Thị trường Waste-to-Energy tại Việt Nam: Cơ hội đầu tư chiến lược đang hình thành
Ngày 21/03/2026 | Biên tập: Annie Nguyễn
Trong bối cảnh áp lực kép giữa tăng trưởng kinh tế và khủng hoảng môi trường, thị trường waste-to-energy (WtE) tại Vietnam đang dần chuyển từ một lĩnh vực “tiềm năng” sang một cơ hội đầu tư mang tính chiến lược. Không phải ngẫu nhiên mà các nhà đầu tư quốc tế bắt đầu nhìn nhận đây là một trong những mảnh ghép quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng và kinh tế tuần hoàn.
Điểm xuất phát của câu chuyện nằm ở chính bài toán rác thải. Việt Nam hiện tạo ra hàng chục triệu tấn chất thải rắn mỗi năm, với tốc độ tăng nhanh do đô thị hóa và công nghiệp hóa. Phần lớn lượng rác này vẫn đang được xử lý bằng chôn lấp, trong đó khoảng 85% chưa qua xử lý đầy đủ, gây áp lực lớn lên môi trường và quỹ đất . Trong bối cảnh đó, WtE nổi lên như một giải pháp “2 trong 1”: vừa xử lý rác, vừa tạo ra điện năng.
Không chỉ dừng ở nhu cầu môi trường, động lực thứ hai đến từ bài toán năng lượng. Nhu cầu điện tại Việt Nam tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm, buộc hệ thống phải tìm kiếm các nguồn bổ sung ngoài than và khí . Trong kịch bản này, WtE có thể đóng góp khoảng 1.000–1.400 MW công suất – một con số không lớn so với tổng hệ thống, nhưng đủ để tạo ra một thị trường ngách hấp dẫn và ổn định .
Chính sự giao thoa giữa hai áp lực – rác thải và năng lượng – đã khiến WtE trở thành một lĩnh vực đặc biệt. Đây không phải là một ngành năng lượng thuần túy, cũng không chỉ là một dịch vụ môi trường. Nó nằm ở giao điểm của cả hai, nơi các mô hình kinh doanh có thể hưởng lợi từ nhiều dòng doanh thu: phí xử lý rác, bán điện, tín chỉ carbon, và thậm chí là vật liệu tái chế.
Tuy nhiên, điều khiến thị trường này trở nên “chiến lược” không chỉ nằm ở nhu cầu, mà còn ở định hướng chính sách dài hạn. Việt Nam đã đặt mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong bức tranh đó, WtE được xem là một giải pháp thực dụng – không phụ thuộc thời tiết như điện gió hay mặt trời, đồng thời xử lý một vấn đề xã hội cấp bách .
Dù vậy, nếu nhìn sâu hơn, thị trường này vẫn đang ở giai đoạn “đang lên/emerging” đúng nghĩa. Quy mô hiện tại còn tương đối nhỏ, với giá trị thị trường chỉ vài trăm triệu USD và dự kiến tăng trưởng khoảng 4–5% mỗi năm trong thập kỷ tới . Điều này phản ánh một thực tế: cơ hội là có thật, nhưng chưa bùng nổ.
Nguyên nhân nằm ở các điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Trước hết là chi phí đầu tư cao, thường vượt quá 1 triệu USD cho mỗi MW công suất, trong khi thời gian hoàn vốn dài . Thứ hai là khung pháp lý còn phức tạp và thiếu đồng bộ, khiến nhiều dự án mất từ 5–8 năm để hoàn thành . Thứ ba là cơ chế giá điện và phí xử lý rác chưa đủ hấp dẫn để thu hút dòng vốn lớn, đặc biệt khi so sánh với các ưu đãi từng dành cho điện mặt trời và điện gió.
Chính những rào cản này lại tạo ra một nghịch lý: thị trường có nhu cầu rất rõ ràng, nhưng chưa đủ điều kiện để bùng nổ. Và đây cũng chính là lý do khiến WtE trở thành “cơ hội chiến lược” – không phải vì nó dễ, mà vì nó đang ở giai đoạn đầu của đường cong phát triển.
Nhìn về phía trước, sự thay đổi sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố then chốt: cải cách chính sách (đặc biệt là giá điện và cơ chế đấu thầu), đơn giản hóa thủ tục hành chính, và sự tham gia sâu hơn của các nhà đầu tư quốc tế mang theo công nghệ và tài chính. Khi ba yếu tố này hội tụ, thị trường WtE tại Việt Nam có thể chuyển từ trạng thái “thử nghiệm” sang “triển khai quy mô”.
Tựu trung lại, waste-to-energy tại Việt Nam không phải là một “câu chuyện tăng trưởng nóng”, mà là một câu chuyện nền tảng dài hạn. Nó không tạo ra những con số đột biến trong ngắn hạn, nhưng lại có khả năng trở thành một trụ cột quan trọng trong hệ sinh thái năng lượng và môi trường.
Cơ hội không nằm ở quy mô hiện tại, mà nằm ở thời điểm bước vào thị trường – trước khi nó thực sự cất cánh.
Nguồn: Tổng hợp từ Medium và các báo cáo thị trường
