Ghép nối nhu cầu của người cao tuổi năng động Nhật Bản để góp phần tăng trưởng bền vững ở Việt Nam

Cập nhật dữ liệu năm 2026 từ định hướng chiến lược năm 2014

Ngày 3/5/2026, Lê Ngọc Ánh Minh

Một ý tưởng từng được nêu ra từ hơn một thập niên trước bởi cố Quốc vụ khanh Iwao Matsuda trong trao đổi với Truong Tan Sang đang trở nên thời sự hơn bao giờ hết trong năm 2026: biến thách thức già hóa dân số của Japan thành động lực tăng trưởng mới cho Vietnam.

Khi nhiều nền kinh tế phát triển như Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc hay Ý đối mặt với thiếu hụt lao động, chi phí an sinh xã hội tăng và áp lực chăm sóc người già ngày càng lớn, Việt Nam lại đang ở điểm giao giữa dân số vàng và giai đoạn bắt đầu già hóa. Đây là thời điểm then chốt để tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, công nghệ và vốn con người.

Trong bối cảnh đó, lực lượng người cao tuổi năng động Nhật Bản nổi lên như một nguồn lực chiến lược đặc biệt.

Nhật Bản đang sở hữu “mỏ vàng nhân lực cao tuổi”

Năm 2026, Nhật Bản có hơn 36 triệu người từ 65 tuổi trở lên, tương đương gần 30% dân số. Đáng chú ý, khoảng 9,3 triệu người cao tuổi vẫn tiếp tục tham gia lao động dưới nhiều hình thức: làm việc bán thời gian, tư vấn, giảng dạy nghề, quản trị doanh nghiệp nhỏ hoặc hỗ trợ cộng đồng.

Đây không phải là nhóm lao động phổ thông. Phần lớn thuộc thế hệ đã góp phần xây dựng kỳ tích kinh tế Nhật Bản, từng làm việc tại các tập đoàn như Toyota, Mitsubishi Corporation, Hitachi, Panasonic hay Sumitomo Corporation.

Họ mang theo kỹ năng mà Việt Nam đang cần: quản lý sản xuất tinh gọn, Kaizen, kiểm soát chất lượng, cơ khí chính xác, logistics, đào tạo nghề, quản trị bệnh viện, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ tiêu chuẩn Nhật.

Ngoài ra, nhiều người trong số này có lương hưu ổn định, tích lũy tài sản tốt, sức khỏe cao và mong muốn tiếp tục sống năng động sau nghỉ hưu.

Việt Nam cần đúng những gì Nhật Bản đang có

Năm 2026, Việt Nam có dân số trên 100 triệu người, tầng lớp trung lưu tăng nhanh, đầu tư công nghiệp mở rộng mạnh, nhưng đồng thời đang thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao ở nhiều lĩnh vực.

Nhiều nhà máy tại Binh Duong, Dong Nai, Bac Ninh và Hai Phong cần chuyên gia cải tiến năng suất. Các đô thị du lịch như Da Nang, Nha Trang, Da Lat, Hoi An và Phu Quoc có tiềm năng lớn để phát triển dịch vụ nghỉ dưỡng dài hạn cho người cao tuổi quốc tế.

Quan trọng hơn, Việt Nam cũng đang bước vào tiến trình già hóa nhanh. Kinh nghiệm của Nhật Bản về dưỡng lão, phục hồi chức năng, chăm sóc tại nhà và y tế cộng đồng sẽ có giá trị chiến lược trong 10–20 năm tới.

Một chương trình hai bên cùng thắng

Việt Nam có thể chủ động đề xuất với Chính phủ Nhật Bản một sáng kiến hợp tác mới: Japan Senior Talent Program Vietnam – chương trình đồng tài trợ đưa người cao tuổi năng động Nhật Bản sang Việt Nam làm việc, đào tạo, cố vấn hoặc cư trú dài hạn.

Nếu chỉ 0,5% trong số 9,3 triệu người cao tuổi còn làm việc tại Nhật quan tâm đến chương trình quốc tế, quy mô tiềm năng đã là 46.500 người. Nếu chỉ 10% trong số đó chọn Việt Nam trong giai đoạn đầu, Việt Nam có thể tiếp nhận khoảng 4.650 chuyên gia và cư dân chất lượng cao.

Con số này đủ để tạo tác động kinh tế đáng kể.

Giá trị kinh tế có thể đo được

Công nghiệp và sản xuất

Giả sử 1 chuyên gia Nhật hỗ trợ 1 nhà máy Việt Nam có 300 lao động và chỉ giúp tăng năng suất 3%.

Nếu doanh thu nhà máy đạt 10 triệu USD/năm, giá trị tăng thêm sẽ là 300.000 USD/năm.

Nếu có 1.000 chuyên gia làm việc tại 1.000 cơ sở sản xuất, tổng giá trị tăng thêm có thể đạt 300 triệu USD/năm.

