Nam Phi ra quyết định đầu tư cuối cùng cho dự án e-SAF, Tổng thống hậu thuẫn các dự án hydro
17/09/2026
Annie Nguyễn
Phelan Green Hydrogen của Nam Phi đã ra quyết định đầu tư cuối cùng (FID) cho giai đoạn đầu dự án nhiên liệu hàng không bền vững từ hydro xanh (e-SAF), đánh dấu cột mốc quan trọng khi Tổng thống nước này công bố "làn sóng đầu tiên" các dự án được chương trình hydro xanh quốc gia hậu thuẫn.
Sáu dự án ưu tiên, dẫn đầu là cơ sở sản xuất 140.000 tấn/năm của Phelan tại Saldanha Bay (Western Cape), được hậu thuẫn sau khi Tổng thống Cyril Ramaphosa tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18, nơi các nhà lãnh đạo đồng ý hợp tác về hydro và chuỗi giá trị liên quan.
Cơ sở e-SAF của Phelan là dự án tiến xa nhất. Sau cam kết vốn cổ phần 100 triệu USD, thi công dự kiến bắt đầu quý I/2027, với lô e-SAF xuất khẩu đầu tiên hướng tới quý I/2029. Giai đoạn đầu dự kiến sản xuất khoảng 35.000 tấn e-SAF mỗi năm, tương đương tối đa 6% tổng khối lượng e-SAF bắt buộc của EU và Anh cho năm 2030.
Dự án đã có thỏa thuận bao tiêu với một đối tác chưa tiết lộ danh tính, và cấu trúc tài chính đầy đủ cũng chưa được công bố. Johnson Matthey sẽ cung cấp công nghệ HyCOgen để chuyển đổi CO2 thu giữ và hydro điện phân thành syngas, sau đó dùng FT CANS (phát triển chung với bp) để tạo dầu tổng hợp. Công nghệ Fischer-Tropsch Unicracking của Honeywell UOP sẽ nâng cấp dầu tổng hợp thành nhiên liệu phản lực. Phelan Green cũng đã ký thỏa thuận cung cấp điện phân 200 MW với Sungrow Hydrogen, được mô tả là đơn hàng điện phân lớn nhất từng được đặt tại châu Phi.
Công bố làn sóng dự án đầu tiên tại Hội nghị thượng đỉnh Hydro xanh châu Phi ở Cape Town, Tổng thống Ramaphosa cho biết sáu dự án này là kết quả của quá trình đánh giá nghiêm ngặt nhằm chuẩn hóa tính khả thi tài chính và củng cố niềm tin nhà đầu tư. Bài phát biểu được Bộ trưởng Điện lực và Năng lượng, Tiến sĩ Kgosientsho Ramokgopa, trình bày thay.
"Đây là một cột mốc quan trọng," Ramaphosa nói. "Như Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã lưu ý đầu năm nay, 'nút thắt thực sự trong việc mở rộng hydro sạch là nhu cầu, không phải công nghệ'. Do đó, việc mở rộng quy mô phụ thuộc vào các thỏa thuận bao tiêu dài hạn. Dự án này mang lại ý nghĩa thực tiễn cho thách thức chúng ta đặt ra tại hội nghị năm ngoái: quyết định đầu tư đã được đưa ra, vốn cổ phần đã cam kết, thiết bị chính đã được đặt hàng và lộ trình thi công đã được xác lập."
Năm dự án còn lại trong làn sóng đầu tiên trải rộng các lĩnh vực chủ chốt của chuỗi giá trị hydro xanh. Dự án Amoniac xanh Coega ở Eastern Cape đã hoàn tất công tác chuẩn bị ban đầu. Dự án Sắt hoàn nguyên trực tiếp bằng hydro Saldanha, hợp tác giữa Enertrag và ArcelorMittal, đang ở giai đoạn tiền khả thi và sẽ kết nối hydro xanh với sản xuất sắt thép phát thải thấp hơn. Prieska Power Reserve ở Northern Cape là dự án amoniac xanh nhắm thị trường nội địa, hiện ở giai đoạn phát triển. Hành lang Methanol xanh của Green e-Fuels Producers, nhắm nhu cầu châu Âu, đang ở giai đoạn tiền khả thi, trong khi Dự án Giải pháp Hydro xanh, tập trung chủ yếu vào nhu cầu Nam Phi, đã hoàn tất thiết kế kỹ thuật front-end.
Ramaphosa chưa cam kết hỗ trợ tài khóa cụ thể cho các dự án nhưng cho biết làn sóng này sẽ tập trung vào "chuẩn bị dự án, huy động đầu tư và điều phối chính phủ" để hỗ trợ đạt FID. Ông cũng cho biết sẽ có làn sóng dự án thứ hai.
Tổng thống nhấn mạnh châu Phi có cơ hội trở thành trung tâm toàn cầu lớn về hydro xanh, nhờ nguồn năng lượng tái tạo và nước dồi dào cùng trữ lượng khoáng sản quan trọng. Tuy nhiên, ông cảnh báo châu lục này không nên chỉ là nhà cung cấp năng lượng tái tạo, khoáng sản hay phân tử hydro. "Châu Phi phải tham gia xuyên suốt chuỗi giá trị với vai trò chủ sở hữu, nhà sản xuất, đối tác công nghệ, nhà sản xuất và thị trường," ông nói, thêm rằng kinh tế hydro xanh phải đóng góp vào công nghiệp hóa châu Phi qua các lĩnh vực như sản xuất phân bón, sắt thép xanh, nhiên liệu bền vững, thiết bị, kỹ thuật và dịch vụ liên quan.
Hội nghị thượng đỉnh Hydro xanh châu Phi kéo dài hai ngày, với chủ đề "Đưa ngành hydro xanh châu Phi từ PowerPoint đến Gigawatt," quy tụ hơn 1.000 đại biểu từ 17 quốc gia, gồm quan chức chính phủ, nhà đầu tư, chuyên gia năng lượng và lãnh đạo ngành.
Dù FID là bước đột phá cho tham vọng hydro của Nam Phi, thách thức vẫn còn. Hydro xanh và nhiên liệu điện tử cần vốn lớn, đòi hỏi kỹ thuật cao và phụ thuộc vào việc người mua ở châu Âu thực hiện cam kết giảm phát thải. Phelan chưa công bố đối tác bao tiêu lẫn cấu trúc tài chính đầy đủ, để ngỏ câu hỏi về cách đảm bảo nợ dự án và liệu doanh thu tương lai có đủ dự đoán được không.
Tuy vậy, với một ngành mà "quyết định đầu tư cuối cùng" thường có nghĩa là "có lẽ năm sau," động thái của Phelan Green mang lại ngày thi công cụ thể và chuẩn mực thương mại để năm dự án còn lại tham chiếu khi tìm kiếm chủ nợ và đối tác bao tiêu.
