Kinh tế theo quy mô (chiều dọc): Vì sao “nhỏ và nhân bản hàng loạt” không phải lúc nào cũng rẻ?

Theo Paul Martin – Chuyên gia phát triển quy trình hóa học, Đại học Aberdeen

Ngày 22/2/2026

LONDON – Trong bối cảnh nhiều đề xuất về lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR), hydrogen phân tán hay các nhà máy xử lý rác quy mô nhỏ đang nổi lên, ông Paul Martin cảnh báo rằng kinh tế kỹ thuật cơ bản thường bị bỏ qua.

Theo ông, lợi thế của “kinh tế theo quy mô chiều dọc” xuất phát từ vật lý: khi tăng kích thước thiết bị, chi phí vốn không tăng tỷ lệ thuận với sản lượng. Quy tắc kinh nghiệm C₂ ≈ C₁·S^0.6 cho thấy nhà máy lớn hơn 10 lần chỉ tốn khoảng 4 lần vốn đầu tư, giúp giảm mạnh chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Các yếu tố như tích hợp nhiệt, chia sẻ tiện ích và hạ tầng cũng làm tăng hiệu quả ở quy mô lớn. Tuy nhiên, vẫn tồn tại giới hạn thực tế do logistics, thị trường, rủi ro tập trung và chi phí vận chuyển.

Thông điệp chính: quy mô lớn thường chiếm ưu thế, và việc nhân bản nhiều đơn vị nhỏ không tự động tạo ra lợi thế chi phí như kỳ vọng.