Đào tạo nghề

Giả sử mỗi chuyên gia đào tạo 100 học viên/năm, và mỗi học viên sau đào tạo tăng thu nhập thêm 1.000 USD/năm nhờ kỹ năng mới.

Khi đó, mỗi chuyên gia tạo ra 100.000 USD giá trị thu nhập xã hội mỗi năm.

Nếu có 1.500 chuyên gia tham gia đào tạo nghề, tổng giá trị tạo ra lên tới 150 triệu USD/năm.

Du lịch nghỉ dưỡng dài hạn

Nếu 2.000 người Nhật cư trú dài hạn tại Việt Nam, với mức chi tiêu bình quân 2.000 USD/tháng/người, nền kinh tế Việt Nam thu về khoảng 48 triệu USD/năm chi tiêu trực tiếp.

Nếu quy mô đạt 20.000 người trong 10 năm tới, con số này có thể lên đến 480 triệu USD/năm, chưa tính đầu tư bất động sản dịch vụ, y tế và tiêu dùng cao cấp.

Y tế và chăm sóc người già

Nếu 500 chuyên gia Nhật hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái dưỡng lão, phục hồi chức năng và chăm sóc tại nhà cho Việt Nam trước khi già hóa sâu, lợi ích dài hạn có thể vượt xa GDP ngắn hạn nhờ giảm chi phí xã hội tương lai.

Nhật Bản cũng hưởng lợi

Đối với Nhật Bản, đây không phải “xuất khẩu người già”, mà là tối ưu nguồn lực xã hội.

Nếu Nhật hỗ trợ 1.000 USD/tháng/người trong 2 năm đầu cho 5.000 người tham gia, ngân sách khoảng 60 triệu USD/năm – thấp hơn nhiều so với chi phí chăm sóc xã hội nội địa, trong khi vẫn giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe tinh thần, kéo dài tuổi lao động và tăng hiện diện mềm của Nhật tại ASEAN.

Đây có thể là dạng ODA thế hệ mới: từ hạ tầng cứng sang hạ tầng con người.

Việt Nam cần làm gì ngay từ 2026?

Thứ nhất, xây dựng visa cư trú đặc biệt 3–5 năm cho chuyên gia và người nghỉ hưu có năng lực tài chính.

Thứ hai, lập các khu đô thị nghỉ dưỡng quốc tế tại Da Nang, Nha Trang, Da Lat, Vung Tau và Phu Quoc.

Thứ ba, thí điểm tiếp nhận chuyên gia Nhật tại các trung tâm công nghiệp như Bình Dương, Đồng Nai, Bắc Ninh, Hải Phòng.

Thứ tư, lập quỹ hợp tác Việt–Nhật về trường nghề, trung tâm Kaizen và mô hình chăm sóc người cao tuổi.

Thời điểm vàng không chờ đợi

Nếu chậm triển khai, các quốc gia cạnh tranh như Thailand, Malaysia hay Philippines có thể đi trước trong việc thu hút dòng cư dân cao tuổi Nhật Bản.

Trong thế kỷ già hóa, quốc gia thành công không nhất thiết là quốc gia trẻ nhất, mà là quốc gia biết biến tuổi già thành động lực phát triển.

Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm “Active Senior Hub of Asia” – nơi kết nối tri thức, vốn sống và kỹ năng của người cao tuổi Nhật Bản với nhu cầu tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Bảng tổng hợp chỉ số tài sản người cao tuổi Nhật Bản (cập nhật 2025-2026)

Điểm nổi bật từ dữ liệu mới nhất

1. Sự phân hóa giàu nghèo rõ rệt trong nhóm cao tuổi

Mặc dù con số bình quân có thể lên tới 2.416 triệu JPY (240 triệu Yên), nhưng con số này bị kéo lên bởi một nhóm nhỏ siêu giàu. Thực tế, tiết kiệm trung vị của nhóm này chỉ là 1.178 triệu JPY (117 triệu Yên) – một con số phản ánh đúng hơn thực tế tài chính của phần lớn người cao tuổi.

Có đến 10,9% hộ gia đình cao tuổi không có bất kỳ tài sản tài chính nào, trong khi 25,2% lại nắm giữ trên 30 triệu JPY – minh chứng cho sự phân hóa sâu sắc.

2. Xu hướng mới: cao tuổi vẫn đi làm với tỷ lệ kỷ lục

Năm 2025, Nhật Bản ghi nhận:

• 930.000 người cao tuổi (65+) vẫn đang đi làm – con số cao nhất từ trước đến nay.

• 53,6% người 65–69 tuổi vẫn tham gia lực lượng lao động; tỷ lệ này ở nhóm 70–74 là 35,1% và nhóm 75+ vẫn đạt 12,0%.

• Mỗi 1/7 người đi làm tại Nhật hiện nay là người cao tuổi.

