Hydrogen tại Nhật Bản: Công nghệ vận hành, kinh tế đặt câu hỏi
Ngày 16 tháng 8 năm 2026 | Annie Nguyễn
Bản tin Hydrogen Edition ngày 11 tháng 8 năm 2026 của Japan.co.jp đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về thực trạng ngành hydro tại Nhật Bản, từ những thử nghiệm công nghệ đầy hứa hẹn đến bài toán kinh tế nan giải. Tiêu đề "Japan Tests a Fuel-Cell Excavator on a Working Site" và câu hỏi trung tâm "The technology works. Can the economics?" đã tóm gọn tinh thần của bức tranh này.
Công nghệ tiên phong trên nhiều mặt trận
Thị trường Nhật Bản đang chứng kiến sự đa dạng hóa ứng dụng hydro vượt ra khỏi lĩnh vực giao thông. Liên doanh Obayashi, Komatsu và Iwatani đã tiến hành thử nghiệm máy đào thủy lực chạy pin nhiên liệu tại công trường xây dựng thực tế, đánh giá các yếu tố vận hành, tiếp nhiên liệu, an toàn và tiếng ồn ngoài môi trường phòng thí nghiệm.
Cùng lúc, Asahi Kasei đang xuất khẩu công nghệ điện phân Aqualyzer-C³ công suất 1-MW dạng container sang Phần Lan, dự kiến sản xuất 400 kg hydro mỗi ngày. Tại Fukushima, dự án của JGC đang chuyển hóa hydro từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng Hydro (FH2R) thành amoniac xanh, giải quyết bài toán vận chuyển và lưu trữ. Những bài học vận hành 6 năm từ hệ thống điện phân 10-MW tại Namie cũng cung cấp dữ liệu quý giá về độ tin cậy, bảo trì và khả năng theo dõi tải năng lượng tái tạo.
Honda cũng đang tái định hình chiến lược hydro khi kết thúc hợp tác sản xuất pin nhiên liệu với GM để phát triển hệ thống thế hệ mới. Hãng đang hướng tới các ứng dụng tĩnh như máy phát điện dự phòng cho nhà máy và văn phòng, đồng thời hợp tác với Tokuyama và Mitsubishi để sử dụng pin nhiên liệu tái chế từ ô tô, chạy bằng khí thải hydro từ nhà máy hóa chất, cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu. Đây là một chiến lược tận dụng tối đa vòng đời của công nghệ.
Bài toán kinh tế và chuyển hướng chiến lược
Thách thức lớn nhất mà Nhật Bản đang đối mặt là tính kinh tế. Mặc dù Iwatani đã vận hành 52 trạm tiếp nhiên liệu hydro, nhưng tỷ lệ sử dụng thấp, chi phí cố định cao và mật độ xe hạn chế vẫn là những rào cản. Toyota đang chuyển hướng tập trung vào xe tải hạng nặng và đội xe thương mại, nơi các trạm tiếp nhiên liệu tập trung có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với xe chở khách.
Chính phủ Nhật Bản quyết định hỗ trợ chênh lệch giá giữa hydro và nhiên liệu truyền thống trong 15 năm. Câu hỏi đặt ra là liệu thị trường có thể tự đứng vững sau giai đoạn hỗ trợ này. Các sáng kiến như cam kết của hơn 60 tổ chức Nhật Bản dành 1% chi tiêu mua sắm cho hydro là những nỗ lực giải quyết vấn đề "con gà và quả trứng" giữa cung và cầu.
Nhìn chung, Nhật Bản đang chuyển từ tầm nhìn hydro cho mọi xe chở khách sang một chiến lược thực tế hơn, tập trung vào các ứng dụng công nghiệp và thương mại có nhu cầu tập trung như vận tải hạng nặng, sản xuất thép (thử nghiệm DRI tại JFE Chiba) và đồng phát điện. Tương lai của nền kinh tế hydro tại Nhật Bản sẽ phụ thuộc vào khả năng vượt qua giai đoạn công nghệ để giải quyết triệt để bài toán kinh tế, từ các nhà máy điện phân, máy bơm hydro lỏng tại Kobe đến các hành lang vận chuyển quốc tế với New Zealand hay chuỗi cung ứng amoniac với Thái Lan.
