AZEC – Sáng kiến Cộng đồng Không phát thải châu Á của Nhật Bản: Tham vọng kiến tạo trật tự năng lượng mới hay chỉ là khuôn khổ chính trị?
Annie Nguyễn – 22/06/2026
“Liệu sáng kiến AZEC của Nhật Bản có thực sự định hình được một trật tự quốc tế mới cho năng lượng?” – câu hỏi được ông Yuta Suzuki từ Japan Petroleum Exploration Co., Ltd đặt ra trong bài đăng mới đây, mở ra một cuộc thảo luận đầy tham vọng về tương lai năng lượng của châu Á.
AZEC là gì?
Sáng kiến Asia Zero Emission Community (AZEC) do Chính phủ Nhật Bản đề xuất từ năm 2022, hướng tới mục tiêu đạt được ba đột phá cùng lúc: khử carbon, tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng. Khác với các khuôn khổ khí hậu toàn cầu thường áp dụng một tiêu chuẩn chung, AZEC chủ trương các con đường tiếp cận đa dạng, phù hợp với điều kiện thực tế của từng quốc gia thành viên.
Quy mô và tiến triển
AZEC hiện có 11 quốc gia thành viên bao gồm Nhật Bản, Australia, Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Tính đến tháng 10/2025, đã có khoảng 120 dự án hợp tác được phát triển và con số này đã tăng lên khoảng 540 dự án tính đến nay. Các dự án tập trung vào ba lĩnh vực chính: năng lượng, giao thông và công nghiệp, bao gồm phát điện tua-bin khí đốt bằng ammoniac tại Malaysia, xây dựng chuỗi cung ứng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), và lắp đặt điện mặt trời trong các khu công nghiệp tại Việt Nam.
AZEC 2.0 và POWERR Asia: Mở rộng sang an ninh năng lượng
Trước những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và tác động đến chuỗi cung ứng, Nhật Bản đã công bố gói hỗ trợ tài chính 10 tỷ USD thông qua sáng kiến POWERR Asia (Partnership On Wide Energy and Resources Resilience Asia), đồng thời thống nhất nâng cấp AZEC lên “AZEC 2.0”. Số tiền này tương đương khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô, xấp xỉ một năm nhập khẩu dầu của toàn khối ASEAN. Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ các nước châu Á đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, mà còn đảm bảo chuỗi cung ứng các mặt hàng thiết yếu cho chính Nhật Bản.
Những thách thức phía trước
Mặc dù vậy, sáng kiến này đang đối mặt với không ít hoài nghi:
-
Tiến độ chậm: Cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản đánh giá AZEC đang tiến triển chậm.
-
Lợi ích quốc gia đa dạng: Việc dung hòa lợi ích của các quốc gia thành viên là một thách thức không nhỏ.
-
Tiêu chuẩn kỹ thuật: Thiếu các tiêu chuẩn chung về đo lường khí nhà kính và chứng nhận.
-
Huy động vốn: Quy mô vốn khổng lồ cần thiết cho phát triển hạ tầng đặt ra bài toán tài chính phức tạp.
-
Nguy cơ trở thành khuôn khổ chính trị: Nếu không có cơ chế tài chính bền vững và đồng thuận quốc tế mạnh mẽ, AZEC có thể chỉ dừng lại ở một khuôn khổ tham vọng.
Theo ông Suzuki, để AZEC thực sự thành công, sáng kiến này cần vượt ra khỏi đề xuất chính sách để trở thành một khuôn khổ cụ thể, công bằng và toàn diện, mang lại lợi ích thiết thực cho tất cả các bên liên quan. Liệu AZEC có thực sự kiến tạo được một trật tự năng lượng mới cho châu Á, hay chỉ là một nỗ lực đầy tham vọng trong bối cảnh địa chính trị đang thay đổi nhanh chóng? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào khả năng hiện thực hóa các cam kết thành hành động cụ thể của Nhật Bản và các đối tác trong khu vực.
