Loài người có đang lựa chọn sai? Hàng nghìn tỷ đô la cho AI, robot và bom đạn, trong khi hàng trăm triệu người đói và không có điện
Ngày: 31 tháng 5 năm 2026
Annie Nguyễn
Bài viết này mang tính phản biện và tạo góc nhìn ngược xu hướng AI và robot hiện tại nhằm giúp các nhà làm chính sách, nhà đầu tư có sự chuẩn bị và ứng phó với các góc khuất khi trào lưu AI và robot diễn ra mạnh mẽ. Bài viết không mang tính đả kích xu hướng tất yếu về AI và robot.
Dân số thế giới hiện đã vượt mốc 8 tỷ người, nhưng những con số thống kê mới nhất về nạn đói và tình trạng thiếu năng lượng đang gióng lên hồi chuông báo động. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), số người bị đói kinh niên trên toàn cầu đã lên tới 815 triệu người. Báo cáo "Triển vọng Toàn cầu năm 2026" của Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo có tới 318 triệu người sẽ đối mặt với nạn đói nghiêm trọng trong năm 2026, con số cao nhất trong lịch sử nhân loại hiện đại. Trong khi đó, báo cáo "Năng lượng Thế giới 2025" của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết khoảng 730 triệu người vẫn không có điện để dùng, và ước tính gần 666 triệu đến 730 triệu người đang sống trong cảnh thiếu thốn năng lượng cơ bản. Như vậy, gần 1/10 nhân loại đang sống trong bóng tối và hơn 10% dân số không có đủ thức ăn.
Năng lượng và nước sạch đang đi về đâu?
Câu trả lời khiến nhiều người ngỡ ngàng: tất cả đang được định hướng để chảy vào hai thực thể vô tri – AI và các trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ nó. Ông Lê Ngọc Ánh Minh, một chuyên gia phân tích độc lập về địa kinh tế, đã chỉ ra một nghịch lý trần trụi: trong khi hơn 700 triệu người đói meo và không có điện, loài người đang lao vào cuộc đua đầu tư AI với quy mô chưa từng có. Ông dẫn chứng, theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), tổng đầu tư toàn cầu vào AI trong năm 2025 đã vượt ngưỡng 500 tỷ USD, riêng các startup AI tại Mỹ đã huy động được 150 tỷ USD. Tổng giá trị các thương vụ trung tâm dữ liệu toàn cầu trong 11 tháng đầu năm 2025 đạt gần 61 tỷ USD. Và con số này mới chỉ là khởi đầu. Citigroup dự báo 2026-2030, tổng vốn đầu tư toàn cầu cho AI sẽ lên tới 8,9 nghìn tỷ USD; tổng vốn đầu tư cộng dồn AI (bao gồm trung tâm dữ liệu) có thể lên gần 4 nghìn tỷ USD, doanh thu AI ước đạt hơn 1,6 nghìn tỷ USD vào năm 2030.
Các cơn khát dữ liệu này cũng đang khiến nguồn nước sạch bị bòn rút nghiêm trọng. Một trung tâm dữ liệu ở Mỹ có thể tiêu thụ tới 5 triệu gallon nước mỗi ngày (tương đương gần 19 triệu lít, tương đương lượng nước tiêu thụ của từ 15.600 đến 23.500 hộ gia đình Mỹ). Các trung tâm dữ liệu của Meta, Google, Microsoft… mỗi năm tiêu thụ hàng tỷ lít nước chỉ để làm mát máy chủ và các bộ vi xử lý AI. Ông Shaolei Ren, Đại học California Riverside dự báo đến năm 2027, các trung tâm dữ liệu AI sẽ tiêu thụ khoảng 4,2 đến 6,6 tỷ mét khối nước từ nguồn ngầm lẫn nguồn mặt, tương đương mức tiêu thụ nước của 17-20 triệu người/năm tại các nước phát triển.
Vậy năng lượng thì sao? Trong khi hàng trăm triệu người không có điện, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo nhu cầu điện của riêng các trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ sẽ tăng vọt từ 4% tổng nhu cầu điện toàn quốc hiện nay lên 9% vào năm 2030, và lên tới 12-15% vào năm 2050. Các nền kinh tế như Trung Quốc và EU cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng điện năng tương tự từ khối AI.
Thay vì nuôi con người, loài người đang nuôi "người máy" và "bom đạn"
Nghịch lý càng trở nên trào phúng hơn khi nhìn vào bảng cân đối chi tiêu của loài người. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), chi tiêu quân sự toàn cầu năm 2025 đã đạt gần 2.900 tỷ USD, tăng năm thứ 11 liên tiếp, với tổng chi tiêu của ba nước Mỹ, Trung Quốc, Nga là 1.480 tỷ USD, tức hơn một nửa chi tiêu quân sự toàn cầu. Riêng ngân sách quốc phòng của Mỹ dự kiến có thể tăng lên 1.500 tỷ USD trong những năm tới.
Trong khi đó, thị trường robot toàn cầu cũng bùng nổ. Giá trị thị trường robot thông minh dự báo sẽ tăng từ 16 tỷ USD trong năm 2025 lên 42 tỷ USD vào năm 2030. Các khoản đầu tư vào robot hình người, sản xuất tự động đang ngốn hàng trăm tỷ USD mỗi năm, với ước tính 16.000 robot hình người được lắp đặt chỉ trong năm 2025, riêng Trung Quốc chiếm tới 80%.
Vậy thay vì đầu tư vào nông nghiệp, lương thực, nước sạch và năng lượng tái tạo để nuôi hàng trăm triệu người đang đói, loài người đã quyết định "đầu tư mạnh" vào những thứ vô tri như robot, AI và bom đạn để rồi... đánh nhau và thay thế chính mình.
