Hydro Châu Âu Trước Ngã Rẽ: Giữa Hỗ Trợ Chính Sách và Áp Lực Tự Chủ Thị Trường
Ngày 7 tháng 1 năm 2026
Bài viết tổng hợp và phân tích từ các nguồn: Kết quả khảo sát về chuỗi cung ứng CO₂, Bản tin tuần của Hiệp hội Năng lượng Hydro - HEA (nội dung đề cập sự kiện 2025-2026), bài phân tích "Green hydrogen with subsidies vs. market logic", và Chiến lược Quốc gia về Hydro Phi Carbon 2025 của Cộng hòa Pháp (xuất bản tháng 4/2025).
Phần 1: Bối Cảnh – Sự Thận Trọng và Chuyển Dịch Thực Tế
Ngành công nghiệp hydro châu Âu đang bước vào một giai đoách then chốt, được định hình bởi hai xu hướng trái chiều: sự thận trọng về rủi ro và những bước tiến thực tế trong xây dựng hạ tầng.
Một cuộc khảo sát gần đây về niềm tin vào chuỗi cung ứng CO₂ – một yếu tố then chốt trong hệ sinh thái năng lượng sạch – đã phản ánh tâm lý dè dặt phổ biến. Chỉ 11,54% số người được hỏi tỏ ra "rất tự tin" vào tính ổn định trong 3-5 năm tới. Đa số (40,11%) giữ thái độ trung lập, trong khi tổng tỷ lệ những người bày tỏ lo ngại (32,97%) lại cao hơn nhóm lạc quan (26,92%). Điều này cho thấy những nghi ngại sâu sắc về khả năng vận hành trơn tru của các chuỗi cung ứng mới, một rào cản tâm lý đáng kể đối với các khoản đầu tư lớn.
Tuy nhiên, trên thực địa, ngành hydro đang có những chuyển động cụ thể. Theo bản tin của Hiệp hội Năng lượng Hydro (HEA), các chuyên gia nhận định năm 2026 sẽ là cột mốc mà ngành chuyển từ "lời hứa" sang "thực thi". Tiêu chí đánh giá sẽ không còn là quy mô dự án được công bố, mà là những gì thực sự được xây dựng và khả năng tìm được người mua. Các dự án hạ tầng như thỏa thuận hợp tác giữa Thyssengas (Đức) và Gasunie (Hà Lan) để chuyển đổi đường ống khí đốt cũ thành đường ống hydro xuyên biên giới, hay kế hoạch xây dựng đường ống hydro xanh đầu tiên ở miền Bắc nước Anh của Cadent Gas, là minh chứng cho sự dịch chuyển này. Chúng cho thấy một làn sóng chuẩn bị hạ tầng đang được đẩy mạnh, nhằm tạo nền tảng vật chất cho tương lai hydro.
Phần 2: Cuộc Tranh Luận Trọng Tâm – Trợ Cấp: Cú Hích Hay Cái Bẫy?
Sự phát triển của hydro xanh hiện nay gần như không thể tách rời khỏi sự hỗ trợ khổng lồ của chính phủ. Một bài phân tích có tựa đề "Green hydrogen with subsidies vs. market logic" đã phản ánh rõ cuộc tranh luận nảy lửa xung quanh vấn đề này.
-
Lập luận ủng hộ: Với chi phí sản xuất hiện tại khoảng 4-6 EUR/kg, hydro xanh không thể cạnh tranh với hydro "xám" từ khí đốt tự nhiên (chỉ 1,5 EUR/kg). Hơn 100 tỷ euro từ châu Âu và chính sách tín dụng thuế 3 USD/kg của Mỹ (IRA) được coi là cú hích tạm thời cần thiết, giống như cách trợ cấp đã giúp năng lượng mặt trời và gió trở thành nguồn điện rẻ nhất hiện nay. Logic là: Trợ cấp → Tạo quy mô → Giảm chi phí → Tự cạnh tranh.
-
Lập luận phản đối: Phe chỉ trích cảnh báo về "cái bẫy phụ thuộc". Trợ cấp có thể biến dạng thị trường, khuyến khích các dự án được thiết kế để tối đa hóa việc nhận hỗ trợ hơn là đáp ứng nhu cầu thực. Khi nguồn tiền công cạn kiệt, những mô hình kinh doanh này có nguy cơ sụp đổ. Dữ liệu từ bài viết củng cố cho quan ngại này: trong giai đoạn 2020-2023, có hơn 200 dự án được khởi động nhờ trợ cấp, nhưng chưa đến 10 dự án đạt Quyết định Đầu tư Cuối cùng (FID) mà không có nó.
