Phân tích: Biomethane ASEAN – Việt Nam có thể trở thành trung tâm hydrogen từ biogas?

Ngày 6/3/2026, Ban Thư ký VAHC

Trong khi nhiều quốc gia tập trung vào hydrogen từ điện tái tạo, một hướng đi khác đang được chú ý tại Đông Nam Á: sản xuất hydrogen từ biogas và biomethane.

Một hội thảo gần đây do ISEAS – Yusof Ishak Institute tổ chức, do chuyên gia năng lượng Christopher Len điều phối, cho thấy tiềm năng biomethane của khu vực vẫn còn rất lớn và gần như chưa được khai thác.

Đối với Việt Nam, đây có thể là một con đường thực tế để phát triển hydrogen xanh từ nguồn sinh khối sẵn có.

Đông Nam Á “giàu sinh khối nhưng nghèo biomethane”

Theo phân tích tại hội thảo, Đông Nam Á hiện chỉ khai thác khoảng 1% tiềm năng biomethane.

Các nguồn sinh khối lớn trong khu vực gồm:

• chất thải nông nghiệp

• chất thải chăn nuôi

• phụ phẩm công nghiệp thực phẩm

• rác thải hữu cơ đô thị

• chất thải từ ngành dầu cọ.

Tại Malaysia và Indonesia, chất thải từ nhà máy chế biến dầu cọ đã tạo ra hàng nghìn cơ sở sản xuất biogas. Tuy nhiên phần lớn khí này vẫn chưa được nâng cấp thành biomethane tiêu chuẩn khí tự nhiên.

Biomethane – cầu nối giữa biogas và hydrogen

Biogas sau khi được làm sạch và nâng cấp có thể trở thành biomethane, có thành phần methane tương tự khí tự nhiên.

Từ đây có thể sản xuất hydrogen thông qua các công nghệ quen thuộc như:

• steam methane reforming (SMR)

• autothermal reforming (ATR).

Nếu kết hợp với thu giữ carbon (CCS), hydrogen sản xuất từ biomethane có thể đạt mức phát thải rất thấp, thậm chí carbon âm nếu nguồn sinh khối hấp thụ CO₂ từ khí quyển.

Điều này mở ra khả năng hình thành chuỗi giá trị:

nông nghiệp → biogas → biomethane → hydrogen → năng lượng sạch.

Việt Nam có lợi thế đặc biệt

So với nhiều quốc gia trong khu vực, Việt Nam có nguồn sinh khối rất đa dạng.

Các nguồn chính gồm:

1. Chăn nuôi

Việt Nam có khoảng:

• 30 triệu con lợn

• hơn 500 triệu gia cầm

• hàng triệu bò và trâu.

Chất thải chăn nuôi là nguồn biogas rất lớn.

2. Phụ phẩm nông nghiệp

Các ngành sản xuất tạo ra lượng sinh khối khổng lồ:

• rơm rạ từ lúa gạo

• bã mía

• vỏ trấu

• phụ phẩm thủy sản.

3. Rác thải đô thị

Các thành phố lớn như:

• TP.HCM

• Hà Nội

• Cần Thơ

đều đang đối mặt với áp lực xử lý rác hữu cơ.

Rác hữu cơ có thể trở thành nguồn biogas ổn định nếu được phân loại và xử lý đúng cách.

Cơ hội đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long

Đồng bằng sông Cửu Long có thể trở thành trung tâm biomethane của Việt Nam.

Lý do gồm:

• trung tâm sản xuất lúa gạo lớn nhất Việt Nam

• ngành nuôi trồng thủy sản quy mô lớn

• mật độ chăn nuôi cao

• nhiều khu chế biến thực phẩm.

Các tỉnh như:

• Bạc Liêu

• Sóc Trăng

• Trà Vinh

• Cà Mau

đều có tiềm năng phát triển các cụm biogas – biomethane – hydrogen.

Nếu kết hợp với điện gió ngoài khơi, khu vực này có thể hình thành hệ sinh thái năng lượng mới.

Từ biogas đến hydrogen cho công nghiệp

Hydrogen từ biomethane có thể phục vụ nhiều ngành công nghiệp:

• sản xuất phân bón

• lọc dầu

• hóa chất

• nhiên liệu vận tải

• sản xuất thép xanh.

Một lợi thế lớn là hydrogen từ biomethane có thể tận dụng hạ tầng khí tự nhiên hiện có, giảm chi phí đầu tư so với hydrogen từ điện phân.

Thách thức chính

Mặc dù tiềm năng lớn, phát triển biomethane tại Việt Nam vẫn gặp nhiều rào cản:

1. Thiếu thị trường tiêu thụ

Biogas hiện chủ yếu sử dụng quy mô nhỏ, chưa hình thành thị trường biomethane thương mại.

2. Hạ tầng thu gom sinh khối

Nguồn sinh khối phân tán khiến chi phí thu gom cao.

3. Chính sách khuyến khích còn hạn chế

Các cơ chế giá và tín chỉ carbon cho biomethane vẫn chưa rõ ràng.

Hướng đi chiến lược cho Việt Nam

Từ kinh nghiệm ASEAN, Việt Nam có thể xem xét ba hướng phát triển:

1. Xây dựng các “biomethane hubs”

Tập trung tại các vùng nông nghiệp lớn như:

• Đồng bằng sông Cửu Long

• Đông Nam Bộ

• Đồng bằng sông Hồng.

2. Kết hợp biomethane với hydrogen

Các nhà máy biomethane có thể tích hợp sản xuất hydrogen và ammonia xanh.

3. Kết nối thị trường quốc tế

Hydrogen hoặc ammonia từ biomethane có thể phục vụ các thị trường xuất khẩu như:

• Nhật Bản

• Hàn Quốc

• Singapore.

Kết luận

Trong khi nhiều quốc gia chạy đua phát triển hydrogen từ điện tái tạo, biomethane có thể trở thành con đường nhanh hơn và rẻ hơn cho Đông Nam Á.

Với nguồn sinh khối dồi dào từ nông nghiệp và chăn nuôi, Việt Nam có cơ hội xây dựng một chuỗi giá trị năng lượng mới:

nông nghiệp → biogas → biomethane → hydrogen → năng lượng sạch.

Nếu được quy hoạch và đầu tư đúng hướng, biomethane không chỉ giúp giảm phát thải methane mà còn có thể biến Việt Nam thành một trung tâm hydrogen sinh học của khu vực ASEAN.