Hydrogen nguyên thủy và câu chuyện ngành dầu khí chưa từng dẫn dắt: Góc nhìn từ chuyên gia 30 năm kinh nghiệm
Ngày 27 tháng 5, 2026 – Annie Nguyễn
Bài phân tích chuyên sâu: Trong khi thế giới loay hoay với hydrogen xanh và năng lượng tái tạo, một cuộc cách mạng tiềm tàng mang tên “hydrogen nguyên thủy” (primordial hydrogen) đang bị chính ngành công nghiệp khai thác dầu khí toàn cầu bỏ qua một cách có hệ thống. Một chuyên gia kỳ cực với hơn ba thập kỷ gắn bó với các chương trình khoan, dự báo trữ lượng và vận hành mỏ dầu đã chỉ ra: vấn đề không nằm ở địa chất, mà nằm ở tâm lý, kế toán và sự bảo vệ lợi ích tài chính của chính ngành này.
‘Cú sốc triết học’ đối với ngành công nghiệp 100 năm tuổi
Viacheslav Shirokikh – người sáng lập kiêm CEO của Hydrogen Age®, với hơn 30 năm làm việc trong lĩnh vực thăm dò và khai thác (E&P) dầu khí tại nhiều quốc gia – không phải là người ngoài quan sát. Ông từng vận hành máy khoan, tính toán trữ lượng, thiết kế hệ thống sản xuất và quản lý rủi ro địa chất. Và theo ông, rào cản lớn nhất đối với hydrogen nguyên thủy hoàn toàn không phải là địa chất.
“Tôi không còn tin rằng trở ngại chính ở đây là địa chất nữa,” Shirokikh viết trong một tuyên bố được công bố hôm nay. “Địa chất học dầu khí hiện đại được xây dựng dựa trên giả định rằng hydrocarbon là sản phẩm của quá trình phân hủy hữu cơ. Toàn bộ các trường đại học, mô hình bể trầm tích, hệ thống tính trữ lượng, phòng thăm dò và khung đầu tư đều được xây dựng xung quanh ý tưởng đó. Hydrogen nguyên thủy thay đổi hoàn toàn cuộc thảo luận.”
Ông giải thích: một khi giả thuyết thoát khí từ lõi Trái Đất (deep Earth degassing) được đưa ra một cách nghiêm túc, ngành công nghiệp buộc phải đối diện với một điều không thoải mái: hydrocarbon có thể không hữu hạn, không cô lập và không có nguồn gốc sinh học như chúng ta vẫn nghĩ.
“Đó không phải một điều chỉnh kỹ thuật nhỏ. Đó là một cú sốc triết học xuyên qua hệ thống công nghiệp trăm năm tuổi. Và các ngành công nghiệp lớn hiếm khi di chuyển nhanh chóng chống lại chính nền tảng trí tuệ của mình.”
Hydrogen không phải dầu – Logic ‘bẫy chứa’ truyền thống hoàn toàn sai lầm
Theo Shirokikh, ngành dầu khí được huấn luyện để đi tìm các bẫy địa chất: đá chắn (cap rock), bẫy cấu trúc (structural closure), hệ thống áp suất, khả năng chứa và các đường cong suy giảm. Nhưng hydrogen không hoạt động như dầu, và chắc chắn không hoạt động như khí methane.
“Hydrogen là phân tử nhỏ nhất trong tự nhiên. Nó di chuyển, khuếch tán, rò rỉ, và tái nạp năng lượng một cách linh hoạt qua các đứt gãy, nứt nẻ, hành lang thấm và hệ thống vỏ Trái Đất sâu.”
Ông dẫn lại khung nghiên cứu của tiến sĩ Vladimir Larin về “Trái Đất giàu hydride kim loại nguyên thủy” (Primordially Hydridic Earth). Trong mô hình này, hydrogen không phải là sản phẩm phụ nông, cục bộ từ các phản ứng nước-đá. Nó là một phần của hệ thống thoát khí hành tinh, được giải phóng liên tục từ các hydride kim loại có từ thời kỳ hình thành Trái Đất, di chuyển lên trên qua các hệ thống thấm kiến tạo, và tương tác động với vỏ Trái Đất theo thang địa chất.
“Điều đó có nghĩa lòng đất không hoạt động như một bể chứa hữu hạn. Nó hoạt động giống như một hệ thống dòng chảy quy mô hành tinh. Và đó chính xác là nơi logic bẫy chứa truyền thống bắt đầu sụp đổ. Ý tưởng rằng khối lượng hydrogen khổng lồ nằm yên dưới lòng đất hàng triệu năm dưới những lớp đá bịt kín hoàn hảo – đối với tôi, ý tưởng đó ngày càng mong manh.”
Tại sao ngành dầu khí công khai ủng hộ năng lượng tái tạo nhưng không dẫn đầu hydrogen nguyên thủy?
Shirokikh chỉ ra một hiện tượng nghịch lý: các công ty năng lượng lớn thích tập trung truyền thông vào năng lượng tái tạo và hydrogen xanh – một phần vì áp lực ESG (môi trường, xã hội, quản trị), một phần vì xã hội kỳ vọng thấy câu chuyện chuyển đổi năng lượng.
“Nhưng nếu trung thực về mặt trí tuệ, việc phân bổ vốn mới kể câu chuyện thực sự,” ông nói.
Hãy so sánh khối lượng đầu tư vào:
-
Hoạt động thượng nguồn (upstream) dầu khí lõi
-
so với các chương trình năng lượng tái tạo và hydrogen xanh
Sự khác biệt là rất lớn. Hầu hết các chương trình năng lượng thay thế vẫn chỉ là hoạt động ngoại vi so với động cơ kinh tế của chính ngành công nghiệp.