Như lời ông Lê Ngọc Ánh Minh đã nói: "Loài người thật ra cần tính toán lại về sự thông minh khả thi. Nhân loại thiếu tiền để lo cho bữa ăn, nhưng nhân loại sẵn sàng chi rất nhiều tiền để chế tạo bom đạn cất kho rồi khi căng thẳng đầu óc mang ra đánh nhau." Hệ quả của việc loài người không tập trung lao động mà muốn giao cho robot và AI làm dùm dễ tạo ra một cuộc khủng hoảng tài nguyên chưa từng có. Các nước lại xung đột, chiến tranh với nhau để tranh giành tài nguyên, mà tài nguyên này để chế tạo và nuôi AI, nuôi robot, ...
AI và robot đang "tranh việc" của chính con người
Các báo cáo từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) chỉ ra rằng đến năm 2030, hơn 40% lực lượng lao động toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng bởi AI, tương đương khoảng 1,5 đến 2 tỷ người. Khoảng 90 triệu việc làm hiện tại sẽ bị xóa sổ trong vòng 5 năm tới, đặc biệt trong các lĩnh vực trí óc như tài chính, luật, công nghệ thông tin, truyền thông. CEO Anthropic, Dario Amodei, dự báo AI có thể đẩy tỷ lệ thất nghiệp ở Mỹ lên 20%, tương đương khoảng 35-40 triệu người mất việc, đồng thời AI sẽ "xóa sổ một nửa vị trí nhân viên văn phòng".
Nhưng AI không chỉ tấn công white collar (là lao động trí óc). Bill Gates và Elon Musk đều tiên đoán rằng trong vòng 20 năm tới, robot hình người với độ khéo léo ngày càng cao sẽ thay thế cả blue collar (là lao động chân tay), khiến cho những người thợ công nhân trong các nhà máy, công trường xây dựng, vận tải và logistics cũng mất việc. Không có việc làm, không có thu nhập – họ sẽ rơi vào vòng xoáy đói nghèo. Nhưng nghịch lý lớn nhất là: nguồn tiền và tài nguyên được dùng để tạo ra AI, robot và trung tâm dữ liệu, thay vì được dùng để giải quyết nạn đói, thiếu điện và thiếu nước sạch cho hơn 1 tỷ người. Các chính phủ cần tính toán chính sách ứng phó với số lượng lao động dôi dư do AI và robot đào thải.
Dự báo 2050: Đói nghèo sẽ gia tăng hay giảm bớt?
Ông Lê Ngọc Ánh Minh đưa ra một dự báo đáng suy ngẫm: đến năm 2050, dân số thế giới dự kiến đạt 9,7 tỷ người. Nhưng nếu loài người tiếp tục đầu tư hàng chục nghìn tỷ USD cho AI, robot, bom đạn, và các trung tâm dữ liệu, trong khi bỏ mặc những người nghèo nhất, tỷ lệ đói nghèo toàn cầu sẽ không giảm mà có xu hướng gia tăng. Các chính phủ cần tính toán để thích ứng phù hợp vì chắc chắn rằng AI, robot sẽ giúp cho một nhóm lợi thế trở nên giàu có nhưng việc bào mòn tài nguyên khắp thế giới như thế sẽ kéo theo rất nhiều người trở nên nghèo đói.
Hiện tại, ước tính khoảng 815 triệu người bị đói kinh niên. Với 318 triệu người đang đối mặt nạn đói cấp tính trong năm 2026, cùng với 730 triệu người thiếu điện và khoảng 1,3-2 tỷ người thiếu nước sạch, ông cảnh báo rằng nếu các nguồn lực toàn cầu không được tái phân bổ khẩn cấp, đến năm 2050, con số người đói và thiếu năng lượng có thể tăng lên gần 1,5 tỷ người. Điều này đặc biệt nghiêm trọng tại châu Phi cận Sahara, Nam Á và một phần Đông Nam Á – nơi các nguồn lực đang bị bào mòn để phục vụ các cường quốc công nghệ và quân sự.
Kết luận: Một lựa chọn sai lầm có tính hệ thống cần tính toán lại
Loài người đang rơi vào một vòng lặp luẩn quẩn: một mặt lao vào đầu tư "khủng" cho AI và robot để thay thế chính mình, mặt khác chạy đua vũ trang và chế tạo bom đạn ngày càng nhiều để đe dọa lẫn nhau. Hàng trăm triệu người vẫn đói, vẫn không có điện, không có nước sạch. Thay vì dùng trí thông minh của mình để giải quyết các vấn đề cơ bản nhất cho đồng loại, loài người đang trở nên "thiếu thông minh" khi chạy theo những cỗ máy vô tri, những cỗ máy rất thông minh.
Câu hỏi đặt ra là: chúng ta có thực sự thông minh hơn các loài khác khi cứ tạo ra những cỗ máy tiêu thụ năng lượng, tài nguyên, nước sạch khổng lồ, chỉ để thay thế chính mình, rồi cầm súng đánh lẫn nhau, trong khi hàng trăm triệu người đồng loại vẫn đang chết đói, sống trong bóng tối và khát nước sạch? Đã đến lúc loài người cần thay đổi tư duy và ưu tiên nguồn lực một cách có trách nhiệm hơn. Nếu không, đến năm 2050, một bộ phận lớn nhân loại sẽ vẫn chìm trong đói nghèo, trong khi các AI và robot đang "sống" trong những tòa trung tâm dữ liệu xa hoa, tốn điện, tốn nước và tốn tiền của chúng ta.
