IMF: Việt Nam nổi bật là điểm đến FDI trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, nhưng lợi ích có thể không kéo dài

IMF: Việt Nam nổi bật là điểm đến FDI trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, nhưng lợi ích có thể không kéo dài

Annie Nguyễn | Ngày 29 tháng 6 năm 2026

Theo báo cáo nghiên cứu mới của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) mang tên "ASEAN's Trade and Investment in a Fragmented World" (Thương mại và Đầu tư của ASEAN trong một thế giới phân mảnh), các nền kinh tế ASEAN đã tận dụng cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung 2018–2019 để gia tăng xuất khẩu và thu hút đầu tư, đặc biệt là Việt Nam – quốc gia nổi bật nhất trong việc thu hút FDI vào các ngành bị ảnh hưởng bởi thuế quan.

Những phát hiện chính:

Về xuất khẩu, nhiều nước ASEAN, đặc biệt là Singapore, Việt Nam và Thái Lan, ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu tương đối từ 10–18% trong các sản phẩm bị đánh thuế so với sản phẩm không bị đánh thuế trong giai đoạn 2022–2023, cao hơn cả giai đoạn 2018–2019. Điều này cho thấy sự tái phân bổ thương mại không chỉ là hiện tượng ngắn hạn mà đã trở thành dịch chuyển cơ cấu bền vững hơn.

Về đầu tư, Việt Nam là quốc gia duy nhất trong khu vực ghi nhận mức tăng FDI tương đối lên tới gần 40% trong các ngành bị tác động bởi thuế quan trong giai đoạn 2018–2019. Dòng vốn này chủ yếu đến từ thâu tóm (M&A) từ Trung Quốc và các dự án mới (greenfield) từ phần còn lại của thế giới. Các nhà đầu tư quốc tế đã phản ứng nhanh chóng ngay từ đầu, xem Việt Nam là điểm đến chiến lược trong bối cảnh thương mại mới.

Các nước ASEAN được xác định là những "nước kết nối" (connector economies) – vừa thay thế hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ, vừa đồng thời gia tăng nhập khẩu từ Trung Quốc. Giá trị gia tăng nội địa của ASEAN trong xuất khẩu cũng tăng lên, cho thấy đây không đơn thuần là tái xuất khẩu mà có sự mở rộng sản xuất thực tế.

Hạn chế và rủi ro:

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu ở cấp ngành không phải lúc nào cũng chuyển thành tăng trưởng tổng thể. Một số quốc gia như Thái Lan dù có mức tăng trưởng ngành tích cực nhưng không cải thiện được cán cân thương mại tổng thể.

Hiệu ứng tích cực lên FDI tại Việt Nam chỉ tập trung trong giai đoạn 2018–2019 và không kéo dài đến 2022–2023. Nguyên nhân một phần do chính sách tái định cư sản xuất về Mỹ (reshoring) từ Đạo luật Giảm Lạm phát 2022, khiến dòng vốn từ Mỹ giảm mạnh. Điều này cho thấy sự phụ thuộc của Việt Nam vào các chính sách thương mại của Mỹ là rủi ro đáng kể.

Bất kỳ lợi ích ngắn hạn nào từ chuyển hướng thương mại cũng có thể bị xói mòn bởi phân mảnh thương mại toàn cầu, suy yếu nhu cầu toàn cầu và tác động của các chính sách bảo hộ mới.

Hàm ý chiến lược cho Việt Nam:

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng các quốc gia gắn kết sâu trong chuỗi giá trị toàn cầu (GVC) và có chính sách FDI cởi mở là những nước hưởng lợi nhiều nhất. Việt Nam đã tận dụng lợi thế này trong ngắn hạn. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng và rủi ro địa chính trị khiến Việt Nam dễ bị tổn thương trước các cú sốc như biến động giá hàng hóa, suy giảm nhu cầu bên ngoài và sự phân mảnh thương mại ngày càng gia tăng.

Để duy trì lợi thế cạnh tranh trong dài hạn, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực nội địa và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ một nền kinh tế hay chính sách thương mại nào.

Thông tin bổ sung / Additional Information