Và bên dưới bề mặt, vấn đề sâu xa vẫn chưa được giải quyết: “Hydrogen nguyên thủy không chỉ đơn thuần đề xuất một nguồn năng lượng khác. Nó thách thức thế giới quan dựa trên cạn kiệt – thứ mà nền kinh tế hydrocarbon hiện đại được xây dựng trên đó.”
Vấn đề cơ sở hạ tầng ‘không ai muốn thảo luận’
Một sự thật khó chịu khác, theo Shirokikh, là nếu hydrogen nguyên thủy chứng minh được khả năng mở rộng (scale), thì một phần đáng kể của kiến trúc công nghiệp hiện tại sẽ trở thành cơ sở hạ tầng quá độ. Đường ống, logic thay thế trữ lượng, kinh tế suy giảm, mô hình định giá thượng nguồn, các giả định về chu kỳ dài của hydrocarbon – nhiều trong số đó sẽ bắt đầu trông kém vĩnh viễn hơn so với giả định trước đây.
“Các ngành công nghiệp không tự nguyện thúc đẩy những ý tưởng có thể gây bất ổn định nền tảng của chính họ. Đặc biệt là các ngành công nghiệp được đo lường bằng nghìn tỷ đô la.”
Vì sao nhiều người trong ngành dầu khí truyền thống vẫn cảm thấy thoải mái?
Thay vì chấp nhận thách thức, Shirokikh quan sát thấy ngành dầu khí lặng lẽ quan sát các công ty hydrogen nhỏ cố gắng thăm dò bằng các phép loại suy địa chất nông, các câu chuyện tài trợ, khung địa chất yếu và các phương pháp luận không phải E&P.
“Nói thẳng ra – nhiều chuyên gia trong giới dầu khí truyền thống không xem những nỗ lực này là mối đe dọa nào cả. Thậm chí một số còn quan sát tình huống với một chút mỉa mai. Bởi vì các chương trình thường bỏ qua vật lý cơ bản của sự di chuyển hydrogen, trong khi cố gắng tìm kiếm hydrogen như thể nó là khí gas thông thường bị mắc kẹt dưới một lớp đá bịt kín.”
Kết quả là các dự án hydrogen non trẻ tiếp tục gặp khó khăn, khoan thất vọng, và các giả định về bể chứa sống sót thêm một năm nữa.
‘Ý nghĩa của sự khan hiếm’ bị đảo lộn
Có lẽ hàm ý gây rối nhất mà Shirokikh đưa ra là: nếu các hệ thống hydrogen sâu được bổ sung liên tục trong thang địa chất, thì sự cạn kiệt chưa bao giờ là toàn bộ câu chuyện.
“Một ý tưởng duy nhất đó lặng lẽ làm mất ổn định triết lý kinh tế đằng sau tư duy tài nguyên hữu hạn. Và ngành công nghiệp hiểu điều này tốt hơn nhiều so với những gì nhiều người nhận ra.”
Vẫn còn một con đường khác: con đường tiến hóa
Dù vậy, Shirokikh không kêu gọi sự diệt vong của ngành dầu khí. Ông chỉ ra rằng các công ty dầu khí đã sở hữu gần như mọi thứ cần thiết để dẫn đầu lĩnh vực này một cách chuyên nghiệp: hình ảnh địa chất dưới bề mặt, chuyên môn khoan, quản lý áp suất, kỹ thuật giếng khoan, vận hành mỏ, mở rộng cơ sở hạ tầng và thực hiện dự án toàn cầu.
“Phần còn thiếu không phải là năng lực công nghiệp. Phần còn thiếu là sự thích nghi về mặt khái niệm,” ông nhấn mạnh.
“Thời điểm ngành công nghiệp ngừng coi hydrogen như một hàng hóa bể chứa tĩnh và bắt đầu tiếp cận nó như một hệ thống dòng chảy hành tinh động, cuộc trò chuyện sẽ thay đổi hoàn toàn.”
Hướng đi của Hydrogen Age® tại Tây Ban Nha và toàn cầu
Hydrogen Age® – công ty do Shirokikh dẫn dắt – đang xây dựng một khung E&P chuyên nghiệp cho thăm dò hydrogen nguyên thủy dựa trên: hệ thống thoát khí sâu, hành lang di chuyển, địa chất cấu trúc, phân tích đồng vị, logic khoan công nghiệp và diễn giải dòng chảy động thay vì giả định bẫy tĩnh.
Công việc bắt đầu tại Tây Ban Nha, nhưng mô hình có tính chất toàn cầu. Shirokikh tuyên bố rằng nếu các nhà đầu tư nghiêm túc, đối tác chủ quyền hoặc các tập đoàn năng lượng công nghiệp nhận ra quy mô của cơ hội này, Hydrogen Age® sẵn sàng phát triển các chương trình thăm dò không chỉ ở Tây Ban Nha, mà ở bất kỳ khu vực nào có địa chất hỗ trợ hệ thống này.
“Bởi vì, cuối cùng: cạn kiệt chưa bao giờ là toàn bộ câu chuyện.”
Ghi chú của VAHC
Bài viết dựa trên tuyên bố chính thức của ông Viacheslav Shirokikh, người sáng lập Hydrogen Age®, công ty đang tiến hành các chương trình thăm dò hydrogen nguyên thủy tại Tây Ban Nha. Những quan điểm trong bài không nhất thiết phản ánh lập trường của bất kỳ tập đoàn dầu khí nào. Annie Nguyễn là người nghiên cứu và biên tập của Ban Thư ký VAHC chuyên về năng lượng, kinh tế, đầu tư và địa chính trị, với 15 năm kinh nghiệm tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
