THACO và bài toán metro TP.HCM: tham vọng công nghiệp hóa hạ tầng đô thị Việt Nam

29/04/2026
Annie Nguyễn

Phát biểu của ông Trần Bá Dương – Chủ tịch THACO – tại lễ khởi công các dự án hạ tầng trọng điểm TP.HCM, trong đó nhấn mạnh cam kết xây dựng một hệ thống metro “chuẩn mực, hiệu quả”, không chỉ mang tính tuyên bố doanh nghiệp mà còn phản ánh một xu hướng sâu hơn: sự dịch chuyển vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển hạ tầng đô thị Việt Nam.

Trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy nhanh mạng lưới đường sắt đô thị, THACO nổi lên như một trong những doanh nghiệp nội địa hiếm hoi tham gia trực tiếp vào lĩnh vực vốn trước đây do nhà nước và các nhà thầu quốc tế chi phối.

1. Từ “nhà sản xuất công nghiệp” sang “nhà phát triển hạ tầng”

THACO vốn được biết đến như một tập đoàn công nghiệp – ô tô – cơ khí và đã tham gia các dự án hạ tầng Thủ Thiêm cũng như cầu Ba Son. Việc tham gia các dự án metro cho thấy một bước chuyển quan trọng:

• từ sản xuất công nghiệp → EPC hạ tầng có độ phức tạp cao → phát triển hệ thống đô thị tích hợp
• từ chuỗi giá trị nội địa → tham gia hạ tầng giao thông quy mô quốc gia

Theo các kế hoạch gần đây, doanh nghiệp này không chỉ tham gia một tuyến mà hướng đến nhiều tuyến metro và kết nối liên vùng trong TP.HCM. Điều này đặt THACO vào một vai trò mới: nhà tích hợp hệ thống hạ tầng đô thị, thay vì chỉ là nhà thầu.

2. Metro TP.HCM: thị trường 50–100 tỷ USD đang mở ra

Hệ thống metro TP.HCM được xem là một trong những chương trình hạ tầng lớn nhất Việt Nam, với tổng nhu cầu đầu tư ước tính hàng chục tỷ USD trong vài thập kỷ tới. Các tuyến như:

• Bến Thành – Thủ Thiêm
• Bến Thành – Tham Lương
• Thủ Thiêm – Long Thành

đang được đẩy mạnh theo mô hình PPP và BT, mở ra không gian cho doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn. Điểm đáng chú ý là: metro không còn là dự án đơn lẻ, mà đang trở thành “hệ sinh thái đô thị – tài chính – bất động sản – công nghiệp”.

3. Logic chính sách: nội địa hóa năng lực xây dựng metro

Sự xuất hiện của THACO trong lĩnh vực metro phản ánh một định hướng chính sách rõ rệt:

• giảm phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài
• phát triển năng lực kỹ thuật nội địa
• tạo “chuỗi giá trị công nghiệp đường sắt” trong nước

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với:

• chi phí metro cao
• tiến độ chậm
• phụ thuộc công nghệ ngoại nhập

Nếu THACO và các doanh nghiệp nội địa thành công, Việt Nam có thể hình thành: một ngành công nghiệp hạ tầng giao thông nội địa tương tự mô hình Hàn Quốc hoặc Trung Quốc giai đoạn đầu.

4. Rủi ro: vốn lớn, công nghệ cao và mô hình PPP phức tạp

Dù tiềm năng lớn, bài toán metro vẫn tồn tại nhiều thách thức:

(1) Áp lực vốn dài hạn

Metro là loại hình hạ tầng có thời gian hoàn vốn rất dài, phụ thuộc vào:

• lưu lượng hành khách
• trợ giá công
• phát triển đô thị dọc tuyến

(2) Rủi ro công nghệ

Hệ thống metro hiện đại yêu cầu:

• tự động hóa cao
• hệ thống tín hiệu phức tạp
• tiêu chuẩn an toàn quốc tế

(3) Cơ chế PPP – BT

Việc kết hợp đất đai – hạ tầng – tài chính có thể tạo ra:

• áp lực minh bạch định giá
• rủi ro cân đối ngân sách dài hạn

5. Ý nghĩa chiến lược: hình thành “trục công nghiệp hóa đô thị”

Nếu nhìn rộng hơn, vai trò của THACO trong metro không chỉ là xây dựng hạ tầng, mà là một phần của quá trình công nghiệp hóa đô thị TP.HCM, trong đó:

• doanh nghiệp nội địa đảm nhận xây dựng và EPC
• nhà nước định hướng quy hoạch và đất đai
• khu vực tư nhân tham gia vận hành và phát triển đô thị dọc tuyến

Điều này có thể tạo ra một mô hình mới, đó là “urban-industrial complex” – tổ hợp đô thị – công nghiệp – hạ tầng tích hợp

Kết luận

Cam kết của ông Trần Bá Dương về việc xây dựng hệ thống metro “chuẩn mực” phản ánh một bước chuyển lớn hơn của Việt Nam: từ đầu tư hạ tầng dựa vào nhà nước sang mô hình đồng phát triển giữa nhà nước và doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn. Nếu thành công, THACO không chỉ là nhà thầu metro, mà có thể trở thành một trong những trụ cột đầu tiên của ngành công nghiệp hạ tầng đường sắt Việt Nam.