Thị trường hydro xanh có cất cánh? Chi phí sản xuất tại Cộng hòa Séc là rào cản lớn
Ngày 9 tháng 8 năm 2026
Trong những năm qua, hydro xanh được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình khử cacbon của châu Âu, nhưng thực tế tại Cộng hòa Séc cho thấy một bức tranh kém lạc quan hơn. Theo Công ty TNHH Công nghệ Hydro Séc (HYTEP), các quy định quá chặt chẽ của Liên minh Châu Âu, cùng với chi phí đầu tư thực tế cao hơn nhiều so với dự kiến, đang kìm hãm sự phát triển của ngành công nghiệp hydro xanh tại quốc gia này.
Chi phí đầu tư và quy định khắt khe
Một sai lầm cơ bản trong xây dựng chính sách của Ủy ban Châu Âu là dự báo về giá thành thiết bị điện phân. Cụ thể, Ủy ban đã kỳ vọng chi phí vốn (CAPEX) cho thiết bị điện phân vào khoảng 600 EUR/kW công suất lắp đặt. Tuy nhiên, trên thực tế, mức giá hiện tại dao động quanh mức 3.000 EUR/kW, cao gấp 5 lần so với dự tính. Sự sai lệch này đã dẫn đến các quy định được xây dựng dựa trên những giả định quá lạc quan, tạo ra áp lực chi phí rất lớn cho các nhà sản xuất .
Các quy định của EU về nhiên liệu tái tạo có nguồn gốc phi sinh học (RFNBO) đặt ra ba tiêu chí then chốt, và đây cũng là những rào cản lớn nhất đối với Cộng hòa Séc :
-
Tính bổ sung (Additionally): Nếu thiết bị điện phân được lắp đặt sau năm 2027, nguồn điện tái tạo cung cấp cho nó không được lắp đặt quá 36 tháng.
-
Tương quan thời gian (Temporal Correlation): Cho đến năm 2030, yêu cầu khớp khối lượng điện sản xuất và tiêu thụ theo tháng. Sau năm 2030, yêu cầu này sẽ siết chặt xuống theo giờ.
-
Tương quan địa lý (Geographical Correlation): Nguồn điện tái tạo phải nằm trong cùng khu vực đấu giá (bidding zone) với thiết bị điện phân.
Đối với Cộng hòa Séc, quốc gia chỉ là một khu vực đấu giá duy nhất và không có lợi thế về nguồn năng lượng tái tạo, những quy định này khiến việc sản xuất hydro xanh trở nên cực kỳ khó khăn và kém hiệu quả. Năng suất sử dụng thiết bị điện phân sẽ rất thấp, đẩy chi phí sản xuất lên cao . Bà Veronika Vohlídková, Giám đốc điều hành HYTEP, đã tuyên bố: "Nếu không có gì thay đổi, sẽ không có sản xuất hydro tái tạo nào ở Cộng hòa Séc" .
Chi phí sản xuất cao và chiến lược quốc gia
HYTEP ước tính, với các quy định hiện hành, giá thành sản xuất hydro xanh tại Cộng hòa Séc ở mức khoảng 15 euro/kg . Trong khi đó, một nghiên cứu cho thấy ở các quốc gia có nguồn năng lượng tái tạo dồi dào hơn như Tây Ban Nha, chi phí có thể thấp hơn đáng kể do cường độ bức xạ mặt trời cao gấp đôi .
Trước thực tế này, Chiến lược Hydro cập nhật của Cộng hòa Séc (tháng 7/2024) đã chia lộ trình phát triển thành ba giai đoạn, với sự chuyển hướng rõ ràng sang nhập khẩu :
-
Giai đoạn 1 (Đến 2030) - Đảo Hydro địa phương: Tập trung xây dựng các "thung lũng hydro" nhỏ, với mục tiêu sản xuất khoảng 20.000 tấn hydro xanh mỗi năm để phục vụ nhu cầu nội địa ban đầu . Chi phí sản xuất mục tiêu ở giai đoạn này là 8 euro/kg .
-
Giai đoạn 2 (2030-2045) - Cầu nối toàn cầu: Đây là giai đoạn then chốt, khi Séc đặt mục tiêu nhập khẩu hydro xanh với giá 3-5 euro/kg thông qua các đường ống dẫn khí được chuyển đổi từ các nước lân cận và các khu vực có chi phí sản xuất thấp hơn. Sản lượng nhập khẩu dự kiến có thể lên tới 1,5 triệu tấn/năm cho mỗi điểm đầu vào .
-
Giai đoạn 3 (Sau 2045) - Công nghệ mới: Tập trung vào sản xuất hydro carbon thấp và tái tạo trong nước nhờ các công nghệ mới, với kỳ vọng giá có thể giảm xuống 2 euro/kg .
Mặc dù vậy, các tập đoàn lớn trong nước như ORLEN Unipetrol, nhà sản xuất và tiêu thụ hydro lớn nhất Séc (khoảng 90.000 tấn/năm), vẫn có kế hoạch xây dựng nhà máy điện phân tại Záluží để cung cấp hydro xanh cho công nghệ sản xuất và các trạm tiếp nhiên liệu .
Khuyến nghị thay đổi chính sách và quan điểm trái chiều
HYTEP và các bên liên quan tại Séc đang kêu gọi Ủy ban Châu Âu nới lỏng các quy định, đặc biệt là về tính bổ sung và tương quan thời gian, để các thiết bị điện phân có thể hoạt động với công suất cao hơn và hiệu quả hơn . Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc nới lỏng các yêu cầu này có thể giảm chi phí mà không làm tăng đáng kể cường độ phát thải .
Tuy nhiên, các tổ chức môi trường và một số nhà sản xuất nhiên liệu tái tạo lại phản đối việc nới lỏng này. Họ cho rằng việc làm suy yếu khuôn khổ quy định sẽ đe dọa đến các mục tiêu khí hậu, sự ổn định của lưới điện và tính chắc chắn cho các nhà đầu tư . Quan điểm này cho thấy một cuộc tranh luận đang diễn ra gay gắt giữa nhu cầu thúc đẩy ngành công nghiệp non trẻ và việc duy trì tính toàn vẹn môi trường của hydro xanh.
Kết luận
Câu chuyện của Cộng hòa Séc là một bài học điển hình về thách thức khi áp dụng một khung quy định chung của EU vào một quốc gia có điều kiện tự nhiên và kinh tế không thuận lợi. Chi phí sản xuất hydro xanh trong nước là quá cao và sẽ không thể cạnh tranh. Do đó, chiến lược của quốc gia này đặt trọng tâm vào nhập khẩu trong tương lai. Sự thành công của chiến lược này phụ thuộc vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng đường ống dẫn hydro xuyên biên giới và một cuộc cải cách chính sách của EU để giảm bớt gánh nặng chi phí trong giai đoạn đầu, mở đường cho thị trường hydro xanh thực sự cất cánh, dù là trong nước hay thông qua thương mại quốc tế.
