Khủng hoảng nguồn cung phân bón toàn cầu: Cơ hội cho hydrogen và ammonia xanh

Ngày 6/4/2026 – Biên tập: Annie Nguyễn

Diễn biến địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc mới đối với chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu, đặc biệt là ure – loại phân bón quan trọng nhất đối với sản xuất nông nghiệp. Những gián đoạn này không chỉ làm tăng giá mà còn đặt ra câu hỏi chiến lược về an ninh lương thực và tự chủ nguồn cung.

Chuỗi cung ứng ure toàn cầu chịu áp lực

Theo chia sẻ tại hội nghị Argus Fertilizer Asia Conference tổ chức tại Indonesia, thị trường phân bón đã chuyển nhanh từ thảo luận về công nghệ và chuyển đổi xanh sang các vấn đề cấp bách như rủi ro, giá cả và khả năng tiếp cận nguồn cung.

Một ví dụ điển hình là Australia:

• Tiêu thụ khoảng 3,8 triệu tấn ure mỗi năm
• Phụ thuộc 100% vào nhập khẩu
• Khoảng 60–65% nguồn cung đến từ Middle East

Việc gián đoạn vận tải qua Strait of Hormuz đang tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng này.

Các nguồn thay thế cũng bị hạn chế

Khả năng thay thế nguồn cung hiện tại gặp nhiều rào cản:

• China hạn chế xuất khẩu phân bón để đảm bảo an ninh lương thực trong nước
• Russia vẫn xuất khẩu nhưng chịu thuế cao và khó khăn tài chính, logistics
• Egypt và Nigeria là lựa chọn tiềm năng nhưng vướng rào cản kiểm dịch

Nguồn cung từ Indonesia, Malaysia và Brunei không đủ để bù đắp thiếu hụt.

Kết quả là giá phân bón dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong năm 2026, kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp và giá thực phẩm.

Hydrogen và ammonia xanh: giải pháp dài hạn

Khủng hoảng này một lần nữa làm nổi bật vai trò của hydrogen trong ngành phân bón.

Ure và ammonia truyền thống phụ thuộc vào khí tự nhiên (hydrogen xám). Trong khi đó, hydrogen xanh sản xuất từ năng lượng tái tạo có thể giúp:

• Giảm phụ thuộc vào nhập khẩu khí và phân bón
• Ổn định chi phí dài hạn
• Giảm phát thải CO₂ trong nông nghiệp

Đặc biệt, ammonia xanh (NH₃) – được sản xuất từ hydrogen xanh – có thể thay thế trực tiếp ammonia truyền thống trong sản xuất phân bón.

Hàm ý cho Việt Nam và dự án hydrogen

Đối với Việt Nam, bài học từ khủng hoảng này mang ý nghĩa chiến lược:

Thứ nhất, cần phát triển sản xuất ammonia xanh trong nước để giảm phụ thuộc nhập khẩu phân bón.

Thứ hai, các dự án hydrogen quy mô lớn – như mô hình tích hợp tại Ca Mau – có thể đóng vai trò trung tâm cung cấp hydrogen cho cả năng lượng và nông nghiệp.

Thứ ba, việc kết hợp hydrogen với các ngành như:

• năng lượng
• hàng không (SAF)
• và phân bón

sẽ giúp tạo thị trường tiêu thụ ổn định và đa dạng.

Kết luận

Những gián đoạn hiện tại cho thấy thị trường phân bón toàn cầu không còn ổn định như trước.

Trong bối cảnh đó, hydrogen và ammonia xanh không chỉ là giải pháp giảm phát thải mà còn là công cụ đảm bảo an ninh lương thực và năng lượng.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để xây dựng chuỗi giá trị hydrogen nội địa, gắn với các ngành chiến lược và giảm thiểu rủi ro từ thị trường quốc tế.