Hydrogen Xanh: Giấc Mơ Năng Lượng Hay Ảo Tưởng Đắt Giá?
Ngày 5 tháng 1 năm 2026
Phân tích từ Tạp chí Nghiên cứu Khí hậu Cambridge - Khi hai siêu cường EU và Mỹ đi hai con đường khác biệt trong cuộc đua hydrogen
Bối cảnh: Hydrogen - "Chén Thánh" của chuyển đổi năng lượng?
Trong bối cảnh thế giới cần cắt giảm 43% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 để giữ mục tiêu 1.5°C, hydrogen được coi là giải pháp then chốt cho các ngành "khó giảm carbon" như thép, xi măng, vận tải hạng nặng và hàng không. Nhưng câu hỏi then chốt vẫn chưa có lời giải: Hydrogen nào thực sự "xanh" và ai sẽ chi trả cho nó?
Nghiên cứu công phu của Jaqueline Pinto và Maryna Hritsyshyna từ Đại học Eastern Finland trong Tạp chí Nghiên cứu Khí hậu Cambridge hé lộ cuộc chiến ngầm giữa hai mô hình phát triển hydrogen: cách tiếp cận "chỉ tái tạo" của EU và chủ nghĩa "trung lập công nghệ" của Mỹ.
Phân nhánh chiến lược: EU thận trọng, Mỹ thực dụng
Liên minh châu Âu ban đầu đặt cược lớn vào hydrogen tái tạo (RFNBO - Renewable Fuels of Non-Biological Origin), với hệ thống tiêu chuẩn khắt khe:
-
Điện sử dụng phải từ nguồn tái tạo mới, không được trợ cấp
-
Tuân thủ nguyên tắc "bổ sung", "tương quan thời gian và địa lý"
-
Giảm 70% phát thải vòng đời so với nhiên liệu hóa thạch
"Hệ thống này phản ánh mong muốn của EU trong việc đảm bảo hydrogen thực sự góp phần vào quá trình khử carbon, không đơn thuần là dịch chuyển nhu cầu điện từ hóa thạch sang sản xuất hydrogen," các tác giả nhận định.
Ngược lại, Hoa Kỳ chọn con đường linh hoạt hơn với Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) năm 2022:
-
Định nghĩa hydrogen "sạch" dựa trên ngưỡng phát thải (4 kg CO₂e/kg H₂)
-
Không phân biệt nguồn nguyên liệu đầu vào
-
Hỗ trợ qua tín dụng thuế sản xuất, mức cao nhất 3 USD/kg hydrogen
Sự khác biệt này không chỉ là kỹ thuật, mà phản ánh triết lý chính sách cơ bản: EU coi hydrogen như công cụ chuyển đổi hệ thống năng lượng, trong khi Mỹ xem nó như cơ hội công nghiệp và việc làm.
Thực tế phũ phàng: Bài toán kinh tế chưa có lời giải
Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý cốt lõi: Hydrogen tái tạo hiện có giá thành cao gấp 2-3 lần hydrogen từ khí đốt. Điều này đặt ra câu hỏi then chốt: Liệu thị trường hydrogen "xanh" có thể tồn tại mà không có các mục tiêu khí hậu ràng buộc?
"Không có lý do kinh tế rõ ràng nào cho việc đầu tư quy mô lớn vào hydrogen tái tạo nếu thiếu áp lực chính sách khí hậu," phân tích của Pinto và Hritsyshyna nhấn mạnh. "Mục tiêu khí hậu không chỉ là động lực, mà còn là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại của thị trường hydrogen carbon thấp."
Sự xoay chuyển đáng chú ý: EU từ bỏ chủ nghĩa thuần túy?