Điều này cho thấy người cao tuổi Nhật Bản không chỉ có tài sản mà còn rất năng động, sẵn sàng và có khả năng tiếp tục lao động và đóng góp cho xã hội.

Kết luận: cập nhật so với bảng gốc (2014)

So với bảng thống kê năm 2014, dữ liệu năm 2025–2026 cho thấy:

• Tiền tiết kiệm trung bình có sự biến động do lạm phát và sự phân hóa giàu nghèo rõ rệt hơn.

• Tỷ lệ sở hữu nhà vẫn ở mức rất cao (84,5%), gần với mức 90% được đề cập trong bảng gốc.

• Số người cao tuổi năng động (65–74 tuổi) vẫn duy trì ổn định ở mức khoảng 15 triệu người, củng cố nhận định về nguồn lực lao động tiềm năng lớn từ nhóm này.

• Xu hướng cao tuổi vẫn tiếp tục làm việc đang ngày càng trở nên phổ biến và được thể chế hóa, thay vì chỉ dừng lại ở mong muốn như năm 2014.

Nguồn dữ liệu chính thống để cập nhật:

• J-FLEC (Japan Financial Literacy and Education Corporation) – "Điều tra về hành vi tài chính hộ gia đình" 2025

• Tổng cục Thống kê Nhật Bản – "Dân số Nhật Bản" 2025

• Bank of Japan – "Thống kê luồng vốn" 2025

日本のアクティブシニアの需要とベトナムの成長需要を結びつける戦略

2014年提案を基にした2026年版経済分析

10年以上前、元日本国務大臣 Iwao Matsuda が元ベトナム国家主席 Truong Tan Sang に提案した構想が、2026年の今、改めて注目されています。

それは、日本の高齢化という課題を、Vietnam の新たな成長機会へ転換するという考え方です。

Japan、Germany、South Korea、Italy などの先進国では、労働力不足、医療費増加、社会保障負担拡大が深刻化しています。

一方、ベトナムはまだ人口ボーナス期にありますが、2035年以降は急速な高齢化が見込まれています。

この状況で、日本の元気な高齢者層を活用することは、双方に利益をもたらす可能性があります。

日本のアクティブシニアは巨大な人的資源

2026年の日本では、65歳以上人口は3,600万人超、人口の約30%です。

そのうち約930万人が就業継続、パート勤務、顧問、教育、地域活動などで社会参加しています。

多くは高度成長期を支えた世代であり、以下の企業で経験を積んできました。

Toyota
Mitsubishi Corporation
Hitachi
Panasonic
Sumitomo Corporation

彼らは以下の分野で強みを持ちます。

• 生産改善
• カイゼン
• 品質管理
• 精密機械
• 物流管理
• 職業訓練
• 高齢者医療
• スマート農業

ベトナムへの経済効果（試算）

1. 製造業の生産性向上

日本人専門家1人が、従業員300人の工場を担当し、生産性を3%向上させた場合、

年間売上1,000万米ドルの工場では、

年間30万米ドルの付加価値増

1,000人派遣されれば、

年間3億米ドルの経済効果

2. 職業訓練

専門家1人が年間100人を育成し、1人あたり年収が1,000米ドル増えるとすると、

1人あたり年間10万米ドルの所得創出

1,500人なら、

年間1億5,000万米ドル

3. 長期滞在型シニア経済

2,000人の日本人高齢者がベトナムで月2,000米ドル消費すると、

年間4,800万米ドルの直接消費

10年後に2万人へ拡大すれば、

年間4億8,000万米ドル

提案：Japan Senior Talent Program Vietnam

日本政府とベトナム政府が共同で、

• 技術指導
• 顧問派遣
• 職業教育
• ボランティア
• 長期滞在支援

を行う制度を創設することが考えられます。

結論

日本の高齢者は負担ではなく、知識・経験・資金を持つ貴重な資源です。

ベトナムが適切な制度設計を行えば、日本の高齢化問題を、ベトナムの持続的成長へ変えることができます。

ベトナムは将来的に、アジア有数の アクティブシニア拠点 になる可能性があります。

2026年更新：日本の元気な高齢者の資産統計

注目ポイント

1. 高齢者内の資産格差が明確

平均貯蓄額は高いものの、それは一部の富裕層に引き上げられている。中央値（1,178万円）の方が実態をより正確に反映している。

2. 高齢者の就業率が過去最高

• 就労中の高齢者 (65歳以上)：93万人 (過去最多)

• 65～69歳の就業率：53.6%

• 70～74歳の就業率：35.1%

• 75歳以上の就業率：12.0%

• 就労者全体の7人に1人が高齢者

まとめ（2014年データとの比較）

• 平均貯蓄額は変動あり。格差拡大が明確。

• 持ち家率は依然高水準 (84.5%)。

• 元気な高齢者 (65～74歳) は約1,500万人 → 大きな労働力プール。

• 「働きたい」という希望から「実際に働く」へ移行が進んでいる。