Thư viện Trung tâm thành phố Hino hướng tới đăng ký Di sản Văn hóa Hữu hình quốc gia, gìn giữ “trung tâm tri thức” cho thế hệ sau
Ngày 3/2/2026
Thư viện Trung tâm thành phố Hino (Tokyo) dự kiến sẽ được đăng ký là Di sản Văn hóa Hữu hình quốc gia. Với mặt ngoài xây gạch đặc trưng và bố cục không gian đọc, công trình này đã tạo ảnh hưởng lớn tới kiến trúc thư viện trên toàn Nhật Bản. Thiết kế phản ánh rõ tư tưởng của ông Tsuneo Maekawa (1930–2020), Giám đốc đầu tiên của thư viện, và bố cục gần như không thay đổi kể từ ngày khai trương. Trước sự chuyển dịch của nhu cầu người dùng, thành phố Hino khẳng định sẽ kế thừa tâm huyết của ông Maekawa, duy trì vai trò “điểm tựa tri thức” của cộng đồng bằng các dịch vụ phù hợp thời đại.
Lịch sử hệ thống thư viện Hino bắt đầu năm 1965 với một xe thư viện lưu động “Himawari-go”. Ông Maekawa—người gia nhập Hiệp hội Thư viện Nhật Bản theo lời mời của cựu thị trưởng Takashi Ariyama (1911–1969), người thúc đẩy phong trào phát triển thư viện công sau chiến tranh—sau đó trở thành công chức thành phố. Trong bối cảnh thư viện thời đó chủ yếu là nơi học thi, ông Maekawa đã tái định nghĩa thư viện như “công cụ để người dân tự mình sử dụng”; tư tưởng này trở thành nền tảng cho mô hình thư viện Hino.
Quan niệm rằng “thư viện không chỉ là một tòa nhà, mà là toàn bộ hệ thống cung cấp tài liệu cho người dân”, ông Maekawa ưu tiên hình thành thói quen tự chọn sách hơn là xây dựng công trình. Xe Himawari-go chở khoảng 2.000 cuốn sách đi khắp thành phố, thu hút đông đảo người dân; việc đáp ứng yêu cầu mượn sách đã giúp lượng người dùng tăng nhanh. Đến nay, xe thư viện này vẫn hoạt động, phục vụ tại các công viên trong thành phố.
Theo nhu cầu của người dân, các thư viện nhánh được mở thêm; đến năm 1973, Thư viện Trung tâm chính thức khai trương tại vị trí gần ga JR Toyoda (địa chỉ: Toyoda 2-49-2). Công trình có kết cấu bê tông cốt thép, 1 tầng hầm và 2 tầng nổi.
Theo ông Daisuke Okuzumi, Giám đốc hiện tại, dù đã qua các đợt gia cường chống động đất, diện mạo bên ngoài hầu như không thay đổi. Trong quá trình đăng ký di sản, thư viện được đánh giá là “chuẩn mực tạo hình”, với ảnh hưởng rộng khắp tới kiến trúc thư viện trên cả nước; nhiều đoàn công tác từ các địa phương xa như Hokkaido hay Aichi từng đến tham quan học hỏi.
Kiến trúc sư thiết kế là Azusa Kito (1926–2008). Ông Maekawa từng đánh giá cao thư viện Đại học Kinh tế Tokyo do Kito thiết kế vì sự chăm chút tới từng chi tiết, và đã trực tiếp thuyết phục thị trưởng đương nhiệm để mời Kito đảm trách dự án.
Năm nguyên tắc thiết kế do ông Maekawa đề ra gồm:
-
Thể hiện bằng hình khối các dịch vụ thư viện mới;
-
Thân thiện, dễ tiếp cận;
-
Dễ sử dụng và thuận lợi cho nhân viên;
-
Thích ứng với phát triển và thay đổi trong sử dụng;
-
Càng theo thời gian càng đẹp.
Đặc biệt, việc không bố trí phòng đọc truyền thống mà thay bằng phòng tham khảo (reference room) là một thử nghiệm đột phá, thể hiện đúng vai trò cốt lõi của thư viện.
Khu sách người lớn và thiếu nhi được bố trí hình chữ L, dùng một quầy chung ở trung tâm—trái với thông lệ tách riêng thời bấy giờ—nhằm khuyến khích gia đình cùng sử dụng. Bức tường hướng sân trong phía nam được làm toàn bộ bằng kính để tăng ánh sáng tự nhiên.
Theo Giám đốc Okuzumi, giá sách và bàn thấp giúp dễ lấy sách vẫn giữ nguyên từ ngày đầu; dù màu sàn đã thay đổi so với tông sáng ban đầu, công trình càng trở nên trầm lắng, có chiều sâu theo năm tháng.
Sau hơn nửa thế kỷ, thư viện bắt đầu xuất hiện xuống cấp như dột mưa và trục trặc điều hòa. Năm 2024, thành phố ban hành kế hoạch cải tạo các cơ sở giáo dục xã hội, trong đó Thư viện Trung tâm được xác định kéo dài tuổi thọ đến 80 năm bằng các hạng mục cải tạo phù hợp.
Cũng trong năm 2024, thành phố triển khai dịch vụ thư viện điện tử, cho phép học sinh tiểu học và trung học đọc sách và tra cứu trên máy tính bảng. Việc số hóa giúp không còn tình trạng hết sách đang mượn và tìm tài liệu dễ hơn.
Nhiều người dùng bày tỏ niềm tự hào trước việc đăng ký di sản. Dù trở thành di sản, người dân vẫn là trung tâm. Kế thừa tinh thần của Giám đốc đầu tiên, ông Okuzumi nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn cùng người dân xây dựng một thư viện không chỉ cho mượn sách, mà là một ‘không gian thuộc về cộng đồng’ dễ chịu.”