Câu hỏi cốt lõi được đặt ra: Liệu chúng ta đang xây dựng một ngành công nghiệp bền vững, hay chỉ đang vận hành một "cỗ máy hưởng trợ cấp"? Bài học từ năng lượng tái tạo cho thấy trợ cấp chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm một lộ trình giảm chi phí khả thi và có thời hạn chấm dứt rõ ràng.
Phần 3: Giải Pháp Từ Paris – Chiến Lược Hydro 2025 Của Pháp: Thực Tế và Toàn Diện
Giữa những thách thức và tranh luận đó, Chiến lược Quốc gia về Hydro Phi Carbon 2025 của Cộng hòa Pháp (công bố tháng 4/2025) đưa ra một lộ trình hành động thực tế và toàn diện, có thể xem như một hình mẫu tham khảo. Chiến lược thừa nhận những khó khăn (triển khai chậm, chi phí cao) nhưng vạch ra một con đường rõ ràng với ngân sách 9 tỷ euro đến 2030, tập trung vào các trụ cột:
-
Tự chủ sản xuất là then chốt: Pháp tận dụng lợi thế lớn nhất – nguồn điện carbon thấp dồi dào (hạt nhân và tái tạo) – để ưu tiên sản xuất nội địa. Họ đặt mục tiêu 4,5 GW công suất điện phân vào 2030 và 8 GW vào 2035, đồng thời tuyên bố sẽ không cần nhập khẩu cấu trúc trước năm 2035. Mọi hỗ trợ tài chính công đều dành cho sản xuất trong nước.
-
Hỗ trợ thông minh, có giới hạn: Pháp triển khai cơ chế hỗ trợ sản xuất cho công nghiệp với thời hạn tối đa 15 năm, nhằm thu hẹp chênh lệch giá với hydro truyền thống. Khoản hỗ trợ khoảng 4 tỷ euro cho 1 GW điện phân được thực hiện qua nhiều đợt cạnh tranh, nhấn mạnh tính tạm thời và hướng tới tính cạnh tranh thị trường.
-
Hạ tầng theo cụm, gắn với nhu cầu thực: Thay vì xây dựng mạng lưới đường ống quy mô lớn ngay lập tức, Pháp tập trung phát triển các "hub" hydro tại các khu công nghiệp trọng điểm (Fos-sur-Mer, Dunkerque, Le Havre). Các hub này sẽ có mạng lưới đường ống nội bộ và được kết nối với kho chứa ngầm, vừa đáp ứng nhu cầu tại chỗ, vừa tạo ra sự linh hoạt cho hệ thống năng lượng tổng thể.
-
Ứng dụng có trọng tâm: Chiến lược xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên: công nghiệp khó giảm carbon (lọc dầu, hóa chất, thép) và vận tải hạng nặng (hàng không, hàng hải thông qua nhiên liệu tổng hợp). Đáng chú ý, Pháp khẳng định không khuyến khích dùng hydro cho xe con, ưu tiên điện hóa đối với phân khúc này.
Kết Luận: Hành Trình Từ "Chủ Nghĩa Hiện Thực" Đến Hành Động Thương Mại
Sự phát triển của ngành hydro châu Âu đang ở một ngã rẽ quan trọng. Sự thận trọng từ thị trường, áp lực cạnh tranh toàn cầu và cuộc tranh luận về mô hình trợ cấp đặt ra những thách thức không nhỏ. Tuy nhiên, những dự án hạ tầng cụ thể đang được triển khai và các chiến lược quốc gia như của Pháp cho thấy một xu hướng rõ ràng: chuyển từ giai đoạn "hứa hẹn" và "kế hoạch" sang giai đoạn "thực thi" và "hiện thực hóa".
Chiến lược của Pháp, với cách tiếp cận cân bằng giữa hỗ trợ có mục tiêu và tập trung xây dựng năng lực nội tại, đã chỉ ra một lối đi khả thi. Nó không phủ nhận vai trò cần thiết của trợ cấp trong giai đoạn đầu, nhưng gắn chặt trợ cấp đó với lộ trình công nghiệp hóa, đổi mới công nghệ và nhu cầu thực tế từ các trung tâm công nghiệp. Điều này chính là câu trả lời thực tế cho bài toán "cái bẫy phụ thuộc": biến trợ cấp thành đòn bẩy để phát triển một ngành công nghiệp thực sự có khả năng đứng vững và cạnh tranh trong tương lai, từng bước hiện thực hóa vai trò then chốt của hydro trong bức tranh năng lượng carbon thấp của châu Âu.
