tương lai hydrogen tại châu Á, và Việt Nam đang được định vị là một mắt xích tiềm năng trong hệ sinh thái này. Tuy nhiên, cần nhìn nhận thực tế:
- Hydrogen tại Việt Nam vẫn ở giai đoạn đầu
- AZEC chưa tạo ra các dự án thương mại quy mô lớn
- Cơ hội là rất lớn, nhưng phụ thuộc vào khả năng chuyển từ “hợp tác” sang “triển khai”
Nếu tận dụng tốt cơ chế AZEC, Việt Nam có thể rút ngắn đáng kể lộ trình phát triển hydrogen. Ngược lại, nếu không giải quyết được các rào cản về hạ tầng, tài chính và thị trường, hydrogen có thể tiếp tục dừng ở mức tiềm năng trong nhiều năm tới.