Đến năm 2025, EU bắt đầu thể hiện sự linh hoạt đáng ngạc nhiên:
-
Ngân hàng Hydrogen châu Âu (EU-HB) vòng đấu thầu thứ ba bắt đầu chấp nhận hydrogen carbon thấp điện phân
-
Thông qua Đạo luật Ủy quyền về hydrogen carbon thấp
-
"Thỏa thuận Công nghiệp Sạch" thừa nhận cần đẩy mạnh cả hydrogen tái tạo lẫn carbon thấp
"Sự tiến hóa này không phải là từ bỏ mục tiêu khí hậu, mà là nỗ lực cân bằng giữa khử carbon với an ninh năng lượng và cạnh tranh công nghiệp," nghiên cứu phân tích.
Mỹ: Chính sách lắc lư theo nhiệm kỳ tổng thống
Trong khi đó, Mỹ chứng kiến sự bất ổn chính sách rõ rệt:
-
Thời Biden (2021-2024): Khung hỗ trợ mạnh mẽ với IRA và tiêu chuẩn sản xuất hydrogen sạch
-
Thời Trump (từ 2025): Bắt đầu rút khỏi Thỏa thuận Paris, thông qua Đạo luật Một Đạo luật Lớn Đẹp (OBBBA) rút ngắn thời gian hưởng ưu đãi thuế
"Hệ quả là các dự án dựa vào khí đốt có thu giữ carbon phải đối mặt với ít rào cản hơn so với các lựa chọn điện phân," nghiên cứu nhận xét.
Ý kiến từ Tòa án Công lý Quốc tế: Yếu tố pháp lý mới
Ý kiến tư vấn tháng 7/2025 của Tòa án Công lý Quốc tế có thể tạo bước ngoặt: Các quốc gia có nghĩa vụ pháp lý ngăn chặn tác hại môi trường nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu, bất kể việc tham gia các hiệp ước khí hậu.
Điều này đặc biệt quan trọng với hydrogen từ khí đốt có thu giữ carbon: "Con đường SMR với CCS vẫn gắn liền với khai thác nhiên liệu hóa thạch, khiến các quốc gia phải đối mặt với sự giám sát cao hơn khi đánh giá theo lập luận của ICJ về sự phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch."
Bài học cho các quốc gia đang phát triển
Nghiên cứu đưa ra cảnh báo quan trọng cho các nước như Việt Nam:
-
Định nghĩa rõ ràng là chìa khóa: Cần xác định hydrogen "xanh", "sạch" hay "carbon thấp" ngay từ đầu
-
Tiêu chuẩn vòng đời: Đánh giá phát thải toàn bộ chuỗi giá trị, không chỉ tại điểm sản xuất
-
Hài hòa quốc tế: Chuẩn bị cho các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon
-
Ưu tiên ứng dụng thực tế: Tập trung vào các ngành thực sự cần hydrogen thay vì sử dụng tràn lan
Tương lai: Sự hội tụ không tránh khỏi?
Dù khởi đầu khác biệt, EU và Mỹ đang cho thấy dấu hiệu hội tụ: EU chấp nhận hydrogen carbon thấp, trong khi Mỹ vẫn giữ khung hỗ trợ dù thay đổi chính trị. Điều này cho thấy thị trường hydrogen toàn cầu đang hình thành với những quy tắc phức tạp.
Kết luận của nghiên cứu đưa ra thông điệp rõ ràng: "Hydrogen không thể tách rời khỏi chính sách khí hậu. Mục tiêu khí hậu định hình quỹ đạo, tính nghiêm ngặt và mục đích của nó, dù ở mức độ khác nhau tại EU và Mỹ."
Câu hỏi cuối cùng vẫn treo lơ lửng: Liệu hydrogen có trở thành nhiên liệu chuyển tiếp thực sự, hay chỉ là giấc mơ đắt giá làm chậm trễ các giải pháp khí hậu khẩn cấp hơn?
Bài phân tích dựa trên nghiên cứu "The Role of Climate Policy in the Hydrogen Economy: An Analysis of the EU and the US" trong Tạp chí Nghiên cứu Khí hậu Cambridge, Tập 2, Số 2 (Mùa đông 2025). Toàn văn tạp chí truy cập miễn phí tại thư viện Đại học Cambridge.
