HYDRO VẪN "THẤT BẠI TRONG CÁC BÀI KIỂM TRA" – NHƯNG TẠI SAO VẪN TIẾP TỤC ĐƯỢC TRAO CƠ HỘI?
Annie Nguyễn - 06/09/2026
Một bài phân tích của chuyên gia Juan Olmo, nhà sáng lập H2 Invest đã đặt ra một câu hỏi gai góc, thách thức sự lạc quan thường trực của ngành công nghiệp hydro: Tại sao hydro liên tục "không đạt" trong các bài kiểm tra về hiệu quả năng lượng và kinh tế, nhưng vẫn liên tục được trao thêm cơ hội?
Nhớ lại cuộc trò chuyện với một giám đốc cấp cao của một công ty vận tải lớn vào năm 2023, vị này đã thốt lên trong sự bực bội về "sự điên rồ với hydro", khi các đề xuất hydro liên tục được đưa ra cho những ứng dụng mà cán cân năng lượng và kinh tế có vẻ rất tệ. Olmo thừa nhận rằng ba năm trước, ông đã giải thích hiện tượng này bằng các yếu tố tâm lý như thiên kiến xác nhận (confirmation bias), sự quen thuộc và ác cảm với mất mát (loss aversion). Nhưng giờ đây, ông cho rằng những yếu tố đó không phải là nguyên nhân gốc rễ.
Câu hỏi quan trọng hơn, theo Olmo, là: Điều gì đã tạo ra những động lực chính trị - kinh tế mạnh mẽ đến mức hydro vẫn được duy trì là một lựa chọn khả thi, bất chấp các bằng chứng kỹ thuật bất lợi liên tục được đưa ra?
Tác giả nhấn mạnh những hạn chế cơ bản đã được biết đến từ lâu:
-
Hạn chế về nhiệt động lực học: Ngay từ năm 2003, các phân tích đã chỉ ra rằng sản xuất, nén, vận chuyển, lưu trữ và sử dụng hydro đòi hỏi lượng điện năng lớn hơn nhiều so với việc sử dụng điện trực tiếp. Bất lợi cơ bản này chưa bao giờ biến mất.
-
Bài toán kinh tế "cái bập bênh": Hydro xanh đòi hỏi điện tái tạo cực kỳ rẻ. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa nhà máy điện phân đắt tiền (cần vận hành liên tục), người ta phải mua điện từ nhiều nguồn, làm tăng chi phí. Ngược lại, chỉ chạy khi có điện gió hoặc mặt trời giá rẻ sẽ khiến nhà máy bị bỏ không phần lớn thời gian. Sự đánh đổi này làm giảm tính kinh tế.
-
Chi phí thực tế cao hơn dự báo: Nhiều người đã nhầm lẫn chi phí của một "stack điện phân" với chi phí của cả một nhà máy hoàn chỉnh, vốn bao gồm máy biến áp, bộ chỉnh lưu, xử lý nước, làm mát, tinh chế, nén, đường ống, điều khiển, hệ thống an toàn và cơ sở hạ tầng lưới điện. Đến năm 2025, chi phí dự án thực tế đã vượt xa dự báo của các tổ chức lớn.
Vậy tại sao sự nhiệt tình vẫn tồn tại? Olmo lập luận rằng câu trả lời nằm ở việc nhìn nhận hydro không chỉ là một chất mang năng lượng, mà còn là một cách để bảo toàn giá trị của các tài sản, kỹ năng và cơ sở hạ tầng hiện có. Đó là động lực từ các ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch, ô tô, và các tổ chức đã đầu tư hàng thập kỷ vào công nghệ hydro. Những lợi ích này đã tạo ra một quán tính chính sách và đầu tư đủ mạnh để vượt qua các cảnh báo khoa học và kinh tế.
Bài học chiến lược cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư hydro tại Việt Nam
Bài phân tích của Olmo không phải là một bản án tử hình cho hydro, mà là một lời cảnh tỉnh chiến lược. Nó nhấn mạnh rằng để hydro thành công, cần phải trung thực với những hạn chế của nó và tập trung vào những ứng dụng mà nó thực sự có lợi thế, thay vì cố gắng áp dụng nó vào mọi lĩnh vực.
Các doanh nghiệp như Tổng công ty Hydrogen Việt Nam (VH2) có thể rút ra bài học sau:
-
Tránh cái bẫy "chạy theo công nghệ": Không nên đầu tư dàn trải vào hydro chỉ vì nó là xu hướng.
-
Tập trung vào các ứng dụng cụ thể: Hướng đến các ngành công nghiệp "khó giảm phát thải" như sản xuất thép, xi măng, hóa chất, vận tải đường dài và hàng hải – nơi điện khí hóa trực tiếp khó thực hiện. Đối với vận tải nhẹ và các ứng dụng đô thị, xe điện (BEV) có thể là giải pháp hiệu quả hơn.
-
Xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên bài toán cụ thể: Thay vì xây dựng nhà máy hydro xanh quy mô lớn với hy vọng bán được, hãy bắt đầu với một dự án có đối tác cam kết mua sản phẩm và chi phí đầu vào rõ ràng (ví dụ: một nhà máy thép xanh, một cảng biển, hoặc một dự án xuất khẩu amoniac).
-
Minh bạch về chi phí và hiệu quả: Cần có các tính toán chi tiết, trung thực về tổng chi phí sở hữu và chuỗi giá trị để thu hút đầu tư và tránh rơi vào "bong bóng" kỳ vọng.
Thông điệp của Olmo không phải là từ bỏ hydro, mà là đặt nó vào đúng vị trí và phát triển nó bằng chiến lược thực dụng, dựa trên hiệu quả kinh tế, thay vì sự lạc quan viển vông hay các động cơ chính trị đơn thuần.
